Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Niedoczynność tarczycy u psa
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Jakie funkcje ma tarczyca?
Tarczyca to gruczoł dokrewny odpowiedzialny za produkcję hormonów tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), które regulują tempo przemian metabolicznych w całym organizmie psa. Hormony tarczycy wpływają na zużycie tlenu przez komórki, produkcję energii, wzrost i rozwój tkanek oraz prawidłowe funkcjonowanie skóry i sierści. T4 w tkankach obwodowych ulega przekształceniu do aktywnej formy T3, która bezpośrednio oddziałuje na komórki i odpowiada za utrzymanie równowagi metabolicznej organizmu.
Czym jest niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność tarczycy to przewlekłe zaburzenie hormonalne polegające na niedostatecznej produkcji hormonów tarczycy – głównie tyroksyny (T4), rzadziej trójjodotyroniny (T3). Hormony te regulują tempo przemian metabolicznych w organizmie, dlatego ich niedobór prowadzi do ogólnego spowolnienia funkcji wielu układów. U psów choroba najczęściej ma charakter pierwotny i wynika z immunologicznego zapalenia tarczycy lub idiopatycznego zaniku jej miąższu.
Jakie mogą być rodzaje niewydolności tarczycy u psów?
Niedoczynność tarczycy u psów to zaburzenie hormonalne polegające na niedostatecznej produkcji hormonów tarczycy. Klasyfikacja choroby opiera się na umiejscowieniu zaburzenia w osi podwzgórze–przysadka–tarczyca, co pozwala wyróżnić kilka typów niedoczynności tarczycy.
Pierwotna niewydolność tarczycy u psa
Niewydolność pierwotna tarczycy u psów jest najczęściej występująca postacią tej choroby u psów; powstaje w wyniku zaburzenia czynności gruczołu tarczowego, zwykle na skutek jego uszkodzenia.
Limfocytarne zapalenie tarczycy u psa
Limfocytarne zapalenie tarczycy u psów to zaburzenie immunologiczne, które polega na rozsianym naciekaniu limfocytów, komórek plazmatycznych i makrofagów w obrębie tarczycy. Rolę w występowaniu tej choroby odgrywają czynniki genetyczne.
Idiopatyczny zanik tarczycy u psa
Ta choroba charakteryzuje się zanikiem tkanki gruczołowej. Nie stwierdza się w niej nacieku komórek nawet w obrębie małych pęcherzyków. Przyczyny tej choroby nie są jeszcze znane, choć podejrzewa się, że może to być pierwotna zmiana zwyrodnieniowa. Do zaniku tarczycy dochodzi również w ostatniej fazie limfocytarnego zapalanie tarczycy.
Wtórna niedoczynność tarczycy u psa
Choroba ta powstaje u psów na skutek nieprawidłowego rozwoju komórek tyreotropowych przysadki lub ich nieprawidłowej czynności, co prowadzi do nieprawidłowego wydzielania tyreotropiny (TSH) i wtórnego niedostatecznego wydzielania hormonów tarczycy. Zanik pęcherzyków powstaje w wyniku braku TSH. U sznaucerów olbrzymów może to być choroba dziedziczna.
Podwzgórzowa niedoczynność tarczycy u psa
Trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy u psa powstaje na skutek niedoboru tyreoliberyny (THR). Niedobór TRH prowadzi do niedoboru TSH, a to z kolei prowadzi do wtórnego zaniku tarczycy.
Wrodzona niedoczynność tarczycy u psa
Wrodzona niedoczynność tarczycy u psów może mieć miejsce na skutek niedoboru jodu w diecie, a także problemów z wbudowywaniem jodu w związki organiczne i dysgenezji tarczycy (zaburzenie rozwoju i migracji tarczycy).
Objawy niedoczynności tarczycy u psa – po czym można ją rozpoznać?
Objawy niedoczynności tarczycy u psów są często nieswoiste i rozwijają się stopniowo, dlatego choroba bywa długo niezauważona. Najczęściej dotyczą psów w średnim wieku, choć mogą pojawić się także wcześniej lub później, w zależności od rasy i stopnia niedoboru hormonów tarczycy.
W przebiegu choroby dochodzi do ogólnego spowolnienia metabolizmu, co wpływa zarówno na zachowanie psa, jak i kondycję skóry oraz sierści. To właśnie zmiany dermatologiczne są jedną z najczęstszych przyczyn konsultacji weterynaryjnej.
Najczęściej obserwowane objawy niedoczynności tarczycy u psa:
- apatia, senność i mniejsza reaktywność na bodźce
- nietolerancja wysiłku, niechęć do ruchu i zabawy
- przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety
- symetryczne, obustronne wyłysienia tułowia, zwykle bez świądu
- sucha, matowa sierść z tendencją do wypadania
- łojotok, łuszczenie skóry i nadmierne rogowacenie naskórka
- nawracające bakteryjne zapalenia skóry i ucha zewnętrznego
Inne objawy niedoczynności tarczycy u psa
- cicha ruja
- wydłużony czas krwawienia
- mlekotok
- zanik jąder
- obniżenie popędu płciowego
- osłabienie
- zmniejszony zasięg wykroku
- niezborność
- krążenie po okręgu
- porażenie nerwu twarzowego
- drgawki
- porażenie krtani
- złogi lipidowe w rogówce
- owrzodzenie rogówki
- zapalenie tęczówki
- zmniejszona kurczliwość serca
- rzadkoskurcz (bradykardia)
- zaburzenia rytmu serca
- zwolniona perystaltyka jelit
- biegunka
- zaparcia
- niedokrwistość (zwykle nieregeneratywna)
- hiperlipidemia
- zaburzenia krzepnięcia (koagulopatie)
Przyczyny niedoczynności tarczycy u psów
Niedoczynność tarczycy u psów najczęściej ma charakter pierwotny i wynika z bezpośredniego uszkodzenia gruczołu tarczowego. Znacznie rzadziej spotyka się postacie wtórne, związane z zaburzeniami pracy przysadki mózgowej.
Najczęstsze przyczyny pierwotnej niedoczynności tarczycy u psa:
- limfocytarne zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym
- idiopatyczny zanik miąższu tarczycy, prowadzący do utraty zdolności produkcji hormonów
- jatrogenne uszkodzenie tarczycy, np. po tyreoidektomii
- leczenie przeciwtarczycowe lub terapia radioaktywnym jodem
- rzadko: rozległe zmiany nowotworowe niszczące miąższ gruczołu
Przyczyny wtórnej niedoczynności tarczycy u psa (rzadkie):
- wrodzone lub nabyte zaburzenia rozwoju i funkcji przysadki mózgowej
- uszkodzenie komórek tyreotropowych przysadki
- radioterapia w obrębie mózgowia
- chirurgiczne usunięcie przysadki (sytuacje wyjątkowe)
Warto podkreślić, że niektóre leki, w tym glikokortykosteroidy, mogą obniżać stężenie hormonów tarczycy we krwi, nie powodując jednak prawdziwej niedoczynności tarczycy, lecz tzw. zespół eutyreozy chorego.
Niedoczynność tarczycy u szczeniąt
Kretynizm to określenie niedoczynności tarczycy, do której dochodzi u szczeniąt. Cechy charakterystyczne kretynizmu u szczeniąt to opóźniony wzrost i zaburzony rozwój psychiczny. Psy z tą chorobą mają nieprawidłowe proporcje budowy ciała – dużą i szeroką głowę; gruby, wystający język; szeroki, kwadratowy tułów i krótkie nogi. Szczeniaki z kretynizmem są zwykle apatyczne, znudzone, nie wykazują chęci do zabawy, mają też problemy z łysieniem i opóźnionym wyrzynaniem zębów.
Rozpoznanie
Chora tarczyca u psa jest dosyć problematyczna w rozpoznaniu, ponieważ daje nieswoiste i niejednolite objawy kliniczne, dodatkowo na wyniki testów badania tarczycy wpływ może mieć wiele czynników.
Obecność typowych objawów klinicznych w połączeniu z obniżeniem poziomu tyroksyny całkowitej (TT4) i wzrostem stężenia TSH w surowicy pozwala na postawienie trafnego rozpoznania u niemal 75% psów z niedoczynnością tarczycy.
Rozpoznanie może być utrudnione u takich psów, które biorą udział w zawodach sportowych, u których stężenie TT4 w surowicy ma niższe stężenie niż ustalony laboratoryjnie zakres referencyjnych wartości. Innym czynnikiem działającym na niekorzyść rozpoznania jest długotrwałe podawanie psu poszczególnych leków – badanie poziomu TSH i TT4 powinno być przeprowadzane, gdy pies nie przyjmuje żadnych leków. Również choroby ogólnoustrojowe, jak cukrzyca, choroby wątroby, niewydolność nerek, serca, mogą wpływać na obniżenie poziomu hormonów tarczycy.
Jak leczyć niedoczynność tarczycy u psa?
Leczenie niedoczynności tarczycy oznacza dla psa przyjmowanie dożywotnio syntetycznej lewotyroksyny. Początkowo podaje się ją w dawce od 10 do 22 μg/kg m.c., 1-2 razy na dobę. Maksymalna dawka wynosi jednak 0,8 mg / psa, dwa razy dziennie. Po upływie 1-2 miesięcy psa należy poddać badaniu i skorygować dawkę lęku.
Po osiągnięciu właściwego poziomu hormonów należy monitorować stan psa co 6 miesięcy. Objawy, takie jak ospałość powinny zmniejszyć się już po 1-2. tygodniach. Odrost włosów powinien nastąpić najpóźniej po 4. miesiącach. Objawy neurologiczne mogą ustępować przez kolejnych kilka miesięcy.
Jeżeli w ciągu 3. miesięcy od rozpoczęcia leczenia u psa nie widać poprawy, to należy podejrzewać, że rozpoznanie było błędne lub, że u psa występuje choroba współistniejąca. Ponowne badanie czynności tarczycy należy wykonać po odstawieniu lewotyroksyny na 4-8 tygodni.
Rokowania przy niedoczynności tarczycy u psa
Rokowanie u psów z niedoczynnością tarczycy jest zazwyczaj dobre, o ile choroba zostanie prawidłowo rozpoznana i leczona. U psów otrzymujących odpowiednio dobraną terapię hormonalną długość życia nie odbiega od populacji zdrowej, a komfort funkcjonowania zwykle wraca do normy.
Większość objawów ogólnych, takich jak apatia i spadek aktywności, ustępuje w ciągu dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Zmiany skórne i zaburzenia okrywy włosowej cofają się wolniej i mogą wymagać kilku miesięcy terapii. Leczenie ma charakter długoterminowy, jednak przy regularnych kontrolach jest bezpieczne i skuteczne.
U szczeniąt z wrodzoną niedoczynnością tarczycy (kretynizmem) rokowanie jest ostrożne i zależy od stopnia zaawansowania zaburzeń kostno-stawowych w momencie rozpoczęcia leczenia. Najgorsze rokowanie dotyczy psów z wtórną niedoczynnością tarczycy spowodowaną zaburzeniami rozwoju lub uszkodzeniem przysadki mózgowej – w tych przypadkach oczekiwana długość życia bywa skrócona z powodu ciężkich chorób współistniejących.
Jak karmić psa z niedoczynnością tarczycy?
Żywienie psa z niedoczynnością tarczycy pełni rolę wspierającą leczenie hormonalne i nie zastępuje terapii lewotyroksyną. Celem diety jest przede wszystkim kontrola masy ciała, poprawa metabolizmu oraz ograniczenie powikłań, takich jak hiperlipidemia i otyłość, które często towarzyszą tej chorobie.
W praktyce najlepiej sprawdza się dieta o kontrolowanej kaloryczności, dopasowana do wieku, masy ciała i aktualnego poziomu aktywności psa. Warto wybierać karmy o wysokiej jakości białka, które pomagają utrzymać masę mięśniową przy obniżonym tempie przemian metabolicznych, oraz o umiarkowanej zawartości tłuszczu, zwłaszcza u psów z podwyższonym cholesterolem. U części pacjentów korzystne mogą być weterynaryjne diety wspierające gospodarkę lipidową.
Istotne znaczenie ma również regularność posiłków i ścisła kontrola ilości podawanego jedzenia. Smakołyki powinny być ograniczone i wliczane do dziennej racji pokarmowej, a masa ciała psa monitorowana co kilka tygodni. Zmiany diety należy wprowadzać stopniowo, obserwując reakcję organizmu. Odpowiednio dobrane żywienie, połączone z właściwie prowadzonym leczeniem i umiarkowaną aktywnością fizyczną, pozwala skutecznie kontrolować objawy niedoczynności tarczycy i znacząco poprawia komfort życia psa.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy niedoczynność tarczycy u psa może być mylona z innymi chorobami?
Tak, niedoczynność tarczycy u psa bardzo często bywa mylona z innymi schorzeniami, ponieważ jej objawy są nieswoiste i rozwijają się stopniowo. Apatia, tycie czy zmiany skórne mogą występować również w przebiegu chorób wątroby, nerek, cukrzycy, zespołu Cushinga czy przewlekłych stanów zapalnych. Dodatkowo niektóre choroby ogólnoustrojowe oraz leki mogą obniżać poziom hormonów tarczycy we krwi, powodując tzw. zespół eutyreozy chorego, który nie jest prawdziwą niedoczynnością tarczycy.
Czy badania tarczycy u psa trzeba powtarzać, jeśli objawy nawracają?
Tak, w przypadku nawrotu objawów lub braku poprawy mimo leczenia, badania czynności tarczycy należy powtórzyć. Poziom hormonów tarczycy może zmieniać się wraz z wiekiem psa, masą ciała, chorobami współistniejącymi lub w wyniku zmiennego wchłaniania lewotyroksyny. Regularna kontrola pozwala ocenić skuteczność leczenia, skorygować dawkę leku oraz wykluczyć inne przyczyny utrzymujących się objawów.
Literatura naukowa
W. Dunbar Gram, R. Milner, R. Lobetti, Choroby przewlekłe psów i kotów, Wyd. Galaktyka, Łódź 2019.
J. Heseltie, Niedoczynność tarczycy u psów – rozpoznawanie i leczenie, https://magwet.pl/wpd/34602,niedoczynnosc-tarczycy-u-psow-rozpoznawanie-i-leczenie?srsltid=AfmBOoqg-rS8sHN_gR-J2iYxzRlJipYXUBknWE7kqcAFSVGIZ4Pyu5sE (dostęp: 27.01.2026).
R. Nelson, C Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, Wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2003.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
