Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Mocznica u psa
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest mocznica u psa?
Mocznica u psa to zespół ogólnoustrojowych zaburzeń wywołanych zaawansowaną niewydolnością nerek, w którym dochodzi do kumulacji toksyn metabolicznych i poważnych zaburzeń homeostazy organizmu.
W przebiegu chorób nerek przez długi czas mogą nie występować wyraźne objawy kliniczne, ponieważ nerki psa mają dużą zdolność kompensacyjną. Dopiero gdy dojdzie do znacznej utraty czynnych nefronów – zwykle przekraczającej około 70–75% – pojawiają się objawy świadczące o niewydolności nerek, a w końcowym stadium także objawy mocznicy. Właśnie ten moment jest klinicznie najbardziej niebezpieczny, ponieważ zaburzenia przestają dotyczyć wyłącznie nerek, a zaczynają obejmować cały organizm.
Niewydolność nerek jako podłoże mocznicy
Najczęściej u psów rozpoznaje się przewlekłą chorobę nerek, która rozwija się stopniowo i przez długi czas może przebiegać w sposób skompensowany. Organizm uruchamia wówczas mechanizmy adaptacyjne, takie jak wzrost filtracji w pozostałych nefronach, co opóźnia pojawienie się objawów klinicznych.
Wraz z postępem choroby zdolności kompensacyjne ulegają wyczerpaniu, a narastające zaburzenia filtracji prowadzą do gromadzenia się produktów przemiany materii oraz do rozwoju powikłań metabolicznych. To właśnie w tej fazie może dojść do wystąpienia mocznicy.
W praktyce klinicznej przewlekła niewydolność nerek u psa przebiega etapami, które odzwierciedlają stopień zaawansowania choroby:
- wczesna niewydolność nerek – często bezobjawowa lub skąpoobjawowa;
- umiarkowana niewydolność nerek – z narastającymi zaburzeniami metabolicznymi;
- zaawansowana niewydolność nerek – stadium końcowe, w którym może rozwinąć się mocznica.
Mocznica nie jest odrębną chorobą, lecz krańcowym stadium przewlekłej niewydolności nerek.
Jakie objawy może mieć pies z mocznicą?
Pies z mocznicą wykazuje objawy ogólnoustrojowego zatrucia organizmu, które obejmują przewód pokarmowy, jamę ustną, układ krwiotwórczy oraz gospodarkę metaboliczną i hormonalną. Objawy te są zwykle nasilone i świadczą o zaawansowanym stadium niewydolności nerek.
Mocznica nie jest jedynie skutkiem podwyższonego stężenia mocznika i kreatyniny we krwi. Zgodnie z danymi przedstawionymi w literaturze, jej rozwój wiąże się z głębokim zaburzeniem funkcji metabolicznych i endokrynologicznych nerek, a także z toksycznym wpływem nagromadzonych produktów przemiany materii na wiele narządów.
Do najczęściej opisywanych objawów mocznicy u psa należą:
- charakterystyczny, nieprzyjemny zapach z pyska, określany jako zapach mocznicowy;
- owrzodzenia i nadżerki w jamie ustnej, często bolesne i utrudniające pobieranie pokarmu;
- wymioty, w tym wymioty o charakterze krwawym;
- smoliste stolce świadczące o krwawieniu z górnego odcinka przewodu pokarmowego;
- spadek apetytu lub całkowita anoreksja;
- zmniejszenie ilości oddawanego moczu, a w ciężkich przypadkach skąpomocz lub bezmocz;
- krwawienia z błon śluzowych wynikające z zaburzeń funkcji płytek krwi;
- ogólne osłabienie, apatia i pogorszenie kondycji fizycznej;
- zaburzenia gospodarki węglowodanowej, takie jak insulinooporność i nietolerancja glukozy.
Przyczyny mocznicy u psa
Zgodnie z klasycznym podziałem stosowanym w nefrologii weterynaryjnej, przyczyny prowadzące do rozwoju mocznicy u psa dzieli się na przednerkowe, nerkowe i zanerkowe.
Przyczyny przednerkowe mocznicy u psa
Przyczyny przednerkowe nie wynikają z pierwotnego uszkodzenia miąższu nerek, lecz z zaburzeń, które wtórnie upośledzają ich perfuzję lub zwiększają obciążenie metaboliczne. Należą do nich m.in.:
- długotrwałe zaburzenia metaboliczne prowadzące do hiperkalcemii;
- ciężkie zaburzenia krążeniowe skutkujące niedokrwieniem nerek;
- zawał nerki, np. w przebiegu rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego;
- zwiększone obciążenie metaboliczne organizmu, które przy współistniejącej chorobie nerek może przyspieszać rozwój objawów mocznicowych.
Przyczyny nerkowe mocznicy u psa
Przyczyny nerkowe są najczęstszym podłożem mocznicy i wynikają z bezpośredniego, trwałego uszkodzenia struktur nerek, prowadzącego do utraty czynnych nefronów. Do tej grupy zalicza się:
- wrodzone choroby nerek, takie jak nieprawidłowy rozwój nefronów;
- dziedziczne defekty strukturalne nerek, w tym torbielowatość nerek;
- przewlekłe procesy zwyrodnieniowe i zapalne miąższu nerek;
- śródmiąższowe zwłóknienie nerek prowadzące do nieodwracalnego spadku filtracji kłębuszkowej.
Przyczyny zanerkowe mocznicy u psa
Przyczyny zanerkowe są związane z utrudnionym lub zablokowanym odpływem moczu, co prowadzi do wzrostu ciśnienia w układzie moczowym i wtórnego uszkodzenia nerek. Do najważniejszych należą:
- choroby prostaty u psów powodujące ucisk na drogi moczowe;
- kamica cewki moczowej lub pęcherza moczowego;
- nowotwory układu moczowego lub struktur sąsiadujących, prowadzące do niedrożności.
Mocznica nie jest chorobą samą w sobie, lecz zespołem objawów będących konsekwencją ciężkich zaburzeń funkcji nerek lub odpływu moczu. Skuteczne leczenie zawsze wymaga ustalenia, czy przyczyna ma charakter przednerkowy, nerkowy czy zanerkowy.
Jakie rasy psów są narażone na mocznicę?
Główną przyczyną mocznicy u psów pozostaje przewlekła niewydolność nerek, która może dotyczyć predysponowanych nią ras psów:
- Owczarek niemiecki
- Rottweiler
- Doberman
- Sznaucer miniaturowy
- Pudel
- Samojed
- Shar pei
- Shih tzu
- Golden retriever
Diagnostyka: jakie wynik świadczą o mocznicy u psa?
O mocznicy u psa świadczy charakterystyczny zestaw nieprawidłowych wyników badań laboratoryjnych, wskazujących na zaawansowaną niewydolność nerek oraz ogólnoustrojowe zaburzenia metaboliczne. Sama mocznica nie jest rozpoznaniem opartym na jednym parametrze, lecz zespołem zmian, które należy interpretować łącznie z obrazem klinicznym.
Do najważniejszych wyników laboratoryjnych świadczących o mocznicy u psa należą:
- Znacznie podwyższone stężenie mocznika (BUN) – jeden z podstawowych wskaźników azotemii, zwykle bardzo wysoki w mocznicy;
- Podwyższone stężenie kreatyniny – potwierdza ciężkie upośledzenie filtracji kłębuszkowej;
- Hiperfosfatemia – częsta w zaawansowanej niewydolności nerek i istotny czynnik nasilający objawy mocznicowe;
- Zaburzenia elektrolitowe, w tym:
- hiperkaliemia lub hipokaliemia,
- zaburzenia stężenia sodu;
- Kwasica metaboliczna – obniżone stężenie wodorowęglanów i nieprawidłowe pH krwi;
- Niedokrwistość nieregeneratywna – wynikająca z niedoboru erytropoetyny oraz krwawień z przewodu pokarmowego;
- Podwyższone stężenie parathormonu – szczególnie u psów z przewlekłą chorobą nerek i wtórną nadczynnością przytarczyc.
Czy mocznica u psa jest uleczalna?
Mocznica u psa nie jest chorobą uleczalną w sensie przywrócenia prawidłowej funkcji nerek, ponieważ stanowi konsekwencję ciężkiego, często nieodwracalnego uszkodzenia tego narządu.
Postępowanie lecznicze w mocznicy nie opiera się na jednym schemacie, ponieważ może ona występować zarówno w przebiegu ostrego uszkodzenia nerek, jak i jako końcowe stadium przewlekłej choroby nerek. Decyzje terapeutyczne podejmowane są na podstawie oceny stanu klinicznego psa, wyników badań laboratoryjnych oraz ustalenia, czy proces chorobowy ma charakter potencjalnie odwracalny.
W niektórych przypadkach ostrego uszkodzenia nerek możliwe jest częściowe lub całkowite cofnięcie objawów mocznicy, natomiast w przewlekłej niewydolności nerek leczenie ma charakter wyłącznie podtrzymujący.
W wybranych, ciężkich przypadkach rozważa się leczenie nerkozastępcze, takie jak dializy, jednak metody te mają charakter specjalistyczny i są stosowane w ograniczonym zakresie. Transplantacja nerek pozostaje procedurą rzadką i eksperymentalną w medycynie weterynaryjnej, niedostępną jako standardowa metoda leczenia mocznicy u psów.
Co może jeść pies z mocznicą?
Podstawową zasadą żywienia psów z mocznicą jest unikanie nadmiernego obciążenia nerek białkiem i fosforem, dlatego w praktyce klinicznej zaleca się stosowanie specjalistycznych weterynaryjnych diet nerkowych. Karmy te charakteryzują się nie tylko obniżoną zawartością białka, ale także jego wysoką wartością biologiczną, co pozwala ograniczyć produkcję toksyn mocznicowych przy jednoczesnym pokryciu potrzeb organizmu.
W literaturze podaje się, że dzienne zapotrzebowanie na białko u psów z zaawansowaną chorobą nerek może wynosić orientacyjnie 2–3,5 g/kg masy ciała, jednak dokładna ilość powinna być zawsze dostosowana do stadium choroby, masy mięśniowej oraz stanu klinicznego psa. Równie istotne jest ograniczenie podaży fosforu, ponieważ jego nadmiar nasila zaburzenia metaboliczne i przyczynia się do progresji choroby. W wybranych przypadkach lekarz weterynarii może zalecić stosowanie preparatów wiążących fosfor w przewodzie pokarmowym, takich jak związki glinu.
U psów z przewlekłą chorobą nerek i mocznicą często obserwuje się również nadciśnienie tętnicze, dlatego w dietach nerkowych ogranicza się zawartość sodu. Jednocześnie konieczne bywa uzupełnianie potasu, którego zapotrzebowanie może mieścić się w szerokim zakresie – od około 40 do 230 mg/kg masy ciała na dobę – w zależności od wyników badań laboratoryjnych.
W diecie psów z mocznicą istotną rolę odgrywają także kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6, podawane w dawkach terapeutycznych, które mogą wspierać funkcję nerek i działać przeciwzapalnie. Ze względu na zaburzenia metabolizmu witaminy D w przebiegu chorób nerek jej podaż powinna być kontrolowana, natomiast zwiększone zapotrzebowanie na witaminy z grupy B wymaga ich odpowiedniego uzupełniania.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy mocznica u psa zawsze oznacza wyrok?
Nie zawsze, ale zawsze jest to stan bardzo poważny. Mocznica świadczy o zaawansowanym zaburzeniu funkcji nerek i wymaga natychmiastowej diagnostyki oraz leczenia. W przypadku niektórych postaci ostrego uszkodzenia nerek objawy mogą częściowo ustąpić po intensywnej terapii. Natomiast przy przewlekłej chorobie nerek leczenie ma charakter podtrzymujący i skupia się na poprawie jakości oraz wydłużeniu życia psa.
Czy dieta może wyleczyć mocznicę u psa?
Nie. Dieta nie leczy mocznicy, ale jest jednym z kluczowych elementów terapii wspomagającej. Odpowiednio dobrana karma nerkowa pomaga zmniejszyć obciążenie metaboliczne organizmu, ogranicza gromadzenie toksyn mocznicowych i może spowolnić postęp choroby. Skuteczność żywienia ocenia się długoterminowo i zawsze powinna być kontrolowana przez lekarza weterynarii.
Źródła naukowe
P. Cardoso, M. Pinto, L. Moroz i inni, Dystrophic mineralization in uremic dogs: an update, https://www.researchgate.net/publication/337534583_Dystrophic_mineralization_in_uremic_dogs_an_update (dostęp: 04.01.2026).
Z. Jarocki, Zarys diagnostyki i terapii chorób układu moczowego psów i kotów, Wyd. SI-MA, Warszawa 2001.
M. Martinez, Gdy twój pies choruje, Wyd. RM, Warszawa 2010.
R. W. Nelson, C. Guillermo Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, Tom 2, Wydawnictwo Edra Urban&Partner, Wydanie 5, Wrocław 2016.
G. Richter, Księga zdrowia psa i kota, Wyd. Galaktyka, Łódź 2018.
L. Ross, Acute Kidney Injury in Dogs and Cats, https://animalemergencyaustralia.com.au/wp-content/uploads/2023/04/Acute-Kidney-Injury-in-Dogs-and-Cats.pdf (dostęp: 04.01.2026).
L. Wolf Friedl, Co dolega mojemu psu? Rozpoznanie, leczenie, zapobieganie chorobom, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1997.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
