Borelioza u psa
W artykule przeczytasz
Czym jest psia borelioza?
Psia borelioza, znana również jako choroba z Lyme, to przewlekła i trudna do leczenia choroba zakaźna wywołana przez spiralne bakterie <strong>Borrelia burgdorferi</strong>. Patogeny te są przenoszone przez kleszcze, które mogą zarażać psy na każdym etapie rozwoju – zarówno jako larwy, nimfy, jak i dorosłe osobniki. Szczególnie problematyczne są najmniejsze stadia, które trudno zauważyć w sierści zwierzęcia.
Borelioza została po raz pierwszy zidentyfikowana w latach 70. XX wieku w miasteczku Lyme w stanie Connecticut, gdzie błędnie diagnozowano ją jako reumatoidalne zapalenie stawów. Dziś wiadomo, że to zakażenie wywołane przez krętki, które mogą powodować poważne zaburzenia u psów – od zapalenia stawów, przez zmiany neurologiczne, aż po uszkodzenie nerek.
Ze względu na rosnącą liczbę przypadków zarówno u psów, jak i u ludzi (ponad 65 tys. rocznie w Europie), borelioza jest jedną z najważniejszych chorób odkleszczowych, o której każdy opiekun psa powinien wiedzieć więcej.
Jak pies może zarazić się boreliozą?
Pies może zarazić się boreliozą wyłącznie poprzez infekcję od zakażonego kleszcza, najczęściej z gatunku Ixodes ricinus. Bakterie z grupy Borrelia burgdorferi sensu lato przenoszą się z kleszcza do organizmu psa podczas żerowania, a do zakażenia dochodzi zwykle po 24–48. godzinach od wcięcia kleszcza w skórę psa.
Krętki Borrelia to bakterie spiralne z rodziny Spirochetaceae. W Europie za zakażenia odpowiedzialne są przede wszystkim trzy gatunki: B. burgdorferi sensu stricto, B. garinii i B. afzelii. Głównym nosicielem tych patogenów jest kleszcz Ixodes ricinus, który pasożytuje na dzikich zwierzętach, takich jak gryzonie, ptaki, a także na psach domowych.
Podczas żerowania kleszcza dochodzi do zmiany białek powierzchniowych bakterii z OspA na OspC, co umożliwia krętkom opuszczenie jelita środkowego i przeniknięcie do ślinianek kleszcza, a stamtąd – do krwi psa. Jednocześnie ślina kleszcza osłabia reakcję immunologiczną gospodarza, co pozwala bakteriom na namnażanie się i kolonizację organizmu.
Choć zakażenie następuje lokalnie, pełnoobjawowa borelioza może rozwinąć się dopiero po kilku tygodniach, zwłaszcza u psów z obniżoną odpornością. W większości przypadków pierwsze ukąszenie nie wywołuje objawów – dopiero ponowne zakażenie lub inne czynniki stresogenne mogą aktywować chorobę.
Warto wiedzieć: Rezerwuarem krętków nie są same kleszcze, lecz zwierzęta, na których żerują – głównie drobne ssaki, ptaki i gady. Pasożytujące na jeleniach lub owcach kleszcze rzadziej ulegają zakażeniu, dlatego obecność tych zwierząt może lokalnie ograniczać transmisję choroby.
Jakie są objawy boreliozy u psa?
Objawy boreliozy u psa zależą od odporności organizmu i mogą być bardzo różnorodne – od przebiegu bezobjawowego po ciężkie zapalenie stawów, nerek lub układu nerwowego. U większości zakażonych psów (ok. 95%) choroba rozwija się w formie subklinicznej, czyli bez wyraźnych objawów. Tylko u 5–10% psów pojawiają się pełnoobjawowe symptomy – często po kilku tygodniach lub nawet miesiącach od zakażenia.
Najczęstsze objawy boreliozy u psa to:
- gorączka (zwiększona temperatura ciała),
- apatia, osowiałość,
- utrata apetytu,
- kulawizna i bolesność stawów – zapalenie stawów najczęściej dotyczy kończyn i może przemieszczać się z jednej łapy na drugą.
Warto wiedzieć: kulawizna spowodowana boreliozą często bywa mylona z urazem mechanicznym, dlatego każda nagła zmiana w poruszaniu się psa powinna skłonić do konsultacji z weterynarzem.
W cięższych przypadkach rozwija się:
- ostre kłębuszkowe zapalenie nerek – rzadkie, ale bardzo groźne, z gorszym rokowaniem,
- zapalenie mięśnia sercowego,
- objawy neurologiczne, takie jak:
- porażenia nerwów czaszkowych,
- drgawki,
- nadwrażliwość na bodźce,
- zmiany w zachowaniu lub niedowłady.
Choć u ludzi charakterystycznym objawem boreliozy bywa rumień wędrujący, u psów występuje on bardzo rzadko i jest trudny do zauważenia przez gęstą sierść. Dlatego to właśnie zmiany w zachowaniu, apatia i kulawizna są najczęstszymi sygnałami, które skłaniają opiekunów do wizyty w lecznicy.
Jak sprawdzić czy pies ma boreliozę?
Borelioza u psa diagnozowana jest na podstawie objawów klinicznych, wywiadu z właścicielem, kontaktu z kleszczami oraz wyników badań laboratoryjnych – głównie testów serologicznych wykrywających przeciwciała przeciwko krętkom Borrelia burgdorferi. W celu potwierdzenia choroby stosuje się testy ELISA, testy immunofluorescencji oraz PCR.
Rozpoznanie choroby z Lyme u psa bywa trudne, ponieważ objawy często pojawiają się dopiero kilka tygodni po ukąszeniu kleszcza i mogą być niespecyficzne. W praktyce, by postawić diagnozę, weterynarze opierają się zazwyczaj na czterech filarach:
- typowych objawach klinicznych (np. gorączka, kulawizna),
- dodatnim wyniku testów serologicznych,
- potwierdzonym kontakcie psa z kleszczami,
- pozytywnej reakcji na leczenie antybiotykowe.
Warto wiedzieć: najczęściej stosowane testy ELISA można wykonać po 4–6 tygodniach od zakażenia. W przypadku dodatniego wyniku, dla potwierdzenia zaleca się wykonanie testu immunoblottingu (Western blot), który zwiększa swoistość i pomaga odróżnić zakażenie naturalne od efektów szczepienia.
Należy pamiętać: testy ELISA nie są wolne od błędów – mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie u psów szczepionych lub mających kontakt z innymi krętkami, np. Leptospira spp.
W przypadkach wątpliwych lub przy podejrzeniu zakażenia przewlekłego wykonuje się badania PCR – jednak trzeba pamiętać, że ich skuteczność zależy od momentu pobrania i rodzaju materiału. Jeśli krętki przemieściły się do stawów lub układu nerwowego, badanie krwi może nie wykryć zakażenia.
Na rynku dostępne są również szybkie testy diagnostyczne (tzw. SNAP testy), które pozwalają wykryć przeciwciała w ciągu kilku minut w warunkach klinicznych. Cechują się one wysoką czułością i swoistością, co czyni je bardzo pomocnym narzędziem w codziennej praktyce weterynaryjnej.
Jak leczyć boreliozę u psa?
Leczenie boreliozy u psa polega na długotrwałym podawaniu antybiotyków, z których najczęściej stosowanym i rekomendowanym jest doksycyklina – antybiotyk pierwszego wyboru. Terapia trwa zazwyczaj od 3 do 4 tygodni. U psów, które źle tolerują doksycyklinę lub są bardzo młode, stosuje się amoksycylinę. Leczenie ma na celu zahamowanie namnażania krętków Borrelia burgdorferi i złagodzenie objawów klinicznych.
W wielu przypadkach mimo zastosowania antybiotykoterapii zakażenie nie zostaje całkowicie wyeliminowane – bakterie mogą przetrwać w organizmie i doprowadzić do przewlekłej formy boreliozy. Z tego względu tak ważne jest możliwie wczesne wykrycie i rozpoczęcie leczenia.
Ze względu na wielonarządowy charakter choroby, objawy wynikają nie tylko z obecności bakterii, ale również ze wzmożonej reakcji układu odpornościowego. Dlatego w terapii często stosuje się także leki przeciwzapalne – zarówno niesteroidowe (NLPZ), jak i steroidowe – które łagodzą objawy zapalenia stawów, zmniejszają gorączkę i poprawiają komfort życia psa.
W przypadkach powikłań nerkowych, takich jak kłębuszkowe zapalenie nerek, konieczne może być wdrożenie terapii immunosupresyjnej pod ścisłą kontrolą lekarza weterynarii.
Warto wiedzieć: w Polsce dostępne są szczepionki przeciwko boreliozie dla psów. Szczególnie warto je rozważyć w przypadku psów aktywnych, często przebywających na terenach endemicznych, np. w lasach czy na łąkach.
Borelioza u bulteriera – case study
Pacjent: 7-letni bulterier, zgłoszony z objawami osowiałości, spadku apetytu i gorączki.
Wywiad: Brak szczepień przeciwko boreliozie i leptospirozie, nieregularna profilaktyka przeciwkleszczowa, właściciele usuwali kleszcze samodzielnie.
Badanie kliniczne: Ból stawów kolanowych, gorączka, wyniki badań krwi i moczu w normie. USG jamy brzusznej bez zmian. Test ELISA IgM – dodatni (4,919), IgG – ujemny.
Rozpoznanie: Ostra postać boreliozy bez oznak nefropatii białkogubnej. Zalecono leczenie doksycykliną oraz przygotowanie do hemodializy.
Przebieg i wynik: Stan psa nagle się pogorszył i doszło do zgonu. Histopatologia nerek ujawniła przewlekłe zmiany zapalne, zaniki, zwłóknienia oraz brak cech nowotworzenia.
Jak chronić psa przed boreliozą?
By chronić psa przed boreliozą pamiętaj o regularnym zabezpieczaniu go preparatami przeciw kleszczom. Większość z tego typu preparatów działa również na pchły, a niektóre dodatkowo mają właściwości odrobaczające. Samo oglądanie psa po spacerze nie wystarczy. Jeżeli już znajdziesz kleszcza ważne jest szybkie i prawidłowe usunięcie kleszcza ze skóry psa.
Na rynku dostępne są różne postaci preparatów przeciwkleszczowych:
- Krople spot-on dla psa na pasożyty – aplikuje się je na skórę w okolicy karku, lekko odchylając sierść. Czas działania to z reguły około miesiąca. Dobrze sprawdzą się u zwierząt, które nie przyjmą preparatów doustnie.
- Obroże na kleszcze dla psa – to najdłużej zabezpieczająca kategoria produktów – czas zabezpieczania wynosi średnio 6-8 miesięcy, zwierzę powinno nosić obrożę cały czas, nie należy zakładać jej tylko na spacery, ponieważ obniża to jej skuteczność.
- Tabletki na kleszcze i robaki dla psa – podaje się je doustnie, sprawdzają się przy psach posiadających dużą ilość sierści, czas zabezpieczenia to około 1-3 miesiące w zależności od producenta.
FAQs
Ile kosztuje leczenie boreliozy u psa?
Koszty leczenia psa uzależnione są od tego, jak szybko pies zareaguje na antybiotykoterapię, długości trwania leczenia, ewentualnie leczenia zmian, jakie wywołała w organizmie psa choroba. Cena leczenia boreliozy może zatem wynieść od kilkuset do ponad tysiąca złotych.
Czy pies może umrzeć na boreliozę?
Tak, pies może umrzeć na boreliozę. Do śmierci psa mogą doprowadzić powikłania, które występują najczęściej, gdy pies został zbyt późno zdiagnozowany, a przez to leczenie zostało rozpoczęte za późno.
Czy borelioza u psa jest groźna dla człowieka?
Nie, borelioza u psa nie jest bezpośrednio groźna dla człowieka – pies nie zaraża ludzi boreliozą jak np. wścieklizną. Pies może pośrednio zwiększać ryzyko zakażenia człowieka, ponieważ: przynosi kleszcze do domu lub samochodu, nosi je na sierści, zanim te zdążą się wczepić w skórę.
Czy psy chore na boreliozę doczuwają ból?
Tak, psy chore na boreliozę mogą odczuwać ból, zwłaszcza w obrębie stawów i mięśni. Ból u psa nie zawsze jest oczywisty – często objawia się unikaniem ruchu, ospałością, niechęcią do zabawy albo zmianą zachowania, więc trzeba być czujnym.
Źródła
Ł. Adaszek, P. Łyp, P. Dębiak, A. Śmiech, S. Winiarczyk, Borelioza psów – choroba przenoszona przez kleszcze, https://magwet.pl/24232,borelioza-psow-choroba-przenoszona-przez-kleszcze?srsltid=AfmBOorJZx-Vll81bkQBnpoBMFirYMhiGdfcpEn26Rtmmwr8NXqmgby4 (dostęp: 04.08.2025).
A. Sikorska-Kopyłowicz, P. Jonkisz, P. Sławuta, A. Kurosad, I. Herman, Borelioza u psa – przypadek kliniczny, https://magwet.pl/32661,borelioza-u-psa-przypadek-kliniczny?srsltid=AfmBOoriNvEqZJJOyUjugHLwHYbqeJmbWUcCfzfR0gMOeU3F9kuVcPz4 (dostęp: 04.08.2025).
W. Zygner, Borelioza u psów, „Życie weterynaryjne”, nr 83/2008, s. 816-818.
Esccap, Zwalczanie chorób przenoszonych przez wektory u psów i kotów, marzec 2019.
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, popularyzator świadomych adopcji zwierząt oraz produktów, które pomagają opiekunom w samodzielnym rozwiązywaniu problemów pojawiających się, podczas opieki nad zwierzętami. Twórca serwisu www.zoonews.pl
