Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Bartoneloza u psa
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest bartoneloza?
Bartoneloza jest zakażeniem wywoływanym przez niewielkie, wolno rosnące bakterie z rodzaju Bartonella. Potrafią one utrzymywać się w organizmie gospodarza i okresowo pojawiać się we krwi. U psów wykrywano kilka gatunków tych bakterii, m.in. Bartonella henselae, B. vinsonii subsp. berkhoffii, B. koehlerae, B. clarridgeiae i B. rochalimae.
Warto odróżnić samo zakażenie od klinicznej bartonelozy. Obecność bakterii, ich materiału genetycznego albo przeciwciał nie musi oznaczać, że pies ma objawy właśnie z powodu Bartonella. O chorobie mówi się wtedy, gdy wyniki diagnostyki pasują do obrazu klinicznego, a lekarz wykluczy inne prawdopodobne przyczyny dolegliwości.
Jakie są objawy bartonelozy u psa?
Objawy bartonelozy u psa są nieswoiste, mogą pojawiać się nagle, trwać tygodniami lub nawracać. Bakterie z rodzaju Bartonella wywołują symptomy ze strony wielu układów, co wymaga szczegółowej diagnostyki weterynaryjnej.
Główne symptomy zakażenia Bartonella u psa:
- Objawy ogólne i mięśniowo-szkieletowe: nawracająca gorączka, apatia, spadek apetytu, chudnięcie, sztywność chodu, ból mięśni oraz wędrująca kulawizna (przenosząca się z jednej kończyny na drugą).
- Układ krążenia (najgroźniejsze powikłania): szybkie męczenie się, niechęć do ruchu, duszność, przyspieszony oddech, kaszel, omdlenia oraz zaburzenia rytmu serca (skutek zapalenia wsierdzia lub mięśnia sercowego).
- Układ oddechowy i krwotoki: nawracające, jednostronne lub obustronne krwawienia z nosa oraz ziarniniakowe zapalenie jam nosowych.
- Układ chłonny: powiększenie węzłów chłonnych (limfadenopatia) – wyczuwalne zgrubienia pod żuchwą, przed łopatkami lub w pachwinach.
- Odchylenia w badaniach krwi: niedokrwistość (anemia) oraz trombocytopenia (spadek liczby płytek krwi).
Jedną z poważniejszych manifestacji bartonelozy u psa jest zapalenie wsierdzia. Zmiany mogą obejmować zastawki serca, w tym zastawkę aortalną. Choroba może powodować szmer sercowy, zaburzenia rytmu, gorszą tolerancję wysiłku i omdlenia.
Jak pies zaraża się bakterią Bartonella?
Do transmisji bakterii dochodzi przede wszystkim przy udziale krwiopijnych stawonogów. Znaczenie konkretnej drogi zależy od gatunku Bartonella, rezerwuaru bakterii i warunków środowiskowych. Możliwe są także rzadsze drogi, np. zakażenie przez przetoczenie zainfekowanej krwi.
Pchły a Bartonella
Najlepiej udokumentowaną rolę w krążeniu Bartonella henselae odgrywa pchła kocia Ctenocephalides felis. Wbrew nazwie pasożytuje ona również na psach. Bakterie mogą znajdować się w odchodach pcheł, a do ich wprowadzenia w uszkodzoną skórę może dojść podczas drapania lub gryzienia swędzącego miejsca. Zakażeniu sprzyja zatem nie tylko widoczna obecność dorosłych pcheł na psie, lecz także utrzymywanie się ich stadiów rozwojowych w domu.
Kontakt z kotem nie oznacza automatycznie zakażenia psa. Ryzyko rośnie jednak wtedy, gdy zwierzęta mają pchły, dochodzi między nimi do zadrapań lub pogryzień albo nie są regularnie chronione przed pasożytami zewnętrznymi.
Czy bartonelozę przenoszą kleszcze?
Materiał genetyczny Bartonella wykrywano w kleszczach, a w warunkach eksperymentalnych wykazano możliwość przeniesienia bakterii. Nadal nie wiadomo jednak, jak duże znaczenie ma ta droga w naturalnych zakażeniach psów.
Po znalezieniu kleszcza nie ma podstaw, by zakładać, że pies zachoruje na bartonelozę. Warto natomiast obserwować zwierzę i przekazać lekarzowi informację o ekspozycji, jeśli pojawią się gorączka, osłabienie, kulawizna lub inne niepokojące objawy.
Jak diagnozuje się bartonelozę u psa?
Diagnoza bartonelozy u psa opiera się na łączeniu objawów klinicznych z wynikami badania genetycznego (PCR) oraz serologicznego (poziomu przeciwciał). Ze względu na specyfikę bakterii Bartonella, żaden pojedynczy test nie daje 100% pewności, a ujemny wynik nie wyklucza choroby.
Ścieżka diagnostyczna obejmuje 3 kluczowe kroki:
- Podstawowa diagnostyka i profilaktyka narządowa. Lekarz ocenia morfologię i biochemię krwi. W zależności od zajętego układu zleca dodatkowo badanie moczu, USG jamy brzusznej, ECHO serca (przy podejrzeniu zapalenia wsierdzia) lub analizę płynu stawowego.
- Test PCR (wykrywanie DNA bakterii)
- Materiał: krew obwodowa, bioptaty z węzłów chłonnych, tkanka zastawki serca lub płyn stawowy.
- Interpretacja: wynik dodatni potwierdza obecność bakterii. Wynik ujemny nie wyklucza zakażenia, ponieważ poziom bakterii we krwi bywa zmienny i okresowo bardzo niski (tzw. okresowa bakteriemia).
- Badanie serologiczne (ocena poziomu przeciwciał)
- Interpretacja: sam dodatni wynik świadczy o wcześniejszym kontakcie z bakterią, ale nie dowodzi, że to ona wywołuje obecne symptomy.
- Najskuteczniejsza metoda: pobranie dwóch próbek krwi w odstępie 2–4 tygodni. Znaczny wzrost miana przeciwciał w drugiej próbce potwierdza aktywną, świeżą infekcję.
Zapisz, od kiedy pies ma objawy, jak zmieniały się w czasie i jakie leki już otrzymał. Przygotuj nazwy oraz terminy zastosowania preparatów przeciw pchłom i kleszczom. Powiedz lekarzowi o znalezionych pasożytach, kontaktach z innymi zwierzętami, pogryzieniach, zadrapaniach, transfuzjach i podróżach zagranicznych.
Jak wygląda leczenie bartonelozy u psa?
Podstawę terapii u psów z potwierdzoną lub bardzo prawdopodobną chorobą kliniczną stanowią antybiotyki. Nie istnieje jednak jeden schemat odpowiedni dla wszystkich pacjentów, a całkowitego usunięcia bakterii z organizmu nie zawsze można zagwarantować.
Dobór leków zależy m.in. od gatunku bakterii, zajętych narządów, chorób współistniejących i wyników wcześniejszego leczenia. Pies z zapaleniem wsierdzia może wymagać innego postępowania niż pacjent z gorączką i powiększeniem węzłów chłonnych. Konieczne bywa również leczenie powikłań i monitorowanie pracy serca, nerek, wątroby oraz zmian w morfologii krwi.
Czy każdy pies z dodatnim wynikiem wymaga antybiotyku?
Nie. Samo wykrycie przeciwciał nie jest automatycznym wskazaniem do leczenia, ponieważ może oznaczać wcześniejszy kontakt z bakterią. Także dodatni PCR trzeba ocenić w kontekście stanu klinicznego. Niepotrzebna antybiotykoterapia naraża psa na działania niepożądane i sprzyja narastaniu oporności bakterii.
Jak długo może trwać leczenie?
Terapia bartonelozy bywa długotrwała i zwykle nie kończy się po kilku dniach poprawy. O jej długości decyduje lekarz na podstawie postaci choroby, wyników badań kontrolnych i reakcji psa. Nie należy samodzielnie skracać, przedłużać ani zmieniać dawki antybiotyku. Ustąpienie gorączki czy powrót apetytu nie zawsze oznaczają, że zakażenie zostało wyeliminowane.
Jakie jest rokowanie przy bartonelozie u psa?
Rokowanie zależy od postaci choroby, zajętych narządów, czasu rozpoczęcia leczenia i schorzeń współistniejących. Pies z łagodnymi objawami ogólnymi ma inną sytuację kliniczną niż pacjent z zapaleniem wsierdzia, ciężką niedokrwistością lub zaburzeniami rytmu serca. W poważnych postaciach leczenie może być długie, a poprawa stopniowa.
Jak chronić psa przed bartonelozą?
Nie ma szczepionki przeciw bartonelozie dla psów. Profilaktyka polega przede wszystkim na ograniczaniu kontaktu z pchłami i innymi pasożytami zewnętrznymi. Odpowiedni preparat powinien być dobrany do wieku, masy ciała, stanu zdrowia i trybu życia psa.
Regularna ochrona przeciwko pchłom
Ochronę trzeba stosować zgodnie z instrukcją i w terminach wynikających z działania produktu. W wielu domach potrzebna jest profilaktyka całoroczna, ponieważ pchły mogą rozwijać się również w ogrzewanych pomieszczeniach. Jeśli w domu mieszkają inne psy lub koty, plan zwalczania pasożytów powinien objąć wszystkie zwierzęta. Preparatu dla psa nie wolno samodzielnie stosować u kota, ponieważ niektóre substancje są dla kotów toksyczne.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o bartonelozę u psów
Czy bartoneloza u psa jest zaraźliwa dla człowieka?
Nie wykazano jednoznacznie, że pies zakażony Bartonella henselae przenosi tę bakterię na człowieka i wywołuje u niego chorobę. Niektóre gatunki Bartonella są jednak zoonotyczne, dlatego ważna jest ochrona zwierząt przed pchłami oraz prawidłowa higiena po ugryzieniu lub zadrapaniu.
Czy kleszcz może przenieść Bartonella na psa?
Rola kleszczy w naturalnym przenoszeniu Bartonella nie została jednoznacznie potwierdzona. W kleszczach wykrywano materiał genetyczny tych bakterii i istnieją dane eksperymentalne dotyczące transmisji, ale potrzebne są dalsze badania nad ich rzeczywistym znaczeniem jako wektorów.
Literatura naukowa i badania
Ł. Adaszek i inni, Vector-borne diseases imported to Poland between 2021 and 2023, https://sciendo.com/2/v2/download/article/10.2478/jvetres-2024-0033.pdf (dostęp: 01.09.2026).
A. Álvarez-Fernández i inni, Bartonella infections in cats and dogs including zoonotic aspects, https://link.springer.com/content/pdf/10.1186/s13071-018-3152-6.pdf (dostęp: 01.09.2026).
E. Golly i inni, Bartonella henselae, Bartonella koehlerae and Rickettsia rickettsii seroconversion and seroreversion in a dog with acute-onset fever, lameness, and lymphadenopathyfollowed byaprotracteddisease course, https://onlinevettraining.be/wp-content/uploads/2021/05/Bartonella-henselae-Bartonella-koehlerae-and-Rickettsia-rickettsii-in-a-dog-with-fever-of-unknown-origin.pdf (dostęp: 01.09.2026).
P. Neupane i inni, Development and validation of enzyme-linked immunosorbent assays for the serodiagnosis of canine bartonelloses, https://journals.asm.org/doi/pdf/10.1128/jcm.00267-25 (dostęp: 01.09.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
