Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Włosogłówka u psa
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest włosogłówka?
Włosogłówka (Trichuris vulpis) to rodzaj nicienia, którzy żeruje w jelicie grubym psów (problem dotyczyć może również kotów). Samce pasożyta potrafią osiągać długość od 40 do 60 mm, samice zaś nawet do 75 mm.
Nazwa tego pasożyta nawiązuje wprost do jego budowy morfologicznej – przednia nitkowata część pasożyta przywiera do błony śluzowej jelita grubego, z kolei tylna część, która potrafi osiągać nawet 5 razy większą grubość pozostaje swobodnie w świetle jelita. Dodatkowo u samców włosogłówki występuje zakończenie w postaci nitkowatego wyrostka.
Włosogłówka jest pasożytem kosmopolitycznym, co oznacza, że występuje praktycznie na całym świecie. Szerzy się szczególnie łatwo w miejscach z dużym zagęszczeniem psów, takich jak schroniska, hodowle, kojce czy ogrody, gdzie wiele zwierząt załatwia swoje potrzeby w jednym miejscu.
Jakie objawy daje włosogłówka u psa?
Włosogłówka u psa najczęściej powoduje przewlekłą biegunkę (często ze śluzem lub krwią), zapalenie jelita grubego, chudnięcie i niedokrwistość.
Szczególnie narażone na zarażenie włosogłówką są młode psy, u których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Inwazje włosogłówką dotyczą zarówno psów z hodowli, domowych, jak i żyjących w gospodarstwach. Badania przeprowadzone w Polsce dowiodły, że włosogłówka występuje u 11,6–14,6% zwierząt bytujących w schroniskach, 20% psów mieszkających u prywatnych właścicieli i u 40% psów żyjących na terenach wiejskich (Borecka, 2003; Okulewicz i wsp., 1994).
U części psów inwazja może przez długi czas przebiegać bezobjawowo, a nasilone symptomy pojawiają się dopiero przy większej liczbie pasożytów lub u zwierząt młodych, osłabionych, starszych czy żyjących w gorszych warunkach higienicznych. Szczególnie wrażliwe są szczenięta, u których dodatkowo może dojść do zahamowania wzrostu i odwodnienia. Intensywne żerowanie pasożytów prowadzi do utraty krwi, toksycznego obciążenia organizmu i zaburzenia pracy jelit, co stopniowo odbija się na ogólnym stanie psa.
Do najczęstszych objawów włosogłówczycy u psa należą:
- przewlekła biegunka, często ze śluzem lub krwią
- zapalenie jelita grubego i podrażnienie okolic odbytu
- chudnięcie, spadek masy mięśniowej, wyraźne osłabienie
- niedokrwistość (anemia) w wyniku utraty krwi
- matowa sierść, pogorszenie kondycji okrywy włosowej
- zmniejszony apetyt, czasem naprzemienne biegunki i zaparcia
- u młodych psów – zahamowanie wzrostu i odwodnienie
Jeśli Twój pies ma nawracające biegunki lub w kale pojawia się śluz i krew, poproś lekarza weterynarii o badanie kału w kierunku pasożytów (najlepiej z kilku kolejnych dni). Jedno ujemne badanie nie zawsze wyklucza obecność włosogłówki.
Skąd pies ma włosogłówkę?
Bytujące w jelicie psa samice włosogłówki, po kopulacji z samcami, składają jaja, które wydostają się do otoczenia wraz z odchodami psa. Pomiędzy 4 a 8 tygodniem w jajach rozwijają się larwy, które stają się inwazyjne. W takiej postaci jaja włosogłówki potrafią przetrwać w otoczeniu nawet kilka lat! Psy zarażają się larwami w wyniku spożycia wody bądź innego pożywienia, na którym znalazły się jaja z larwami. Między 8 a 12 tygodniem od zarażenia larwy przechodzą w stadium dorosłych pasożytów, które rozmnażając się uwalniają jaja, które z kolei dostarcza do środowiska zewnętrznego kolejny zarażony pies, zamykając w ten sposób cykl życiowy włosogłówki.
Diagnostyka: Jak wykryć włosogłówkę u psa?
Włosogłówkę u psa wykrywa się poprzez badanie kału, podczas którego szuka się jaj pasożyta o charakterystycznym wyglądzie. Pod mikroskopem mają one beczułkowaty kształt z dwoma czopkami na biegunach i żółtobrązową, bursztynową barwę.
Podstawowym testem diagnostycznym jest badanie flotacyjne, które pozwala oddzielić jaja nicieni od pozostałych elementów próbki. Ponieważ włosogłówki składają stosunkowo niewiele jaj, zdarza się, że pierwsze badanie wychodzi ujemne – dlatego często zaleca się powtórzenie testu z próbek pobranych przez 2–3 kolejne dni.
Prawidłowe rozpoznanie wymaga doświadczenia, ponieważ jaja Trichuris vulpis mogą zostać pomylone z mniejszymi, cytrynowatymi jajami nicieni z rodzaju Capillaria. W praktyce, stwierdzenie obecności typowych jaj jest uznawane za wystarczające potwierdzenie inwazji pasożyta.
Na czym polega leczenie włosogłówki u psa?
Ze względu na fakt, iż pasożyty wykazuje mniejszą wrażliwość na substancje czynne zawarte w medykamentach leczenie włosogłówki u psa powinno być oparte na odrobaczaniu przez 3 kolejne dni za pomocą leków zawierających febantel bądź fenbendazol. Po przeprowadzonej kuracji zaleca się powtórne wykonanie badań kału na obecność jaj włosogłówki u psa. W przypadku dalszej obecności pasożyta w kale należy zmienić strategię leczniczą po konsultacji z lekarzem weterynarii.
Dodatkową trudność w leczeniu pasożytów stanowi fakt, iż podobnie, jak tęgoryjce włosogłówki posiadają zdolność do uodporniania się na substancje czynne zawarte w lekach.
Profilaktyka: Jak zmniejszyć ryzyko włosogłówki u psa na co dzień
Ze względu na zdolność jaj pasożyta do przetrwania w glebie nawet przez kilka lat najskuteczniejszym sposobem jest całkowite usunięcie wierzchniej warstwy gleby, w której potencjalnie mogą znajdować się jaja włosogłówki.
Ze względu na zdolność do uodporniania się włosogłówki na leki w profilaktyce zaleca się częstsze badanie kału, a nie podawanie profilaktyczne leków odrobaczających.
Aby ograniczyć ryzyko zakażenia włosogłówką, ucz psa, by nie zjadał odchodów innych zwierząt, resztek jedzenia i ziemi podczas spaceru. Zawsze też sprzątaj odchody własnego psa – to realnie zmniejsza ilość jaj pasożytów w środowisku.
Czy człowiek może zarazić się włosogłówką od psa?
Tak. Zarażenie włosogłówką u ludzi jest możliwe. Ten rodzaj zoonozy pojawia się z reguły w wyniku niewłaściwej higieny osobistej właścicieli. Jaja pasożyta mogą zostać przeniesione do układu pokarmowego człowieka np. poprzez brudne ręce nie umyte po sprzątaniu psich odchodów. Mimo, że zarażenia włosogłówką u ludzi są rzadkimi przypadkami nie są niemożliwe. Objawy u ludzi mogą występować ze strony układu oddechowego (zmiany w płucach), jak i pokarmowego (np. biegunki).
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy pies z włosogłówką zawsze ma biegunkę?
Nie zawsze. U części psów inwazja przebiega skąpoobjawowo i jedynym sygnałem może być okresowa utrata apetytu, matowa sierść albo wzdęcia. Biegunka pojawia się częściej przy większej liczbie pasożytów lub u psów młodych, osłabionych i starszych.
Jak często kontrolować kał psa, żeby wychwycić włosogłówkę?
Przynajmniej raz na 3–6 miesięcy, a u psów mających kontakt z ogrodami, wybiegami i innymi zwierzętami nawet częściej — np. co 2–3 miesiące albo zawsze przy nawracającej biegunce. W razie podejrzenia włosogłówki warto zbadać kilka próbek z kolejnych dni, bo pojedynczy wynik może być fałszywie ujemny.
Źródła naukowe
A.. Borecka, Włosogłówczyca u psów – problem nadal aktualny, https://magwet.pl/25368,wlosoglowczyca-u-psow-problem-nadal-aktualny?srsltid=AfmBOoqoqrzZSIFBDfwuswhcfrWB9toieWJsQdEKraFShEAgtScFTNAf (dostęp: 01.01.2026).
M. Miszczak, Jak się pozbyć… włosogłówki? https://magwet.pl/34382,jak-sie-pozbyc-wlosoglowki?srsltid=AfmBOopmkKSGRPC4f2DRkUrnD87RZ6a8wrdOcrZ54_W8v9D9ZjD8dQZJ (dostęp: 01.01.2026).
Włosogłówka (Trichuris vulpis), https://www.esccap.pl/wlosoglowka-trichuris-vulpis/ (dostęp: 01.01.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
