Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Kaszel kenelowy u psa
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Co to jest kaszel kenelowy u psa?
Kaszel kenelowy u psów to transmisyjna lub zakaźna choroba układu oddechowego, która występuje pod takimi nazwami, jak zakaźne zapalenie oskrzeli i tchawicy psów oraz zespół zakaźnych schorzeń układu oddechowego psów (CIRDC).
Kaszel kenelowy to ostra choroba zakaźna, która atakuje górne drogi oddechowe psów, a w wyniku powikłań może dojść u psa do bakteryjnego zapalenia płuc (BZP) lub odoskrzelowego zapalenia płuc.
Kaszel kenelowy został opisany po raz pierwszy w latach 60. XX wieku, wtedy też zidentyfikowany pierwszy czynnik chorobotwórczy – adenowirus psi typu 2 (CAV-2). Przez kolejne dekady identyfikowano następne źródła zakażeń, zarówno wirusowe, jak i bakteryjne.
Czy kaszel kenelowy to jedna choroba?
Nie. To jedna z najważniejszych korekt w starym rozumieniu tej choroby. Kaszel kenelowy nie powinien być opisywany jako infekcja wywołana wyłącznie przez adenowirusa, parainfluenzę albo Bordetella bronchiseptica. Współczesne źródła weterynaryjne opisują go jako zespół chorobowy, w którym często dochodzi do współzakażeń.
Jakie są objawy kaszlu kenelowego u psa?
Najbardziej typowym objawem kaszlu kenelowego jest suchy, napadowy, szorstki kaszel, który często brzmi tak, jakby pies próbował coś odkrztusić. Opiekunowie opisują go czasem jako kaszel „dławiący”, „charczący” albo przypominający próbę zwymiotowania.
W łagodnym przebiegu pies zwykle pozostaje aktywny, ma apetyt i zachowuje się dość normalnie. Może kaszleć po wysiłku, po szczekaniu, po pociągnięciu na obroży albo przy pobudzeniu. Temperatura ciała często pozostaje prawidłowa.
Do objawów kaszlu kenelowego należą:
- suchy, napadowy kaszel;
- szorstki kaszel przypominający krztuszenie;
- odruch wymiotny po kaszlu;
- próby odkrztuszania;
- kichanie;
- surowiczy wypływ z nosa;
- wypływ z oczu;
- zapalenie spojówek;
- łagodnie podwyższona temperatura;
- śluzowo-ropny wypływ z nosa przy powikłaniach;
- mokry lub produktywny kaszel;
- gorączka;
- apatia;
- brak apetytu;
- przyspieszony oddech;
- trudności z oddychaniem w cięższych przypadkach.
Jak brzmi kaszel kenelowy?
Kaszel kenelowy najczęściej brzmi jak suchy, twardy, gwałtowny kaszel, który pojawia się seriami. Niektórzy opiekunowie mają wrażenie, że pies „ma coś w gardle”, „dławi się” albo „zaraz zwymiotuje”.
Jakie są przyczyny kaszlu kenelowego u psa?
Przyczyną kaszlu kenelowego są zakażenia dróg oddechowych wywoływane przez wirusy, bakterie albo oba typy czynników jednocześnie. Do klasycznych patogenów związanych z CIRDC należą Bordetella bronchiseptica, wirus parainfluenzy psów — CPIV oraz adenowirus psów typu 2 — CAV-2.
Wśród zidentyfikowanych wirusów i bakterii, które wywołują kaszel kenelowy u psów opisano jak dotąd:
- Adenowirus psi typu 2 (CAV-2) – wirus replikuje się w nabłonku oddechowym oraz w migdałkach psów, powodując ostre zapalenie krtani i tchawicy. Siewstwo tego wirusa trwa od 1 do 2 tygodni od zakażenia;
- Herpeswirus psi typu 1 (CHV-1) – zakażenia eksperymentalne dowiodły, że wirus wywołuje nieżyt nosa, zapalenie oskrzeli i tchawicy, zapalenie rogówki i spojówek. Jego obecność uważana jest za czynniki nasilający objawy ze strony układu oddechowego. Jego rola jako czynnika CIRDC nie jest jasna;
- Wirus influenzy psów (CIV) – to otoczkowy RNA wirus, który rozprzestrzenia się od 7 do 10 dni od zakażenia, wywołuje umiarkowane objawy kliniczne, chyba że jest wikłany zakażeniem bakteryjnym;
- Wirus parainfluenzy psów (CPiV) – to otoczkowy RNA wirus, który replikuje się w nabłonku górnych dróg oddechowych psów, wywołując bezobjawowe, jak i łagodne zakażenia, pod warunkiem, że nie dochodzi do współzakażenia. Siany jest do środowiska przez 8-10 dni, uważany jest za istotny czynnik kaszlu kenelowego u psów;
- Koronawirus oddechowy psów (CRCoV) – to otoczkowy RNA wirus, który wywołuje podkliniczne lub łagodne zakażenie układu oddechowego. Występuje zwykle u psów poniżej 1. roku życia, nie jest jednak ważnym czynnikiem etiologicznym CIRDC;
- Pneumowirus psi (CnPnV) – to otoczkowy RNA wirus, którego chorobotwórczość nie została jeszcze przebadana, ale wydaje się, że ma on związek z zakażeniami CPiV oraz CIV;
- Bokawirus – rola tego wirusa w etiologii CIRDC pozostaje nieznana;
- Bordetella bronchiseptica – to gram-ujemna bakteria, która jest główny czynnikiem CIRDC, atakującym drogi oddechowe psów;
- Mycoplasma cynos – to jedyny gatunek mykoplazmy mający powinowactwo do układu oddechowego psów. Jego rola w wywoływaniu choroby jest tematem dyskusji;
- Streptococcus equi subsp. zooepidemicus – to bakteria górnych dróg oddechowych koni, która została zidentyfikowana u psów z zakażeniem układu oddechowego, z krwistymi wypływami z nosa i w konsekwencji z krwistymi wymiotami.
Epidemiologia
CIRDC występuje na całym świecie. Występowanie kaszlu kenelowego jest większe w dużych skupiskach psów. Ogniska choroby mogą pojawić się również w parkach, na psich wybiegach etc.
Jest to najczęściej występująca choroba układu oddechowego u psów, bez względu na prowadzone szczepienia. Dotyczy psów w każdym wieku i nie wzbudza naturalnej odporności.
Trzema głównymi czynnikami kaszlu kenelowego u psów są:
- CAV-2
- CPiV
- Bordetella bronchiseptica
Inne wirusy i bakterie identyfikowane w przebiegu tej choroby uważa się za zakażenia wtórne.
Jak pies zaraża się kaszlem kenelowym?
Pies najczęściej zaraża się kaszlem kenelowym przez kontakt z wydzieliną z dróg oddechowych chorego lub zakażonego psa. Patogeny mogą przenosić się drogą kropelkową, czyli wraz z drobnymi kropelkami wydzieliny podczas kaszlu, kichania, dyszenia albo bliskiego kontaktu.
Do zakażenia może dojść także pośrednio, np. przez wspólne miski, zabawki, klatki, legowiska, smycze, ręce opiekunów lub skażone powierzchnie. Największe znaczenie ma jednak bliskość psów i słaba wymiana powietrza. Dlatego ogniska choroby pojawiają się zwłaszcza w hotelach dla psów, schroniskach, hodowlach, lecznicach, psich przedszkolach, na wystawach i zajęciach grupowych.
Największe nasilenie infekcji kaszlem kenelowym obserwowane jest latem, gdy psy spotykają się w większych grupach, np. na wybiegach. Sam kaszel kenelowy nie jest groźny, jednak infekcja, która trwa nawet trzy tygodnie może być dla psa męcząca.
Jak przebiega kaszel kenelowy u psa
Najczęściej choroba zaczyna się nagle. Pies, który jeszcze dzień wcześniej wyglądał normalnie, zaczyna kaszleć seriami. Kaszel może nasilać się po wysiłku, ekscytacji, szczekaniu, piciu wody albo ucisku na szyję.
W przebiegu niepowikłanym pies zwykle pozostaje w dobrej kondycji. Może kaszleć intensywnie, ale nadal je, pije, interesuje się otoczeniem i nie ma duszności. Objawy zwykle zmniejszają się z czasem.
W przebiegu powikłanym obraz wygląda inaczej. Pies robi się osowiały, może mieć gorączkę, traci apetyt, zaczyna oddychać szybciej, a kaszel może stać się mokry. Wtedy lekarz weterynarii powinien ocenić, czy nie doszło do zapalenia płuc albo wtórnej infekcji bakteryjnej.
Kiedy zabrać psa do lekarza weterynarii?
Do lekarza weterynarii warto zgłosić się zawsze, gdy kaszel jest silny, trwa dłużej niż kilka dni albo pies ma objawy ogólne. Nie czekaj, jeśli pies jest szczeniakiem, seniorem, choruje przewlekle albo ma obniżoną odporność.
Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, w której pojawia się:
- gorączka;
- wyraźna apatia;
- brak apetytu;
- mokry lub produktywny kaszel;
- szybki oddech;
- duszność;
- sinienie języka lub dziąseł;
- śluzowo-ropny wypływ z nosa;
- osłabienie połączone z kaszlem;
- podejrzenie zapalenia płuc;
- kaszel u szczeniaka lub psa starszego.
Jak przebiega rozpoznanie
W zdecydowanej większości przypadków rozpoznanie stawia się w oparciu o obraz kliniczny choroby. Zazwyczaj nie przeprowadza się testów diagnostycznych, poza przypadkami powikłanymi lub ogniskami choroby np. w schroniskach.
W diagnostyce serologicznej można używać testu neutralizacji surowicy, który może wykazać obecność przeciwciał przeciwko CAV-2, CPiV, CIV oraz CHV-1.
Jak leczyć kaszel kenelowy u psa
W lekkim przebiegu kaszlu kenelowego niektórzy lekarze mogą zalecić brak podejmowania jakichkolwiek działań. Pies może zwalczyć chorobę samodzielnie. Z reguły jednak lekarz może przepisać leki przeciwkaszlowe i wspierające odporność.
W średnim i ciężkim przebiegu choroby niezbędne mogą okazać się antybiotyki oraz leki osłonowe dla układu pokarmowego. W przypadku bakterii może wystąpić ich oporność na antybiotyki i wtedy konieczne jest wykonanie posiewu i antybiogramu.
Szczepienie na kaszel kenelowy
Skuteczną profilaktyką są szczepienia przeciwko kaszlowi kenelowemu. Obecnie najpopularniejszą formą jest szczepionka, która zawiera antygen bakterii Bordetella bronchiseptica. Szczepionkę aplikuje się poprzez wkroplenie do nosa szczepionki, która trafia do układu oddechowego i tam buduje odporność miejscową. Jedna dawka szczepionki na kaszel kenelowy daje roczną odporność, która buduje się w ciągu 72 godzin od zaszczepienia psa.
Czy pies może zachorować mimo szczepienia?
Tak, pies może zachorować mimo szczepienia. To nie oznacza, że szczepienie „nie działa”. Oznacza to, że kaszel kenelowy jest chorobą wieloczynnikową, a szczepionka nie obejmuje wszystkich możliwych patogenów.
Jak pomóc psu w domu przy kaszlu kenelowym?
Domowe postępowanie nie polega na „leczeniu kaszlu” domowymi lekami, ale na stworzeniu psu warunków do spokojnego powrotu do zdrowia. Najważniejsze są odpoczynek, ograniczenie pobudzenia i ochrona dróg oddechowych przed dodatkowymi bodźcami.
W domu warto:
- ograniczyć intensywne spacery i zabawy;
- używać szelek zamiast obroży;
- nie prowokować psa do szczekania;
- zapewnić świeżą wodę;
- unikać dymu papierosowego, aerozoli i intensywnych zapachów;
- wietrzyć pomieszczenia;
- prać legowiska i czyścić miski;
- odizolować psa od innych psów;
- nie podawać leków ludzkich bez zalecenia lekarza.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy kaszel kenelowy może przenieść się na człowieka?
U zdrowych ludzi ryzyko jest bardzo niskie, ale Bordetella bronchiseptica może wyjątkowo powodować zakażenia u osób z silnie obniżoną odpornością. Jeśli w domu mieszka osoba po przeszczepie, w trakcie chemioterapii albo z ciężką immunosupresją, warto omówić zasady higieny z lekarzem.
Czy kot może zarazić się od psa z kaszlem kenelowym?
Niektóre patogeny związane z chorobami oddechowymi psów, zwłaszcza Bordetella bronchiseptica, mogą występować także u innych gatunków. W domu, w którym pies kaszle, a kot jest bardzo młody, chory lub ma obniżoną odporność, warto zachować ostrożność i nie dopuszczać do bliskiego kontaktu zwierząt.
Czy stres może nasilić kaszel kenelowy?
Stres sam nie jest bezpośrednią przyczyną kaszlu kenelowego, ale może osłabiać mechanizmy obronne i sprzyjać ujawnieniu objawów po kontakcie z patogenami. Dlatego choroba częściej pojawia się po pobycie w hotelu, schronisku, transporcie, zmianie środowiska albo intensywnych wydarzeniach z udziałem wielu psów.
Literatura naukowa i badania
J. Ellis i inni, Comparative efficacy of an injectable vaccine SMALL ANIMALS and an intranasal vaccine in stimulating Bordetella bronchiseptica-reactive antibody responses in seropositive dogs, https://avmajournals.avma.org/view/journals/javma/220/1/javma.2002.220.43.pdf (dostęp: 11.05.2026).
K. Reagan, J. Sykes, Canine infectious respiratory disease, https://www.vetsmall.theclinics.com/article/S0195-5616%2819%2930167-6/pdf (dostęp: 11.05.2026).
R. Ruiz de Gopegui Fernandez, Choroby zakaźne psów. Praktyk kliniczna, wyd. Edra Urban&Partner, Wrocław 2017.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
