Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Odkleszczowe zapalenie mózgu u psa
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Co to jest odkleszczowe zapalenie mózgu u psa?
Odkleszczowe zapalenie mózgu u psa to wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego wywoływana przez wirusa TBEV z rodzaju Flavivirus. W literaturze weterynaryjnej określa się ją także jako TBE, czyli tick-borne encephalitis.
U psów choroba jest rozpoznawana rzadziej niż inne choroby odkleszczowe, ale ma duże znaczenie kliniczne, bo dotyczy mózgu, opon mózgowych i czasem rdzenia kręgowego. W praktyce lekarz weterynarii bierze ją pod uwagę głównie u psów z terenów endemicznych lub po ekspozycji na kleszcze.
Objawy odkleszczowego zapalenia mózgu u psa
Objawy odkleszczowego zapalenia mózgu u psa mogą obejmować gorączkę i zaburzenia neurologiczne. Typowe są m.in. chwiejny chód, problemy z koordynacją, ból szyi lub nagła zmiana zachowania.
Choroba może początkowo wyglądać nieswoiście, dlatego opiekun może zauważyć tylko apatię, osłabienie, brak apetytu albo „dziwne” zachowanie psa. Alarmujące są zwłaszcza objawy pojawiające się po kontakcie z kleszczami, bo mogą wskazywać na zajęcie mózgu, opon mózgowych lub rdzenia kręgowego.
Najczęstsze objawy to:
- gorączka,
- apatia i osłabienie,
- brak apetytu,
- chwiejny chód,
- zaburzenia równowagi,
- ból lub przeczulica szyi,
- niedowłady,
- drgawki,
- zmiana zachowania,
- objawy przedsionkowe.
Jak pies może zarazić się odkleszczowym zapaleniem mózgu?
Przyczyną odkleszczowego zapalenia mózgu u psa jest zakażenie wirusem TBEV, należącym do rodzaju Flavivirus. Wirus atakuje układ nerwowy i może prowadzić do zapalenia mózgu, opon mózgowych lub rdzenia kręgowego.
Do zakażenia dochodzi przede wszystkim po kontakcie z zakażonym kleszczem. W Europie najważniejszym wektorem jest kleszcz pospolity, czyli Ixodes ricinus. Pies nie jest jednak głównym rezerwuarem wirusa — najważniejszą rolę w jego krążeniu w środowisku odgrywają kleszcze i dzikie kręgowce, zwłaszcza drobne gryzonie.
Najważniejsze przyczyny i czynniki ryzyka to:
- ukąszenie przez zakażonego kleszcza,
- spacery po lasach, łąkach i zaroślach,
- przebywanie na terenach endemicznych,
- brak regularnej ochrony przeciwkleszczowej,
- aktywny tryb życia psa,
- przynoszenie kleszczy na sierści po spacerach.
Jak lekarz weterynarii diagnozuje TBE u psa?
Lekarz diagnozuje odkleszczowe zapalenie mózgu u psa etapami. Najpierw zbiera wywiad: pyta o kontakt z kleszczami, spacery po terenach ryzyka, czas pojawienia się objawów i wcześniejsze choroby.
Następnie wykonuje badanie kliniczne i neurologiczne, oceniając chód, odruchy, czucie, świadomość, ból szyi i pracę nerwów czaszkowych. Potem zleca badania krwi oraz, w uzasadnionych przypadkach, badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. W diagnostyce wykorzystuje się też testy serologiczne, PCR, a czasem MRI lub CT. Chorobę trzeba odróżnić m.in. od wścieklizny, nosówki, erlichiozy i innych zapaleń mózgu.
Leczenie odkleszczowego zapalenia mózgu u psa
Leczenie odkleszczowego zapalenia mózgu u psa prowadzi lekarz weterynarii, zwykle w trybie pilnym. Nie ma prostego leczenia przyczynowego, które usuwa wirusa TBEV, dlatego terapia polega głównie na stabilizacji pacjenta i łagodzeniu objawów neurologicznych.
Krok po kroku lekarz ocenia stan psa, kontroluje gorączkę, ból, odwodnienie i drgawki. W cięższych przypadkach potrzebna jest hospitalizacja, płynoterapia, leki przeciwdrgawkowe, żywienie wspomagające i stały monitoring. Po ostrej fazie część psów wymaga rehabilitacji, bo powrót do sprawności może trwać tygodnie lub miesiące.
Rokowania
Rokowanie przy odkleszczowym zapaleniu mózgu u psa jest ostrożne i zależy od wieku psa, nasilenia objawów neurologicznych oraz szybkości wdrożenia leczenia. Szczególnie niepokojące są drgawki, porażenia, zaburzenia świadomości i szybkie pogarszanie się stanu psa.
Nie każdy przypadek kończy się śmiercią, ale choroba może mieć ciężki przebieg. W nowszych badaniach część psów przeżywała zakażenie, jednak u części występowały długotrwałe następstwa neurologiczne. Im dłużej pies pozostaje bez pomocy po pojawieniu się objawów, tym większe ryzyko powikłań.
Na rokowanie wpływają głównie:
- wiek psa,
- obecność drgawek,
- czas trwania objawów przed leczeniem,
- stopień uszkodzenia układu nerwowego,
- reakcja na leczenie wspomagające,
- możliwość rehabilitacji po ostrej fazie choroby.
Jak chronić psa przed odkleszczowym zapaleniem mózgu?
Psa przed odkleszczowym zapaleniem mózgu chroni przede wszystkim regularna profilaktyka przeciwkleszczowa. Preparat powinien dobrać lekarz weterynarii, bo tabletki, krople, obroże i spraye różnią się czasem działania, skutecznością oraz zakresem ochrony.
Ochrona nie kończy się jednak na podaniu preparatu. Po spacerze w lesie, na łące, w parku lub w wysokiej trawie trzeba obejrzeć sierść psa, zwłaszcza okolice uszu, szyi, pach, pachwin, brzucha, łap i przestrzeni między palcami. Kleszcza należy usunąć szybko i prawidłowo, bez smarowania tłuszczem czy alkoholem.
Najważniejsze zasady profilaktyki:
- stosuj preparaty przeciwkleszczowe przez cały sezon aktywności kleszczy,
- sprawdzaj psa po każdym spacerze,
- unikaj wysokiej trawy i gęstych zarośli,
- usuwaj kleszcze specjalnym haczykiem lub pęsetą,
- obserwuj psa po ukąszeniu,
- przy gorączce, apatii lub objawach neurologicznych jedź do weterynarza.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy odkleszczowe zapalenie mózgu u psa jest groźne dla człowieka?
Chory pies nie jest typowym źródłem bezpośredniego zakażenia człowieka wirusem odkleszczowego zapalenia mózgu. Ryzyko dla opiekuna wynika głównie ze wspólnej ekspozycji na kleszcze — pies może przynieść je na sierści po spacerze, dlatego warto chronić zarówno psa, jak i siebie, regularnie sprawdzać sierść zwierzęcia i szybko usuwać kleszcze.
Literatura naukowa i badania
Ł. Adaszek, Ł. Mazurek, S. Winiarczyk, A. Wójcik, J. Kutrzuba, Odkleszczowe zapalenie mózgu psów – zagrożenie także dla właścicieli, https://magwet.pl/33039,odkleszczowe-zapalenie-mozgu-psow-zagrozenie-takze-dla-wlascicieli?srsltid=AfmBOoou3pxI9tp72Yur4Am4AqZaWmBBsYWRQVKtue8kNX_nnZxxW8vW (dostęp: 24.05.2026).
Ch. Kleeb i inni, Canine Tick-Borne Encephalitis: Clinical Features, Survival Rate and Neurological Sequelae: A Retrospective Study of 54 Cases (1999–2016), https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2021.782044/full (dostęp: 24.05.2026).
J. Salat i inni, Experimental and Natural Infections of Tick-Borne Encephalitis Virus in Dogs, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8537875/pdf/viruses-13-02039.pdf (dostęp: 24.05.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
