Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Jak dokarmiać ptaki zimą?
pixabay.com/photos/animal-bird-tit-blue-tit-3097677/
W artykule przeczytasz
Źródło: Lasy Państwowe
Kiedy dokarmiać ptaki zimą?
Ptaki należy zacząć dokarmiać zimą wtedy, gdy pojawiają się trwałe mrozy, śnieg lub zamarznięta gleba, a naturalny pokarm staje się dla nich trudno dostępny.
W okresie jesiennym i wczesną zimą większość ptaków wciąż radzi sobie samodzielnie, korzystając z nasion, owoców i resztek pokarmu w środowisku. Dokarmianie ma sens dopiero wtedy, gdy niskie temperatury i pokrywa śnieżna realnie ograniczają dostęp do jedzenia. Najbardziej krytyczny moment przypada na środek i końcówkę zimy, gdy zapasy w środowisku są już wyczerpane. Po rozpoczęciu dokarmiania należy robić to regularnie i systematycznie, ponieważ ptaki szybko włączają karmnik do swojej strategii przetrwania. Karmienie powinno być stopniowo wygaszane dopiero wtedy, gdy śnieg znika, a temperatura utrzymuje się powyżej zera.
Kiedy nie dokarmiać ptaków dziko żyjących?
Nie należy dokarmiać ptaków dziko żyjących poza okresem mrozów i trwałej pokrywy śnieżnej, gdy są one w stanie samodzielnie zdobywać naturalny pokarm.
Wiosną, latem i jesienią większość ptaków bez problemu znajduje pożywienie w środowisku, a dokarmianie w tym czasie jest niepotrzebne, a czasem wręcz szkodliwe. Ptaki wodne radzą sobie samodzielnie tak długo, jak długo zbiorniki wodne nie są skute lodem. Szczególną ostrożność należy zachować wobec gatunków wędrownych – ich dokarmianie może zaburzać naturalne zachowania migracyjne i sprzyjać pozostawaniu ptaków w miejscach, w których zimą nie są w stanie przetrwać bez stałej pomocy człowieka. Klasycznym przykładem są łabędzie, które naturalnie migrują jesienią, jednak pozostają zimą w Polsce głównie wskutek dokarmiania przez ludzi.
Czym nie karmić ptaków dziko żyjących
Ptaków dziko żyjących nie wolno karmić chlebem, resztkami jedzenia, produktami solonymi, przyprawionymi ani pokarmem spleśniałym lub zepsutym.
Układ pokarmowy ptaków jest przystosowany do naturalnych nasion, owoców i bezkręgowców, a nie do żywności przetworzonej przez człowieka. Chleb i inne wypieki nie dostarczają wartości odżywczych, a mogą prowadzić do niedożywienia, problemów trawiennych i chorób. Sól oraz przyprawy są dla ptaków szczególnie niebezpieczne, ponieważ zaburzają gospodarkę wodno-elektrolitową i mogą prowadzić do odwodnienia. Zagrożeniem jest również pokarm wilgotny lub długo zalegający w karmniku – sprzyja rozwojowi pleśni i bakterii, które są jedną z głównych przyczyn chorób ptaków zimą.
Dlaczego ptaków nie karmić chlebem?
Chleb zawiera dużo soli, której ptaki nie powinny jeść. Ponadto chleb szybko chłonie wodę i pleśnieje, co również jest niebezpieczne dla ich zdrowia. Wśród chorób, które wywołuje u ptaków karmienie chlebem wskazać należy:
- Kwasicę
- Uszkodzenie nerek
- Biegunki
- Zespół anielskiego skrzydła – zwyrodnienie stawów u młodych ptaków
Nadmierne zapełnienie żołądka ptaka chlebem może doprowadzić do śmierci, gdyż za uczuciem sytości nie idzie wsad w postaci niezbędnych składników odżywczych.
Czym dokarmiać ptaki zimą?
Ptaki zimujące w Polsce należy dokarmiać pokarmami naturalnymi, wysokokalorycznymi i łatwymi do strawienia, które dostarczają energii niezbędnej do przetrwania mrozów.
Zimą ptaki zmuszone są ograniczyć dietę do nasion, owoców i tłuszczów, ponieważ owady i inne naturalne źródła białka są niedostępne. Najlepszy pokarm zimowy to taki, który nie zawiera soli ani przypraw, nie psuje się szybko i odpowiada naturalnym preferencjom żywieniowym różnych gatunków. Badania pokazują, że największą liczbę gatunków przyciągają nasiona oleiste oraz tłuszcz zwierzęcy, które zapewniają ptakom szybki dostęp do energii potrzebnej do utrzymania stałej temperatury ciała.
Dokarmianie ptaków - film
Czy można zaszkodzić ptakom dokarmianiem?
Tak – ptakom można zaszkodzić dokarmianiem, jeśli jest ono prowadzone nieprawidłowo, nieregularnie lub z użyciem niewłaściwego pokarmu.
Samo dokarmianie nie jest problemem i – prowadzone właściwie – realnie pomaga ptakom przetrwać zimę. Zagrożenie pojawia się wtedy, gdy ptaki dostają pokarm przetworzony (np. chleb, resztki z kuchni), spleśniały lub solony, a także wtedy, gdy karmienie jest przypadkowe i przerywane w najtrudniejszym momencie zimy. Ptaki szybko włączają karmnik do swojej strategii przetrwania, dlatego nagłe zniknięcie źródła pożywienia podczas mrozów może być dla nich groźniejsze niż jego brak od samego początku. Ryzyko stanowią również brudne karmniki, w których łatwo dochodzi do rozprzestrzeniania się chorób.
Czym karmić łabędzie?
Łabędzie nieme powinny być karmione otrębami zbożowymi, gotowanymi warzywami: marchewka, kapusta, ziemniaki, buraki oraz ziarnami kukurydzy. W naturalnych warunkach łabędzie zjadają rośliny wodne, małe ryby oraz owady i mniejsze skorupiaki – jeżeli masz możliwość dostarczenia łabędziom takiego pokarmu, to wyjdzie im tylko na zdrowie.
Należy jednak pamiętać, by nie przekarmiać łabędzi. Zwykle wystarczy obfita garść ziaren w ciągu dnia.
Ziarna dla ptaków
Rodzaj pokarmu, podawany ptakom, najlepiej dostosować do ich wielkości.
- Ptaki o małych gabarytach, takie jak wróble, sikorki, mazurki, dzwońce czy grubodzioby karmić można ziarnami słonecznika, konopi, prosa, owsa oraz drobnymi kaszami np. jaglaną.
- Ptaki większe, takie jak gołębie, kawki czy gawrony zjedzą to, co powyżej oraz grubsze ziarna np. pszenicy oraz grubsze kasze (byle nie palone).
- Kosy, kwiczoły czy szpaki zjedzą np. pokrojone kawałki jabłek, które można nadziać na gałęzie, rodzynki, jarzębinę czy owoce rokitnika.
- Czyżyk zje np. drobne kasze, proso, nasiona traw czy siekany łuskany słonecznik.
- Łabędzie i kaczki karmić można ziarnami zbóż, surowymi bądź gotowanymi warzywami (bez przypraw) podawanymi z dala od wody (pokarm wrzucony do wody rozmoknie bądź opadnie na dno). Karmienie tych ptaków wyłącznie chlebem, który pozbawiony jest witamin i minerałów i przez dłuższy czas (kilka miesięcy) może doprowadzić do chorób układu pokarmowego bądź wspomnianej choroby anielskich skrzydeł. To ostatnie schorzenie pojawić się może właśnie na skutek diety ubogiej w witaminy D i A, wapń, mangan, a jednocześnie bogatej w węglowodany i białka.
Woda dla ptaków zimujących
Także zimą należy podawać ptakom świeżą wodę. Woda powinna być chłodna, gdyż taka nie zamarza tak szybko, jak woda ciepła. Wodę najlepiej podać na talerzyku, umieszczonym na dużej wysokości.
Jak założyć karmnik?
Ptaki dokarmiać można za pomocą dozowników bądź bardziej popularnych karmników. Zarówno jedne, jak i drugie powinny być zawieszone w miejscach osłoniętych od wiatru, zacisznych, umożliwiających ptakom ucieczkę przed drapieżnikami. Karmnik powinien mieć skośny dach osłaniający pokarm od deszczu i śniegu oraz umożliwiający człowiekowi wyczyszczenie tego miejsca. Regularne czyszczenie karmnika jest bardzo ważne, ponieważ w miejscach, w których gromadzą się duże liczby ptaków bardzo łatwo o rozwój i transmisję wielu chorób występujących u ptaków dzikich.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy ptaki trzeba dokarmiać zimą codziennie?
Tak. Jeśli rozpoczniesz dokarmianie ptaków zimą, powinno ono być regularne i codzienne, zwłaszcza podczas mrozów. Ptaki szybko przyzwyczajają się do stałego źródła pokarmu.
Czy ptaki mogą jeść chleb zimą?
Nie. Chleb nie dostarcza ptakom wartości odżywczych i może prowadzić do niedożywienia oraz problemów zdrowotnych. Zimą należy podawać wyłącznie naturalne nasiona i tłuszcz.
Źródła naukowe
E. Erler, Winter Bird Feeding, https://extension.unh.edu/sites/default/files/migrated_unmanaged_files/Resource007496_Rep10824.pdf (dostęp: 06.01.2026).
A. Matuszewski, Dokarmianie ptaków zimą, https://www.sggw.edu.pl/dokarmianie-ptakow-zima/ (dostęp: 06.01.2026).
G. Robb i inni, Winter feeding of birds increases productivity in the subsequent breeding season, https://www.researchgate.net/publication/5598930_Winter_feeding_of_birds_increases_productivity_in_the_subsequent_breeding_season/link/02e7e5239c8ddf0947000000/download (dostęp: 06.01.2026).
Jak dokarmiać ptaki zimą, by im nie zaszkodzić, https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/jak-dokarmiac-ptaki-zima-by-im-nie-zaszkodzic (dostęp: 06.01.2026).
Winter Bird Feeding, https://www.allaboutbirds.org/bbimages/gbbc-email/Winter_Bird_Feeding.pdf (dostęp: 06.01.2026).
https://www.youtube.com/watch?v=VmC3QwCVUBw (dostęp: 06.01.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
Witan, ja „moje łabędzie” karmię specjalną mieszanką ziaren przeznaczona dla „kaczek i łabędzi” – w jej skład wchodzi: pszenica, jęczmień browarny, kukurydza, owies, połówki ziaren grochu żółtego, słonecznik czarny. Karmę – tak wagowo około 1,2 kg namaczam wieczorem a stado, przypływające najczęściej około 7 rano, karmię wrzucając im karmę na płytką wodę. Jedzą ją od razu, podpływając blisko, choć wciąz na mnie syczą. Na brzeg nigdy nie wychodzą. Ostatnio dołączają do nich kaczki krzyzówki – bo zauważyły że jest „darmowa kuchnia” 😉
Czy ptaki można dokarmiać płatkami? Np. owsianymi, orkiszowymi, jaglanymi, gryczanymi itp? Oczywiście nie mam na myśli tych mocno przetworzonych.
Oczywiście można, różne gatunki można dokarmiać konkretnymi pokarmami o czym więcej pisaliśmy tutaj https://zoonews.pl/dokarmianie-ptakow-zima-jak-dokarmiac-ptaki-zima-prawidlowo/
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Anielskie_skrzyd%C5%82o