Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Świerzb uszny u kota
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Co to jest świerzb uszny u kota?
Świerzb uszny to pasożytnicza choroba przewodu słuchowego wywoływana przez Otodectes cynotis. Pasożyt ten jest niedrążący, żyje i odżywia się na powierzchni skóry, szczególnie w uszach.
Otodectes cynotis to bardzo ruchliwy, biały roztocz, który żyje w przewodzie słuchowym kota. Żywi się komórkami nabłonka, wydzieliną i płynem tkankowym. Samica przytwierdza jaja do naskórka przewodu słuchowego, a cały cykl rozwojowy trwa mniej niż 3 tygodnie.
Świerzb uszny a świerzb drążący u kota – czym się różnią?
Warto wyjaśnić to bardzo jasno: świerzb uszny dotyczy głównie przewodu słuchowego i jest wywoływany przez Otodectes cynotis, a świerzb drążący powoduje zmiany skórne na uszach, głowie, szyi i ciele, bo wywołuje go Notoedres cati. To dwa różne problemy, choć oba mogą powodować świąd.
Jak kot zaraża się świerzbem usznym?
Świerzb uszny przenosi się przede wszystkim przez bezpośredni kontakt z zarażonym zwierzęciem. Dotyczy to kontaktu kota z kotem, ale możliwa jest też transmisja między kotami, psami i fretkami. Pasożyt poza żywicielem przeżywa ograniczony czas, dlatego najważniejszą drogą zakażenia pozostaje bliski kontakt.
Najbardziej narażone są młode koty, kocięta od zarażonej matki, koty wychodzące, wolno żyjące, adoptowane oraz koty mieszkające w większych grupach. Warto dodać, że część kotów może mieć infestację bez wyraźnych objawów, a mimo to stanowić źródło zarażenia dla innych zwierząt.
Czy kot niewychodzący może mieć świerzb uszny?
Tak. Kot niewychodzący może mieć świerzb uszny, jeśli został niedawno adoptowany, miał kontakt z zarażonym kotem albo w domu pojawiło się inne zwierzę z roztoczami. Ryzyko jest mniejsze niż u kotów wychodzących, ale nie jest zerowe.
Objawy świerzbu usznego u kota
Najbardziej typowym objawem świerzbu usznego u kotów jest woskowinowa wydzielina z ucha, która nie wydziela zwykle żadnego zapachu, a wyglądem przypomina zmieloną kawę. W wydzielinie tej znajdują się zarówno dorosłe formy pasożyta, jego odchody, jak i jaja oraz formy rozwojowe.
Najczęstsze objawy świerzbu usznego u kota
- intensywne drapanie uszu
- potrząsanie głową
- ciemna, brązowa lub czarna wydzielina w uchu
- wydzielina przypominająca fusy z kawy
- zaczerwienienie przewodu słuchowego
- niechęć do dotykania uszu
- bolesność przy dotykaniu głowy
- ocieranie uszu o meble lub podłogę
- strupy i rany wokół uszu
- nieprzyjemny zapach przy wtórnym zakażeniu
- przechylanie głowy
- krwiak małżowiny usznej po silnym drapaniu
Jak wygląda świerzb uszny u kota?
Świerzb uszny u kota zwykle kojarzy się z ciemnym, suchym lub ziarnistym materiałem w uchu. W obrazie otoskopowym może być widoczna brązowa wydzielina, zaczerwieniony przewód słuchowy oraz poruszające się roztocza na powierzchni wydzieliny. Na zdjęciach klinicznych widać niekiedy ciemne złogi w uchu oraz roztocza w badaniu mikroskopowym.
PAMIĘTAJ: nie należy rozpoznawać świerzbu tylko „po wyglądzie”. Podobną wydzielinę mogą powodować inne choroby ucha, np. zapalenie bakteryjne, grzybicze, alergiczne albo mieszane. Dlatego opis wizualny jest pomocny dla opiekuna, ale diagnozę powinien potwierdzić lekarz weterynarii.
Czy świerzbowca usznego widać gołym okiem?
Dorosłe roztocza mają około 400 µm, więc czasem mogą być widoczne bez powiększenia jako drobne, jasne, ruchome punkty. W praktyce bezpieczniej polegać na badaniu otoskopowym i mikroskopowym, bo pasożyty łatwo przeoczyć, zwłaszcza przy małej liczbie roztoczy.
Kiedy iść z kotem do weterynarza?
Do lekarza warto iść, jeśli kot drapie uszy, potrząsa głową, ma ciemną wydzielinę, nie pozwala dotykać ucha albo ucho brzydko pachnie. Szybka wizyta pomaga odróżnić świerzb od innych chorób ucha i ogranicza ryzyko powikłań.
Pilna konsultacja jest potrzebna, jeśli kot ma silny ból, przechyla głowę, traci równowagę, ma ranę lub krwiak małżowiny usznej, a także jeśli objawy trwają długo albo wracają mimo leczenia.
Jak lekarz weterynarii rozpoznaje świerzb uszny u kota?
Rozpoznanie opiera się na objawach, badaniu ucha i potwierdzeniu obecności roztoczy. Lekarz może wykonać otoskopię, czyli obejrzeć przewód słuchowy, a także pobrać wydzielinę z ucha do badania mikroskopowego. Najlepiej ocenić materiał z obu uszu, bo jednostronne pobranie może przeoczyć infestację.
Rozpoznanie różnicowe
W rozpoznaniu różnicowym lekarz weterynarii może podjąć decyzję o badaniach, wykluczających inne choroby, które mogą prowadzić do zapalenie ucha zewnętrznego:
- Alergiczne zapalenie ucha
- Demodekoza
- Dermatofitoza
W przypadku inwazji ektopowej należy wykluczyć:
- Alergiczne pchle zapalenie skóry
- Alergię pokarmową
- Atopowe zapalenie skóry
- Pasożyty zewnętrzne
- Dermatofitozę
- Prosówkowe zapalenie skóry
Leczenie świerzbu usznego u kota
Leczenie świerzbu usznego powinien dobrać lekarz weterynarii. Celem jest usunięcie roztoczy, zmniejszenie świądu, oczyszczenie ucha i leczenie ewentualnych powikłań. Nie należy wkraplać przypadkowych preparatów do ucha kota, szczególnie jeśli nie wiadomo, czy błona bębenkowa jest cała i czy nie doszło do silnego zapalenia.
W literaturze opisuje się skuteczność różnych preparatów, m.in. selamektyny, moksydektyny, iwermektyny, milbemycyny oraz nowszych leków z grupy izoksazolin. W badaniu na 6 kotach jedna aplikacja selamektyny spot-on była skuteczna — po 15 dniach nie stwierdzono roztoczy ani jaj w wymazach z uszu, a działania niepożądane nie wystąpiły.
Leczenie wtórnych zakażeń
Jeśli doszło do zakażenia bakteryjnego lub grzybiczego, samo leczenie przeciwroztoczowe może nie wystarczyć. W ciężkich albo nawracających przypadkach potrzebne może być badanie mikrobiologiczne i antybiogram. Przypadek zakażenia S. aureus pokazuje, że bakterie mogą być oporne na wiele antybiotyków.
Ile trwa leczenie świerzbu usznego u kota?
Czas leczenia zależy od preparatu, nasilenia objawów, ilości wydzieliny i obecności wtórnych zakażeń. Przy prostym świerzbie usznym poprawa może pojawić się szybko, ale pełna kontrola powinna obejmować ponowne badanie ucha. Nie warto kończyć terapii bez kontroli, jeśli kot nadal potrząsa głową lub ma wydzielinę.
W badaniu selamektyny koty kontrolowano po 15 i 30 dniach. Już po 15 dniach od podania preparatu wymazy z uszu były ujemne w kierunku roztoczy i jaj. To nie oznacza jednak, że każdy przypadek wyleczy się tak samo szybko, zwłaszcza gdy dojdzie do bakteryjnego lub grzybiczego zapalenia ucha.
WARTO WIEDZIEĆ: najczęstsze przyczyny nawrotu to brak leczenia innych zwierząt w domu, przerwanie terapii zbyt wcześnie, pominięcie kontroli, wtórne zapalenie ucha albo błędna diagnoza. Nawrót może też wynikać z kontaktu z zarażonym kotem poza domem.
Czy trzeba czyścić uszy kota przy świerzbie?
Czyszczenie uszu może pomóc usunąć nadmiar woskowiny i wydzieliny, ale powinno być wykonane ostrożnie. Jeśli ucho jest bardzo bolesne, zaczerwienione, krwawi albo kot nie pozwala go dotknąć, lepiej nie czyścić go samodzielnie. Agresywne czyszczenie może nasilić podrażnienie i uraz.
Usunięcie wydzieliny łagodnym preparatem ceruminolitycznym może pomóc przed zastosowaniem leku dousznego, poprawić kontakt preparatu z powierzchnią skóry i zmniejszyć dyskomfort. Jednocześnie autorzy podkreślają, że trzeba unikać drażnienia przewodu słuchowego.
Domowe sposoby na świerzb uszny u kota – czy działają?
Domowe sposoby nie usuwają świerzbowca usznego. Oleje, ocet, alkohol, woda utleniona czy przypadkowe płyny mogą podrażnić ucho, zwiększyć ból i utrudnić diagnostykę. Jeśli kot potrząsa głową i ma ciemną wydzielinę w uchu, powinien zostać zbadany przez lekarza weterynarii.
W domu można natomiast ograniczyć ryzyko szerzenia się pasożyta: odseparować chorego kota od innych zwierząt do czasu wizyty, wyprać tekstylia, obserwować pozostałe koty i nie wkładać niczego głęboko do ucha. To działania wspierające, a nie leczenie właściwe.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy świerzb uszny u kota przejdzie sam?
Nie należy czekać, aż świerzb uszny u kota przejdzie sam. Pasożyty mogą dalej namnażać się w przewodzie słuchowym, powodować świąd, zapalenie i wtórne zakażenia. Nieleczony kot może też zarażać inne zwierzęta w domu.
Czy świerzb uszny u kota zaraża człowieka?
Ryzyko zarażenia człowieka jest niskie, ale w literaturze opisano pojedyncze przypadki zmian skórnych po bliskim kontakcie z zarażonym zwierzęciem. Największe znaczenie ma jednak zakaźność między kotami, psami i fretkami.
Czy trzeba leczyć inne zwierzęta w domu?
Często tak. Świerzb uszny może przenosić się między kotami, psami i fretkami, a bezobjawowe zwierzęta mogą być źródłem nawrotu. Decyzję o leczeniu wszystkich zwierząt powinien podjąć lekarz weterynarii.
Literatura i badania naukowe
A. Buczek, Atlas pasożytów człowieka, Wyd. Koliber, Lublin 2055.
S. Little, Ear mites: uncovering, treating, and preventing infestations, https://todaysveterinarypractice.com/wp-content/uploads/sites/4/2021/06/TVP-2021-0708_EarMites.pdf (dostęp: 30.04.2026).
S. Paterson, choroby skóry kotów, Wyd. SIMA WLW, Warszawa 2004.
S. Spoorthi i inni, Study on effectiveness of selamectin for the treatment of otodectus cynotis infection in cats, https://www.luvas.edu.in/haryana-veterinarian/download/december-2024-new/29.pdf (dostęp: 30.04.2026).
R. Verma i inni, Otodectes cynotis infestation in a cat complicated by secondary staphylococcus aureus infection: antibiotic sensitivity analysis, https://www.medtextpublications.com/open-access/otodectes-cynotis-infestation-in-a-cat-complicated-by-secondary-staphylococcus-1734.pdf (dostęp: 30.04.2026).
Zwalczanie pasożytniczych roztoczy u psów i kotów, Przewodnik ESCCAP, 04 – grudzień 2019.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
