Udar cieplny u psa
Psy to zwierzęta, którym upały nie sprzyjają ze względu na prawie całkowity brak gruczołów potowych. Psy w przeciwieństwie do ludzi nie są w stanie skutecznie regulować swojej temperatury ciała poprzez pocenie się, co przy długotrwałej ekspozycji na wysoką temperaturę może doprowadzić do udaru cieplnego. Ich głównym sposobem chłodzenia jest ziajanie, które niestety w upalne dni bywa niewystarczające, zwłaszcza u psów z krótkim pyskiem, otyłych lub osłabionych chorobą.
Z tego artykułu dowiesz się, czym dokładnie jest udar cieplny u psa, jak rozpoznać pierwsze objawy przegrzania oraz jak reagować, gdy sytuacja staje się niebezpieczna. Przeczytasz również, jak skutecznie chronić psa przed upałem.
W artykule przeczytasz
Na czym polega udar cieplny
Udar cieplny to najcięższa postać choroby związanej z przegrzaniem organizmu, występująca, gdy temperatura wewnętrzna ciała psa przekracza 40°C i towarzyszą jej objawy uszkodzenia układu nerwowego oraz zaburzenia funkcji narządów. Nie jest to gorączka – udar cieplny ma charakter niegorączkowy (niepyrogenny), co oznacza, że nie wynika z infekcji ani reakcji immunologicznej, lecz z przegrzania organizmu bez zmiany punktu nastawczego termoregulacji w podwzgórzu.
Do rozwoju udaru cieplnego dochodzi na skutek niewydolności naturalnych mechanizmów termoregulacyjnych psa, takich jak ziajanie, parowanie, przewodzenie i konwekcja. W konsekwencji dochodzi do uszkodzenia komórek i ich śmierci, a następnie do zaburzeń pracy wielu układów, w tym nerwowego, sercowo-naczyniowego, oddechowego, pokarmowego, nerek oraz układu krzepnięcia. Częstymi powikłaniami są m.in. rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe (DIC), ostra niewydolność nerek, obrzęk mózgu, krwawienia z przewodu pokarmowego oraz zaburzenia rytmu serca.
Występują dwa główne typy udaru cieplnego:
- Udar wysiłkowy – pojawia się podczas intensywnego wysiłku, szczególnie u psów nieprzystosowanych do wysokich temperatur.
- Udar niewysiłkowy (klasyczny) – spowodowany bierną ekspozycją na wysoką temperaturę otoczenia, np. pozostawieniem psa w nagrzanym samochodzie lub bez cienia i wody
Jak rozpoznać, że pies ma udar cieplny?
Częstymi symptomami udaru cieplnego u psa są:
- Wymioty i biegunka z krwią
- Nadmierne ziajanie
- Płytki oddech
- Suche i zaczerwienione błony śluzowe
- Przeszklone oczy
- Ślinotok
- Drgawki
- Brak koordynacji ruchowej
- Osłabienie, a nawet utrata przytomności
Jak diagnozuje się udar?
Rozpoznanie udaru cieplnego opiera się na połączeniu wywiadu, objawów klinicznych oraz wyników badań diagnostycznych. Najczęściej zgłaszanym czynnikiem jest niedawna ekspozycja na wysoką temperaturę otoczenia (np. pozostawienie psa w samochodzie lub intensywny wysiłek fizyczny w upał).
Objawy mogą się różnić w zależności od nasilenia udaru, ale najczęstsze z nich to:
- intensywne ziajanie i szybki oddech
- przyspieszone bicie serca (tachykardia)
- niepokój lub przeciwnie – otępienie, apatia
- osłabienie, chwiejny chód, brak koordynacji
- zmieniony stan świadomości – od otępienia po śpiączkę
- drgawki lub napady padaczkowe
- jasnoczerwone lub blade dziąsła, wydłużony czas nawrotu kapilarnego (CRT)
- suchy język i błony śluzowe
- wymioty i biegunka (często z krwią)
- krwiomocz, obecność krwi w kale
- podwyższona temperatura wewnętrzna ciała (>40°C), ale może być też prawidłowa lub obniżona, jeśli właściciel wcześniej próbował chłodzić psa lub doszło do zaawansowanego wstrząsu.
Jakie psy są narażone na udar cieplny?
- Rasy brachycefaliczne (krótkopyskie)
Mają skrócone drogi oddechowe i spłaszczone pyski, co znacznie utrudnia efektywne ziajanie – główny mechanizm chłodzenia u psa, np.:
- mops
- buldog francuski
- buldog angielski
- shih tzu
- pekińczyk
- boston terrier
- Psy z nadwagą i otyłością
Tkanka tłuszczowa utrudnia oddawanie ciepła, a otyłe psy szybciej się męczą i przegrzewają.
- Starsze psy i szczenięta
Mają mniej wydajne mechanizmy termoregulacji i szybciej ulegają przegrzaniu.
- Psy z chorobami układu oddechowego lub krążenia
Każda niewydolność oddechowa lub sercowa ogranicza zdolność do utrzymania prawidłowej temperatury ciała.
- Psy z gęstą lub ciemną sierścią
Czarna sierść mocno pochłania promieniowanie słoneczne, a gruba lub gęsta sierść utrudnia oddawanie ciepła.
- Psy pozbawione możliwości schłodzenia się
Dotyczy to zwłaszcza sytuacji takich jak:
- zamknięcie w nagrzanym samochodzie,
- brak cienia i wody na zewnątrz,
- wysiłek fizyczny w czasie upału bez wcześniejszej adaptacji.
• Przenieś psa w zacienione, chłodne miejsce
• Podawaj małe ilości chłodnej (nie lodowatej!) wody
• Zwilż mu łapy, brzuch i szyję
• Nie przykrywaj mokrym ręcznikiem!
• Jak najszybciej skontaktuj się z weterynarzem
Jak chronić psa przed przegrzaniem lub udarem?
- Unikaj spacerów z psem w pełnym słońcu – najlepiej wychodzić rano lub wieczorem, gdy jest chłodniej.
- Nigdy nie zostawiaj psa w samochodzie, nawet na chwilę – wnętrze nagrzewa się błyskawicznie i staje się śmiertelnie niebezpieczne.
- Zapewnij psu stały dostęp do świeżej wody oraz zacienionego miejsca, w którym może odpocząć.
- Zadbaj o szczególną ostrożność w przypadku psów brachycefalicznych oraz otyłych, które gorzej radzą sobie z upałem.
- Stopniowo przyzwyczajaj psa do wysokich temperatur, zwłaszcza jeśli nie jest jeszcze zaaklimatyzowany.
- Ucz się rozpoznawać wczesne objawy przegrzania i udaru cieplnego, takie jak nadmierne ziajanie, ślinotok, dezorientacja czy osłabienie.
Nowością na upalne dni są maty chłodzące dla psów, które można rozłożyć na podłodze. Na spacer w upalny dzień możemy ubrać psa w kamizelkę chłodzącą, którą polewa się wodą.
Źródła
C. Hemmelgarn, K. Gannon, Heatstroke: Clinical Signs, Diagnosis, Treatment, and Prognosis, https://s3.amazonaws.com/assets.prod.vetlearn.com/94/d5ef00bd5e11e28e71005056ad4736/file/PV2013_Hemmelgarn2_CE.pdf (dostęp: 13.05.2025).
B. Tabor, Heatstroke in dogs, „Today’s Veterinary Practice”, September/October 2014, s. 50-56.
E. Ynaraja Ramirez, Pierwsza pomoc w stanach nagłych u psów i kotów, wyd. edra, Wrocław 2018.
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, popularyzator świadomych adopcji zwierząt oraz produktów, które pomagają opiekunom w samodzielnym rozwiązywaniu problemów pojawiających się, podczas opieki nad zwierzętami. Twórca serwisu www.zoonews.pl
