Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Demencja u psa (Alzheimer u psa)
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest demencja u psa?
Demencja u psa to postępujące zaburzenie pracy mózgu, które prowadzi do problemów z pamięcią, orientacją, snem i zachowaniem – fachowo nazywane zespołem zaburzeń poznawczych (CCDS).
W przeciwieństwie do „zwykłej starości” demencja nie polega tylko na spowolnieniu czy większej senności. U zdrowego psa seniora zmiany są łagodne i nie zaburzają codziennego funkcjonowania. Przy demencji dochodzi natomiast do realnych zmian w mózgu, które wpływają na to, jak pies postrzega świat i reaguje na otoczenie.
Demencję u psów często porównuje się do choroby Alzheimera u ludzi – i nie bez powodu. W obu przypadkach dochodzi do stopniowej degeneracji komórek nerwowych, zaburzeń komunikacji między nimi oraz pogorszenia funkcji poznawczych. Różnica polega na tym, że pies nie powie, że „zapomniał” – zamiast tego pokaże to zachowaniem: dezorientacją, lękiem lub zmianą relacji z człowiekiem.
Jakie objawy może mieć pies z demencją?
Pies z demencją może mieć problemy z orientacją i pamięcią, zaburzenia snu, zmiany zachowania oraz trudności w relacjach z opiekunem. Najczęściej pojawia się błądzenie po domu, wpatrywanie się w ścianę, gubienie się w znanym otoczeniu, nocne chodzenie i sen w ciągu dnia. U wielu psów dochodzi także do wycofania lub drażliwości, słabszej reakcji na domowników oraz problemów z czystością, takich jak załatwianie się w domu mimo wcześniejszych prawidłowych nawyków.
Objawy demencji u psa można podsumować skrótem DISHAAL:
- D – disorientation (dezorientacja)
- I – interactions (problemy z interakcjami społecznymi)
- S – sleep/wake cycle disturbances (zaburzenia cyklu snu i czuwania)
- H – house soiling (oddawanie moczu/kału w domu)
- A – activity (zmiany aktywności)
- A – anxiety (niepokój)
- L – learning and memory (zaburzenia pamięci, problemy z nauką)
Zaburzenia orientacji i pamięci
Jednym z najczęstszych i najbardziej niepokojących objawów są problemy z orientacją w przestrzeni. Pies z demencją może błądzić bez celu, krążyć po domu lub wpatrywać się w ścianę czy drzwi, jakby nie wiedział, co ma zrobić dalej. Zdarza się, że gubi się w dobrze znanym otoczeniu, nie potrafi znaleźć legowiska albo miski, mimo że przez lata nie miał z tym problemu. Typowe są także tzw. „utknięcia” – pies staje za meblem, w rogu pokoju lub przy drzwiach i nie umie samodzielnie się wycofać, jakby stracił orientację, w którą stronę się obrócić.
Zmiany snu i aktywności
Demencja bardzo często zaburza naturalny rytm dobowy psa. Opiekunowie zauważają, że pies chodzi po domu w nocy, jest niespokojny, popiskuje albo bez celu krąży, a w ciągu dnia przesypia większość czasu. Charakterystyczne bywa także pobudzenie wieczorem, tzw. „sundowning”, kiedy pies staje się bardziej nerwowy, zdezorientowany lub nadmiernie aktywny właśnie pod koniec dnia.
Zmiany relacji z opiekunem
U psów z CCD często dochodzi do subtelnych, ale bolesnych dla opiekuna zmian w relacji. Pies może słabiej reagować na imię, głos czy dotyk, sprawiać wrażenie „nieobecnego” albo wręcz odwrotnie – reagować drażliwością i niecierpliwością. Zdarza się również, że pies nie rozpoznaje domowników lub zachowuje się wobec nich tak, jakby byli obcymi osobami, co bywa jednym z bardziej emocjonalnie trudnych objawów demencji.
Problemy z czystością
Wraz z postępem choroby pojawiają się także trudności z utrzymaniem czystości. Pies może załatwiać się w domu, mimo że wcześniej był idealnie nauczony czystości. Często nie wynika to ze „złośliwości”, ale z faktu, że pies nie sygnalizuje potrzeby wyjścia, zapomina dotychczasowe nawyki albo nie potrafi połączyć odczucia pełnego pęcherza z koniecznością wyjścia na spacer.
W jakim wieku pies może dostać demencji?
Pies może zacząć wykazywać objawy demencji najczęściej po 8–9. roku życia, a ryzyko wyraźnie rośnie u psów po 10.–11. roku życia.
Demencja u psa jest chorobą związaną z procesem starzenia mózgu, dlatego występuje przede wszystkim u psów seniorów, choć pierwsze, subtelne objawy mogą pojawić się wcześniej, zanim opiekun uzna psa za „starego”.
Badania pokazują, że wraz z wiekiem gwałtownie rośnie odsetek psów z przynajmniej jednym objawem zespołu zaburzeń poznawczych, a u bardzo starych psów zmiany te są już powszechne.
Warto pamiętać: wiek kalendarzowy to nie wszystko – na ryzyko demencji wpływają także wielkość psa, choroby przewlekłe oraz ogólny stan zdrowia, dlatego u niektórych psów problemy poznawcze pojawiają się wcześniej, a u innych znacznie później.
Jak diagnozuje się demencję u psa?
Demencję u psa (CCDS) diagnozuje się przede wszystkim na podstawie wywiadu i obserwowanych zmian zachowania, a potem przez wykluczenie innych chorób, które mogą dawać podobne objawy.
W praktyce lekarz weterynarii zbiera dokładny wywiad (co się zmieniło i od kiedy), wykonuje badanie kliniczne oraz – jeśli trzeba – badanie neurologiczne i ortopedyczne. Standardowo zleca się też badania, które pomagają „odsiać” najczęstsze przyczyny zaburzeń zachowania u seniorów:
- morfologię,
- biochemię,
- parametry tarczycy,
- badanie moczu,
- pomiar ciśnienia,
- badanie okulistyczne.
Dopiero gdy te rzeczy nie tłumaczą objawów, rozważa się badania bardziej zaawansowane (np. MRI), głównie po to, żeby wykluczyć zmiany strukturalne w mózgu – przy czym MRI bywa pomocne, ale nie zawsze wnosi coś przełomowego do planu leczenia.
Skale do diagnozowania demencji u psów
W gabinecie bardzo pomagają skale i testy poznawcze oparte na odpowiedziach opiekuna, bo CCDS często zaczyna się subtelnie i łatwo go przeoczyć.
- CCDR to kwestionariusz (13 pytań) oceniający m.in. orientację, pamięć, apatię, węch i lokomocję; wynik punktowy pozwala odróżnić psy bez objawów, psy „zagrożone” oraz psy spełniające kryteria CCDS.
- CADES (17 pozycji w 4 domenach: orientacja przestrzenna, interakcje społeczne, sen–czuwanie i „czystość”) lepiej stopniuje nasilenie (łagodne/umiarkowane/ciężkie), dzięki czemu ułatwia wykrycie wcześniejszych etapów i jest wygodne do kontroli postępu choroby w czasie.
- CCAS grupuje pytania w 6 obszarach (m.in. dezorientacja, sen–czuwanie, lęk, aktywność, uczenie i pamięć, interakcje społeczne) i też może być użyteczne szczególnie przy łagodnych zaburzeniach.
Przełom w diagnostyce: biomarkery we krwi psa
Dotychczas diagnozowanie demencji u psa opierało się głównie na obserwacjach zachowania i formularzach takich jak skala CCDR. Są to jednak narzędzia subiektywne, które mogą prowadzić do błędnych ocen – zwłaszcza w początkowych fazach choroby. Najnowsze badania pokazują, że biomarkery krwi mogą zrewolucjonizować ten proces.
Naukowcy wytypowali trzy substancje, które u psów z CCDS występują na znacznie niższym poziomie:
- RBP4 – białko transportujące witaminę A,
- CXCL10 – chemokina związana ze stanami zapalnymi mózgu,
- NOX4 – enzym powiązany z neurozapaleniem i stresem oksydacyjnym.
To pierwszy krok do stworzenia prostego badania krwi, które umożliwiłoby weterynarzom wczesne wykrycie psiej demencji.
Czy demencje u psa można wyleczyć?
Demencji u psa nie da się wyleczyć, ale w wielu przypadkach można spowolnić jej postęp i wyraźnie poprawić jakość życia zwierzęcia.
Zespół zaburzeń poznawczych (CCDS) jest chorobą neurodegeneracyjną, co oznacza, że zmiany zachodzące w mózgu są trwałe i postępują wraz z wiekiem. Leczenie nie polega więc na „cofnięciu” choroby, lecz na łagodzeniu objawów i hamowaniu dalszego pogarszania się funkcji poznawczych.
Badania i praktyka kliniczna pokazują, że najlepsze efekty daje podejście wielokierunkowe: modyfikacja środowiska i rutyny dnia, stymulacja umysłowa, odpowiednia dieta (np. z dodatkiem MCT), suplementacja wspierająca pracę mózgu oraz – u wybranych psów – leczenie farmakologiczne.
Im wcześniej zostaną zauważone pierwsze objawy i wdrożone działania, tym większa szansa na utrzymanie psa w dobrej kondycji psychicznej przez dłuższy czas.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy demencja u psa boli?
Nie. Sama demencja nie powoduje bólu, ale dezorientacja i lęk mogą obniżać komfort życia psa.
Jak odróżnić demencję od zwykłej starości?
Demencja to nie tylko spowolnienie. To m.in. dezorientacja, zaburzenia snu, zapominanie opiekuna i zmiany zachowania.
Ile żyje pies z demencją?
To bardzo indywidualne. Przy dobrej opiece pies może funkcjonować jeszcze kilka lat w relatywnie dobrym komforcie.
Źródła naukowe
J. Ehrenzweig, R. Hunter, Canine cognitive decline and Alzheimer disease: clinical insights to solve a shared one-health problem, https://avmajournals.avma.org/view/journals/javma/261/11/javma.23.02.0095.xml?utm_source=chatgpt.com (dostęp: 2312.2025).
M. Kang,H. Park, Cognitive dysfunction in aging dogs and cats: diagnosis and management perspectives, https://vetsci.org/pdf/10.4142/jvs.25213 (dostęp:23.12.2025).
W. Sung, Updates on Cognitive Dysfunction Syndrome, https://todaysveterinarypractice.com/wp-content/uploads/sites/4/2024/12/TVP-2025-0102_Cognitive-Dysfunction-Syndrome.pdf (dostęp:23.12.2025).
C. Vitturini, M. Cerquetella, A. Spaterna, M. Bazzano, A. Marchegiani, Diagnosis of Canine Cognitive Dysfunction Syndrome: A Narrative Review, https://www.mdpi.com/2306-7381/12/8/781 (dostęp:23.12.2025).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
