Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Paraliż kleszczowy u psa
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest paraliż kleszczowy u psa?
Paraliż kleszczowy u psa to ostre i potencjalnie groźne zaburzenie, w którym pies zaczyna tracić kontrolę nad mięśniami na skutek działania toksyn wydzielanych przez kleszcza podczas żerowania.
W praktyce jest to jednostka chorobowa obserwowana głównie w regionach o dużej aktywności kleszczy (m.in. Australia, niektóre rejony USA), ale przypadki mogą zdarzyć się również w Europie.
W literaturze opisuje się ją jako zespół neurologiczny wynikający z działania neurotoksyn obecnych w ślinie kleszcza – po przyczepieniu się pasożyta zaczyna się okres utajony, w którym gruczoły ślinowe intensyfikują produkcję toksyny.
W badaniach klinicznych podkreśla się, że to zaburzenie ma charakter odwracalny, jeśli zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznane i wdrożone leczenie, a usunięcie kleszcza i terapia wspomagająca są kluczowe dla przebiegu choroby.
Po jakim czasie od ukąszenia kleszcza może wystąpić paraliż u psa?
Objawy paraliżu kleszczowego zazwyczaj pojawiają się po kilku dniach ciągłego ssania krwi przez kleszcza, gdy do organizmu psa trafi wystarczająca ilość toksyny. Zwykle to <strong>2–7 dni</strong> od momentu przyczepienia się kleszcza, ale tempo rozwoju choroby może być różne w zależności od gatunku kleszcza, wielkości psa i jego wrażliwości.
Objawy: jak wygląda paraliż kleszczowy u psa?
Paraliż kleszczowy u psa wygląda jak stopniowo narastające osłabienie mięśni, które zwykle zaczyna się od tylnych łap i może prowadzić nawet do całkowitego porażenia.
W przebiegu choroby obraz kliniczny nie zawsze jest oczywisty od początku — u niektórych psów pojawiają się najpierw mniej oczywiste symptomy, np. problemy z połykaniem, zmianą głosu, wymioty czy regurgitacja, zanim dojdzie do postępującego niedowładu. Literatura weterynaryjna opisuje ten stan jako wstępujące, wiotkie porażenie wynikające z działania neurotoksyn na płytkę nerwowo-mięśniową, a w cięższych przypadkach może dochodzić do zajęcia mięśni oddechowych, co bywa wskazaniem do hospitalizacji, tlenoterapii, a nawet wentylacji mechanicznej.
Część przypadków to tzw. postacie atypowe, w których dominuje np. megaesophagus i zaburzenia żołądkowo-jelitowe, co utrudnia szybkie rozpoznanie. Mimo tego, choroba ma charakter odwracalny, jeśli zostanie rozpoznana i leczona odpowiednio wcześnie.
Typowe objawy paraliżu kleszczowego u psa
(objawy mogą nie występować wszystkie jednocześnie)
- osłabienie tylnych kończyn, „uginanie się” na łapach, niepewny chód
- postępujący niedowład: od tylnych kończyn ku przodowi (paraliż wstępujący)
- problemy z utrzymaniem równowagi lub pozycją stojącą
- porażenie czterokończynowe w zaawansowanym stadium
- zaburzenia pracy mięśni twarzy, asymetria, opadanie pyska (porażenie nerwów czaszkowych)
- zmiana głosu / szczekania (dysfonia)
- trudności z połykaniem, regurgitacja i wymioty; możliwe megaesophagus w obrazach atypowych
- nadmierne ślinienie, kaszel, krztuszenie
- szybki oddech, duszność, pogłębiające się problemy z oddychaniem
- objawy zapalenia płuc wtórnego do aspiracji (w cięższych przypadkach)
- w stanach krytycznych: zagrożenie niewydolnością oddechową → możliwa konieczność wentylacji mechanicznej
Przyczyny paraliżu kleszczowego
Przyczyną paraliżu kleszczowego u psa jest działanie neurotoksyn produkowanych przez określone gatunki kleszczy, które podczas żerowania przedostają się ze śliną pasożyta do organizmu psa i zaburzają przekazywanie impulsów nerwowych do mięśni.
Najczęściej opisuje się zatrucia wywołane przez Ixodes holocyclus (Australia) i Dermacentor spp. (USA), ale literatura sugeruje, że również inne gatunki mogą stanowić zagrożenie, a postać choroby i jej dynamika zależy m.in. od czasu przyczepienia kleszcza, stopnia jego „opicia” krwią, odporności organizmu psa i lokalizacji żerowania.
Diagnostyka paraliżu kleszczowego
Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, wywiadzie, dokładnym przeszukaniu sierści oraz wykluczeniu innych chorób neurologicznych o podobnych objawach. Kluczowe jest szybkie ocenienie, czy toksyna wpływa już na układ oddechowy i połykanie.
Lekarz sprawdza w pierwszej kolejności:
- stopień niedowładu i funkcje oddechowe,
- ryzyko aspiracji (np. przy podejrzeniu megaesophagus),
- obecność kleszczy — aktywnych lub resztek po odpadnięciu,
- czy objawy nie wynikają z innych chorób (np. myasthenia gravis, botulizm, zapalenie kręgosłupa).
W razie potrzeby stosuje się skale oceny stanu neurologicznego (np. VAS, NMJ scoring) i diagnostykę oddechową (saturacja, gazometria).
Najbardziej charakterystycznym potwierdzeniem choroby jest poprawa po usunięciu kleszcza i wdrożeniu leczenia — to jeden z głównych elementów rozpoznania.
Paraliż kleszczowy a zapalenie kręgosłupa u psa
Paraliż kleszczowy a zapalenie kręgosłupa to dwie różne choroby, które mogą wyglądać podobnie, ale mają inne przyczyny i leczenie.
W paraliżu kleszczowym problem wynika z neurotoksyny ze śliny kleszcza, która blokuje przewodnictwo nerwowo-mięśniowe i powoduje wiotkie, bezbolesne osłabienie – najpierw tylnych łap, potem kolejnych partii ciała.
Przy zapaleniu kręgosłupa objawy częściej obejmują ból, sztywność, niechęć do ruchu i reakcję na dotyk; choroba ma zwykle charakter zapalny lub bakteryjny i wymaga badań obrazowych (RTG/CT/MRI) oraz leczenia przyczynowego, często antybiotykami i lekami przeciwzapalnymi.
Kluczowa różnica: przy paraliżu kleszczowym po usunięciu kleszcza i leczeniu wspierającym objawy często cofają się, a przy zapaleniu kręgosłupa poprawa nie nastąpi bez terapii przeciwzapalnej i diagnozy weterynaryjnej.
Jak leczyć paraliż kleszczy u psa?
Leczenie paraliżu kleszczy u psa polega na jak najszybszym usunięciu kleszcza, podaniu surowicy przeciwkleszczowej (TAS) w gabinecie oraz wsparciu funkcji oddechowych i ogólnego stanu psa.
Lekarz usuwa wszystkie kleszcze, często po wcześniejszym ostrzyżeniu sierści, podaje surowicę przeciwtoksynową (tick antiserum), a następnie prowadzi leczenie wspomagające zależnie od objawów: tlenoterapia, kroplówki, leki przeciwwymiotne, zabezpieczenie przed aspiracją przy problemach z przełykaniem oraz obserwacja pod kątem niewydolności oddechowej.
Jak zabezpieczyć psa przed paraliżem kleszczowym?
Najlepszym sposobem, żeby zabezpieczyć psa przed paraliżem kleszczowym, jest połączenie skutecznej ochrony przeciwkleszczowej, regularnych kontroli sierści i ograniczania kontaktu z miejscami o dużej aktywności kleszczy. Ochrona powinna działać ciągle, bo wystarczy jeden przeoczony pasożyt, aby doszło do zatrucia toksyną i rozwoju paraliżu.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy paraliż kleszczowy u psa jest śmiertelny?
Tak, może być śmiertelny, jeśli nie zostanie szybko rozpoznany i leczony — szczególnie wtedy, gdy toksyna zajmie mięśnie oddechowe i dojdzie do niewydolności oddechowej. Wczesne usunięcie kleszcza, podanie surowicy przeciwtoksynowej i wsparcie oddechowe zdecydowanie poprawiają rokowanie. Przy szybkim leczeniu większość psów wraca do zdrowia, a śmiertelność dotyczy głównie przypadków zbyt późno zgłoszonych do lekarza.
Jak szybko rozwija się paraliż kleszczowy u psa?
Pierwsze objawy zwykle pojawiają się po 3–6 dniach żerowania kleszcza, bo tyle potrzeba, by gruczoły ślinowe zaczęły wydzielać toksynę w szkodliwej ilości. Po wystąpieniu symptomów choroba często postępuje szybko — w ciągu 24–72 godzin, prowadząc od osłabienia kończyn do trudności z oddychaniem. Tempo zależy od gatunku kleszcza, wielkości psa i jego indywidualnej wrażliwości — nawet jeden kleszcz może wywołać pełnoobjawowy paraliż.
Źródła naukowe
R. Atwell, D. Vankan, Prospective Study of 506 Dogs with Tick Paralysis: Investigating Measures of Severity and Clinical Signs as Predictors of Mortality and Assessing the Benefits of Different Therapeutics, https://pdfs.semanticscholar.org/59c9/acbbf7a862dfdccba2d59290e773c16c537b.pdf (dostęp: 28.12.2025).
K. Borawski, S. Pancewicz, P. Czupryna, J. Zajkowska, A. Moniuszko-Malinowska, Paraliż kleszczowy, https://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/pdf-180807-101364?filename=Tick%20paralysis.pdf(dostęp: 28.12.2025).
E. Gülersoy, I. Günal, Atypical Presentation of a Tick Paralysis in a Dog, https://journal.ipb.ac.id/actavetindones/article/download/35819/23222 (dostęp: 28.12.2025).
T. O`Keeffe, R. Donaldson, Mechanical Ventilation in Dogs and Cats with Tick Paralysis, https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2023.1071191/pdf (dostęp: 28.12.2025).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
