Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Niewydolność nerek u kota
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Jakie funkcje pełnią nerki?
Nerki są parzystym narządem o charakterystycznym kształcie, którego rola w organizmie kota wykracza daleko poza samo wytwarzanie moczu:
- odpowiadają za oczyszczanie krwi z produktów przemiany materii, takich jak mocznik, kreatynina czy nadmiar jonów, które w zbyt dużym stężeniu działają toksycznie;
- regulują także gospodarkę wodno-elektrolitową, kontrolując ilość wydalanej wody oraz stężenie sodu, potasu, fosforu i wapnia;
- utrzymują równowagę kwasowo-zasadową organizmu;
- biorą udział w regulacji ciśnienia tętniczego krwi oraz produkcji erytropoetyny – hormonu stymulującego wytwarzanie czerwonych krwinek w szpiku kostnym.
Każda nerka składa się z milionów nefronów, które wspólnie odpowiadają za filtrację krwi i tworzenie moczu. W skład nefronu wchodzi ciałko nerkowe, zbudowane z kłębuszka nerkowego i torebki Bowmana, gdzie zachodzi proces filtracji osocza, oraz kanaliki nerkowe, odpowiedzialne za zagęszczanie moczu, resorpcję wody i elektrolitów oraz wydzielanie substancji zbędnych.
Utrata nefronów jest procesem nieodwracalnym, a ponieważ nerki mają dużą rezerwę czynnościową, objawy choroby pojawiają się dopiero wtedy, gdy znaczna ich część przestaje prawidłowo funkcjonować.
Czym jest niewydolność nerek u kota?
Niewydolność nerek u kota to stan, w którym nerki nie są już w stanie skutecznie filtrować krwi, usuwać toksyn i regulować gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu. Objawy choroby pojawiają się zwykle dopiero wtedy, gdy około 70–75% nefronów w obu nerkach ulegnie nieodwracalnemu uszkodzeniu, ponieważ nerki mają bardzo dużą rezerwę czynnościową.
U kotów choroba ta występuje znacznie częściej niż u psów, zwłaszcza w starszym wieku, co wynika zarówno z ich fizjologii, jak i stylu życia. Koty naturalnie pobierają niewielkie ilości wody, są bardziej podatne na zaburzenia pracy układu moczowego, a u części z nich występują wrodzone i genetyczne choroby nerek, takie jak wielotorbielowatość. Dodatkowym czynnikiem ryzyka bywa długotrwałe żywienie karmami o nieprawidłowym składzie mineralnym, zwłaszcza z nadmierną ilością fosforu, co stopniowo przeciąża nerki i sprzyja rozwojowi choroby.
Jakie są rodzaje niewydolności nerek u kotów
Z uwagi na szybkość rozwoju choroby i przyczyny jej powstania można wyróżnić:
- Ostrą niewydolność nerek u kota
- Przewlekłą niewydolność nerek u kota
Ostra niewydolność nerek u kota (ONN) może mieć podłoże przednerkowe np. spowodowane spadkiem ciśnienia krwi; miąższowe, wynikające z uszkodzenia struktury nerek np. na skutek kłębuszkowego zapalenia nerek oraz zanerkowe, do którego dochodzi np. na skutek zapalenia pęcherza.
Przewlekła niewydolność nerek to problem który dotykać może nawet 1/3 populacji starszych kotów. Choroba rozwija się podstępnie przez dłuższy czas i daje widoczne objawy dopiero, gdy ponad 70% nefronów jest już uszkodzonych.
Jakie są objawy niewydolności nerek
U wielu kotów pierwsze objawy niewydolności nerek pojawiają się dopiero wtedy, gdy znaczna część nefronów ulegnie nieodwracalnemu uszkodzeniu. Co istotne, zaburzenia pracy nerek początkowo dotyczą głównie utraty zdolności zagęszczania moczu, dlatego zmiany w zachowaniu i ilości wypijanej wody często wyprzedzają wyraźne nieprawidłowości w badaniach krwi.
We wczesnym stadium niewydolności nerek kot może wyglądać na zdrowego, a objawy ograniczają się do subtelnych zmian, takich jak częstsze picie wody czy większa ilość oddawanego moczu. Dopiero wraz z postępem choroby, narastaniem azotemii i rozwojem mocznicy, dochodzi do objawów ogólnoustrojowych wynikających z gromadzenia toksyn, zaburzeń elektrolitowych, kwasicy metabolicznej oraz niedokrwistości. Właśnie dlatego choroba bywa rozpoznawana przypadkowo podczas badań wykonywanych z innego powodu.
Najczęstsze objawy niewydolności nerek u kotów
- zwiększone pragnienie (polidypsja)
- częste oddawanie dużych ilości moczu (poliuria)
- utrata masy ciała i chudnięcie
- spadek apetytu lub wybiórczość pokarmowa
- apatia, osłabienie, mniejsza aktywność
- odwodnienie mimo zwiększonego pobierania wody
- wymioty i nawracające biegunki
- nieprzyjemny, uremiczny zapach z pyszczka
- owrzodzenia jamy ustnej i zapalenie dziąseł
- pogorszenie jakości i zapachu sierści
- bladość błon śluzowych związana z niedokrwistością
- nadciśnienie tętnicze, czasem prowadzące do zaburzeń widzenia
- osłabienie mięśni i chwiejny chód w bardziej zaawansowanych stadiach
Przyczyny niewydolności nerek u kotów
Niewydolność nerek u kota może mieć wiele przyczyn, a do uszkodzenia nefronów dochodzi zarówno na skutek procesów przewlekłych, jak i nagłych czynników działających toksycznie lub niedokrwiennie.
Nerki kota są szczególnie wrażliwe na zaburzenia nawodnienia, toksyny oraz choroby ogólnoustrojowe, dlatego nawet pozornie krótkotrwałe obciążenie może zapoczątkować proces prowadzący do trwałego pogorszenia ich funkcji.
Duże znaczenie mają także czynniki środowiskowe i żywieniowe. Długotrwałe żywienie karmami o nieprawidłowym składzie mineralnym, zwłaszcza z nadmiarem fosforu, odwodnienie wynikające z niskiego poboru wody oraz kontakt z substancjami nefrotoksycznymi stopniowo przeciążają nerki.
Ryzyko niewydolności nerek wzrasta również u kotów z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, zapalenie trzustki czy choroby wątroby, które pośrednio zaburzają perfuzję nerek i metabolizm całego organizmu.
Najczęstsze przyczyny niewydolności nerek u kotów
- procesy zwyrodnieniowe i zapalne nerek, zwłaszcza idiopatyczne śródmiąższowe zapalenie nerek
- nieprawidłowy skład diety, w tym nadmiar fosforu i długotrwałe przeciążenie metaboliczne
- niewystarczające pobieranie wody, prowadzące do przewlekłego odwodnienia
- niedokrwienie nerek, m.in. w przebiegu sepsy, długotrwałej gorączki, zakrzepicy naczyń nerkowych, zwiększonej lepkości krwi lub reakcji poprzetoczeniowych
- urazy mechaniczne, np. po wypadkach komunikacyjnych
- zatrucia toksycznymi substancjami, zwłaszcza roślinami trującymi dla kotów (np. lilie)
- leki o działaniu nefrotoksycznym, w tym niektóre antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, przeciwpasożytnicze oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, naproksen, piroksykam)
- zaburzenia odpływu moczu, takie jak niedrożność moczowodów lub cewki moczowej
- choroby współistniejące, m.in. cukrzyca, zapalenie trzustki i choroby wątroby
Niewydolność nerek u kota – jak wygląda rozpoznanie?
Rozpoznanie niewydolności nerek u kota opiera się na połączeniu badań krwi, badania moczu, diagnostyki obrazowej oraz pomiaru ciśnienia tętniczego. Nie istnieje jeden pojedynczy test potwierdzający chorobę, ponieważ nerki mają dużą rezerwę czynnościową, a pierwsze zaburzenia często dotyczą zdolności zagęszczania moczu, zanim pojawią się wyraźne zmiany w parametrach krwi.
Podstawowym etapem diagnostyki są badania laboratoryjne krwi, w których ocenia się przede wszystkim stężenie kreatyniny i mocznika, będących wskaźnikami stopnia upośledzenia filtracji nerkowej. Coraz większe znaczenie ma także oznaczenie SDMA, czyli markera pozwalającego wykryć chorobę nerek na wcześniejszym etapie, jeszcze przed wzrostem kreatyniny. U kotów z niewydolnością nerek często stwierdza się również zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza nieprawidłowe stężenia potasu i fosforu, które wpływają na rokowanie i dalsze leczenie.
Równie istotne jest badanie moczu, obejmujące ocenę ciężaru właściwego, osadu oraz stosunku białka do kreatyniny (UPC). Pozwala ono wykryć utratę zdolności zagęszczania moczu i białkomocz, które często pojawiają się wcześniej niż azotemia. Uzupełnieniem diagnostyki jest badanie USG nerek, umożliwiające ocenę ich wielkości i struktury oraz wykluczenie zmian zapalnych, torbieli, kamicy moczowej lub przeszkody w odpływie moczu. Dodatkowo pomiar ciśnienia krwi jest niezbędny do wykrycia nadciśnienia tętniczego, które często towarzyszy przewlekłej niewydolności nerek i może przyspieszać jej postęp.
Jak leczyć kota z chorymi nerkami?
Leczenie niewydolności nerek u kota zależy od przebiegu choroby, występowania chorób współistniejących, objawów i ogólnej kondycji kota. Mimo wszystko, wśród wskazówek do leczenia kotów należy brać pod uwagę:
- Zaprzestanie podawania wszystkich potencjalnie nefrotoksycznych leków
- Rozpoznanie i leczenie wszystkich nieprawidłowości przednerkowych i zanerkowych
- Rozpoczęcie dożylnej terapii płynami
- Ocenę objętości produkowanego moczu
- Korektę nieprawidłowości w równowadze kwasowo-zasadowej i elektrolitowej
- Leczenie wymiotów, zapalenia żołądka i jelit
- W przypadku azotemii należy zmniejszyć poziom białka w karmie
- W przypadku hiperfosfatemii należy rozpocząć dietę z ograniczoną zawartością fosforu i dodawać środki wiążące fosfor w jelitach
Jaka karma dla kota z niewydolnością nerek?
Karma dla kota z niewydolnością nerek powinna jednocześnie odciążać nerki, zapobiegać chudnięciu i zapewniać odpowiednią podaż energii, nawet przy obniżonym apetycie.
Niezależnie od stadium choroby celem żywienia jest pokrycie zapotrzebowania energetycznego na poziomie około 70–100 kcal/kg masy ciała na dobę. W sytuacjach, gdy kot przez dłuższy czas odmawia jedzenia, może być konieczne czasowe żywienie dojelitowe, np. z wykorzystaniem sondy gastrostomijnej, aby zapobiec wyniszczeniu organizmu.
W diecie kotów z niewydolnością nerek zaleca się również suplementację kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6, które wykazują działanie przeciwzapalne, wspierają układ krążenia i mogą korzystnie wpływać na tempo progresji choroby. W praktyce najlepszym wyborem są specjalistyczne karmy weterynaryjne typu renal, dobrane indywidualnie do stadium choroby, tolerancji pokarmowej oraz aktualnych wyników badań, z regularnym monitorowaniem masy ciała, apetytu i parametrów biochemicznych krwi.
Prawidłowo dobrana karma nerkowa powinna charakteryzować się:
- umiarkowanie obniżoną zawartością białka, przy jednoczesnej bardzo wysokiej strawności i jakości, aby ograniczyć produkcję związków azotowych bez ryzyka utraty masy mięśniowej;
- obniżoną zawartością fosforu, ponieważ jego nadmiar przyspiesza postęp niewydolności nerek i pogarsza rokowanie;
- kontrolowaną zawartością sodu, co pomaga zmniejszyć ryzyko nadciśnienia tętniczego, często towarzyszącego chorobie nerek;
- wysoką gęstością energetyczną, dzięki której nawet małe porcje pokrywają zapotrzebowanie kaloryczne kota;
- dobrą smakowitością, kluczową u kotów z obniżonym apetytem i nudnościami.
Podsumowanie
Niewydolność nerek u kota jest chorobą przewlekłą lub ostrą, której rozwój wiąże się z nieodwracalną utratą nefronów i stopniowym pogarszaniem funkcji całego organizmu. Ze względu na dużą rezerwę czynnościową nerek objawy pojawiają się późno, dlatego kluczowe znaczenie mają wczesna diagnostyka oparta na badaniach krwi, moczu i USG oraz regularne kontrole u kotów starszych. Leczenie polega na stabilizacji stanu pacjenta, kontroli zaburzeń metabolicznych i odpowiednio dobranej diecie. Prawidłowe żywienie, nawodnienie i monitorowanie parametrów nerkowych mogą znacząco spowolnić postęp choroby i poprawić jakość życia kota.
Źródła naukowe
J. Łukaszewska, Diagnostyka chorób nerek u kotów, https://magwet.pl/25392,diagnostyka-chorob-nerek-u-kotow?srsltid=AfmBOoraRkwqYpQFE1-GFd78oMDfq2cNmqVPHNzoBYE7IE2h_bQ0TFYw (dostęp: 07.01.2026).
R. Nelson, C. Guillermo Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, T. 2, Wyd. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2009.
A. Mirowski, Przewlekła choroba nerek u kotów – zagadnienia żywieniowe, https://magwet.pl/40791,przewlekla-choroba-nerek-u-kotow-zagadnienia-zywieniowe?srsltid=AfmBOoqVNra6QQ6ttDotkjJK5i7anItwuQCbJxGQYInQfN-ktrLijqkU (dostęp: 07.01.2026).
G. Richter, Księga zdrowia psa i kota, Wyd. Galaktyka, Łódź 2018.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
