Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
IBD U PSA - nieswoiste zapalenie jelit
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Co to jest nieswoiste zapalenie jelit u psa?
IBD u psa, (Inflammatory Bowel Disease), czyli nieswoiste zapalenie jelit to zespół przewlekłych enteropatii, które charakteryzują się długotrwałymi lub nawracającymi objawami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak wymioty, biegunka, utrata masy ciała i apetytu.
Zgodnie z aktualnym podejściem enteropatie u psów klasyfikuje się na podstawie reakcji na leczenie, wyróżniając postacie dietozależne, reagujące na antybiotyki, steroidowrażliwe oraz oporne na leczenie.
W przebiegu IBD proces zapalny może obejmować jelito cienkie, grube lub oba odcinki jednocześnie i prowadzi do zmian strukturalnych oraz histopatologicznych w błonie śluzowej, najczęściej w postaci nacieków limfocytów i komórek plazmatycznych w obrębie blaszki właściwej.
Objawy IBD u psa
Objawy IBD u psa mogą mieć bardzo zróżnicowany charakter i nie występują według jednego, stałego schematu. U jednych psów dominują zaburzenia ze strony jelit, u innych objawy narastają stopniowo i długo pozostają niespecyficzne, co utrudnia wczesne rozpoznanie choroby.
W literaturze podkreśla się, że objawy IBD mają zwykle przewlekły lub nawracający przebieg, a ich nasilenie może zmieniać się w czasie, tworząc okresy pozornej poprawy przeplatane zaostrzeniami.
Do najczęściej opisywanych objawów IBD u psów należą:
- nawracające lub przewlekłe wymioty;
- biegunka, o zmiennym nasileniu i charakterze;
- obecność świeżej krwi w kale (krwawienie z dolnego odcinka jelit);
- obecność strawionej krwi w kale (smolisty kał);
- stopniowa utrata masy ciała, mimo pozornie prawidłowego żywienia;
- spadek apetytu lub okresowa anoreksja, nasilająca się w czasie zaostrzeń choroby.
Jakie są przyczyny IBD u psa?
Przyczyny IBD u psa mają charakter złożony i nie wynikają z działania jednego, konkretnego czynnika. Aktualne dane wskazują, że nieswoiste zapalenie jelit rozwija się na skutek współdziałania kilku mechanizmów, które prowadzą do utraty prawidłowej tolerancji immunologicznej w obrębie przewodu pokarmowego. Co istotne, wiele psów jest narażonych na te same bodźce środowiskowe, jednak choroba rozwija się tylko u części z nich, co podkreśla znaczenie indywidualnych predyspozycji.
Najczęściej opisywane w literaturze czynniki sprzyjające rozwojowi IBD u psów obejmują:
- predyspozycje genetyczne, zwiększające podatność jelit na przewlekły stan zapalny;
- zaburzenia mikrobioty jelitowej (dysbiozę), w tym zmniejszenie liczby korzystnych bakterii i zmiany w składzie flory jelit;
- nieprawidłową odpowiedź immunologiczną, prowadzącą do uszkodzenia błony śluzowej jelit i utrzymywania się zapalenia;
- czynniki środowiskowe, takie jak dieta, wcześniejsze stosowanie leków czy stres, które mogą inicjować lub podtrzymywać proces zapalny.
Jakie rasy psów mogą mieć predyspozycje do IBD?
U niektórych ras IBD występuje wyraźnie częściej, co wskazuje na tło genetyczne i zaburzenia odpowiedzi immunologicznej jelit. Rasy najczęściej wymieniane w badaniach w kontekście IBD i przewlekłych enteropatii to:
- owczarek niemiecki – silnie udokumentowane powiązanie z przewlekłymi enteropatiami, w tym LPE; opisywane polimorfizmy receptorów TLR wpływających na odporność jelit;
- bokser – szczególnie w kontekście ziarniniakowego zapalenia jelita grubego i nieprawidłowej odpowiedzi na bakterie E. coli;
- yorkshire terrier – częstsze występowanie enteropatii białkogubnej;
- wheaten terrier (soft coated wheaten terrier) – predyspozycja do ciężkich postaci przewlekłych enteropatii;
- labrador retriever, doberman, rottweiler, cocker spaniel, mopsy – rasy wymieniane w badaniach epidemiologicznych jako nadreprezentowane w grupach psów z IBD.
Diagnostyka IBD u psa
Diagnozowanie IBD u psa opiera się na spełnieniu trzech kluczowych kryteriów: obecności przewlekłych objawów ze strony przewodu pokarmowego utrzymujących się powyżej 3 tygodni, wykluczeniu chorób zakaźnych i pasożytniczych jelit oraz potwierdzeniu zapalenia jelit w badaniu histopatologicznym.
Proces diagnostyczny zawsze rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania klinicznego. Następnie lekarz zleca badania krwi i kału, aby wykluczyć pasożyty, infekcje oraz choroby narządowe mogące dawać podobne objawy. Ważnym etapem jest także próba dietetyczna, traktowana jako element diagnostyki – poprawa po zmianie diety pozwala rozpoznać enteropatię dietozależną. Jeśli dieta nie przynosi efektu, wykonuje się badania obrazowe (USG, RTG), a ostateczne potwierdzenie IBD wymaga endoskopii i biopsji jelit, które umożliwiają ocenę zmian zapalnych w błonie śluzowej.
Jak postępować w leczeniu psów z IBD?
Leczenie IBD u psa prowadzi się etapowo, zaczynając od metod najmniej inwazyjnych i przechodząc do intensywniejszej terapii tylko wtedy, gdy wcześniejsze kroki nie przynoszą poprawy. Taki schemat pozwala jednocześnie leczyć chorobę i określić jej charakter.
U psów z łagodnym lub umiarkowanym przebiegiem w pierwszej kolejności stosuje się dietę eliminacyjną. Jeśli po wprowadzeniu karmy monobiałkowej z nowym źródłem białka lub diety hydrolizowanej dochodzi do poprawy w ciągu 1–2 tygodni, chorobę klasyfikuje się jako enteropatię dietozależną, związaną z alergią lub nietolerancją pokarmową. W takich przypadkach dieta może być wystarczającą formą długoterminowego leczenia.
Antybiotykoterapia stosowana jest u psów, które nie reagują na zmianę diety. Najczęściej wykorzystuje się tylozynę, oksytetracyklinę lub metronidazol, zwykle przez około 28 dni. Należy jednak pamiętać, że nawroty po odstawieniu antybiotyków są częste, co ogranicza ich przydatność w długofalowym leczeniu.
Leki przeciwzapalne i immunosupresyjne wprowadza się wtedy, gdy pies nie reaguje ani na dietę, ani na antybiotyki. Podstawą terapii są glikokortykosteroidy, takie jak prednizolon lub prednizon. W przypadku słabej odpowiedzi lub działań niepożądanych lekarz może rozważyć zastosowanie azatiopryny, a w dalszej kolejności cyklosporyny, szczególnie u psów z cięższym przebiegiem choroby.
Probiotyki dla psa z IBD
Probiotyki nie stanowią podstawy leczenia IBD u psów, ale mogą pełnić rolę terapii wspomagającej, szczególnie w połączeniu z odpowiednią dietą i leczeniem przeciwzapalnym.
Badania kliniczne wykazały, że u części psów z przewlekłymi enteropatiami regularne podawanie wybranych probiotyków może poprawiać stan kliniczny w większym stopniu niż samo leczenie standardowe. Jednocześnie literatura podkreśla, że skuteczność probiotyków jest zmienna, a ich działanie zależy od składu preparatu, dawki i czasu stosowania. Z tego względu probiotyki traktuje się jako uzupełnienie terapii, a nie jej zamiennik.
Rokowania
Rokowanie u psów z IBD jest zróżnicowane i w dużej mierze zależy od reakcji na leczenie. U około 60–70% psów z przewlekłymi enteropatiami stwierdza się postać dietozależną, a poprawa po wprowadzeniu diety eliminacyjnej lub hydrolizowanej w ciągu pierwszych 1–2 tygodni wiąże się z bardzo dobrym rokowaniem.
Znacznie gorsze rokowania dotyczą psów wymagających leczenia immunosupresyjnego, szczególnie w przypadku nawrotów choroby. Najważniejszym niekorzystnym czynnikiem prognostycznym pozostaje hipoalbuminemia, zwłaszcza w przebiegu enteropatii białkogubnej.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy IBD u psa może prowadzić do niedoborów witamin i minerałów?
Tak. Przewlekły stan zapalny jelit może zaburzać wchłanianie składników odżywczych, szczególnie kobalaminy (wit. B12), tłuszczów i niektórych mikroelementów. Niedobory te mogą pogarszać stan psa, opóźniać poprawę kliniczną i negatywnie wpływać na rokowanie, dlatego u psów z IBD często zaleca się ich kontrolę i ewentualną suplementację pod nadzorem lekarza weterynarii.
Czy pies z IBD może prowadzić normalne życie przez wiele lat?
W wielu przypadkach tak. Psy, które dobrze reagują na dietę eliminacyjną lub leczenie przeciwzapalne, mogą funkcjonować komfortowo przez długi czas. Kluczowe znaczenie ma konsekwencja w żywieniu, regularne kontrole oraz szybka reakcja na nawroty objawów, ponieważ IBD ma charakter choroby przewlekłej i nawrotowej, a nie jednorazowego epizodu.
Źródła naukowe
S. Bhoya, MA. Patel, S. Mehta, S. Mavadiya, MD. Patel, Inflammatory bowel diseases in dogs, https://www.veterinarypaper.com/pdf/2024/vol9issue2/PartE/9-2-19-325.pdf (dostęp: 02.01.2025).
K. Garraway, K. Allenspach, A. Jergens, Neswoiste zapalenie jelit u psów i kotów, „Weterynaria po Dyplomie”, 2019/01, https://magwet.pl/wpd/31973,nieswoiste-zapalenie-jelit-u-psow-i-kotow (dostęp: 02.01.2025).
A. Kołodziejska-Sawerska, A. Rychlik, Etiopatogeneza nieswoistych zapaleń jelit u psów, „Życie weterynaryjne”, 2013/88(4).
K. Kubiak, J. Spużak, M. Jankowski, K. Glińska-Suchocka, D. Kubiak-Nowak, Nieswoiste zapalenie jelit u psów i kotów – obserwacje własne, http://www.medycynawet.edu.pl/images/stories/pdf/pdf2022/122022/2022126724.pdf (dostęp: 02.01.2025).
R. W. Nelson, C. Guillermo Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, Tom 1, Wydawnictwo Edra Urban&Partner, Wydanie 5, Wrocław 2016.
G. Richter, Księga zdrowia psa i kota, Wyd. Galaktyka, Łódź 2018.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
