Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Alergiczne pchle zapalenie skóry u psa – APZS
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest Alergiczne Pchle Zapalenie Skóry u psów?
APZS to reakcja alergiczna skóry psa na alergeny zawarte w ślinie pcheł, która prowadzi do silnego świądu i stanu zapalnego.
Do APZS dochodzi wtedy, gdy pchła podczas pobierania krwi wprowadza do skóry psa składniki swojej śliny. U psów wrażliwych układ odpornościowy może potraktować te białka jak zagrożenie i uruchomić nadmierną reakcję zapalną. Objawy mogą pojawić się nawet wtedy, gdy pcheł jest niewiele, bo o problemie decyduje nie ich liczba, lecz to, jak intensywnie organizm psa reaguje na kontakt z alergenem.
Podstawowymi gatunkami pcheł, które żerują na psach i które wywołują APZS u psa są:
- Pchła kocia – Ctenocephalides felis
- Pchła psia – Ctenocephalides canis
- Pulex simulans
- Echidnophaga gallinaceae
Choć brzmi to zaskakująco, najczęściej spotykaną pchłą u psów wcale nie jest „pchła psia”, tylko pchła kocia (Ctenocephalides felis). Ten gatunek jest wyjątkowo „uniwersalny” – świetnie przystosował się do życia w domach i łatwo przeskakuje między zwierzętami, dlatego może żerować zarówno na kotach, jak i psach. To właśnie dlatego pies może mieć problem z pchłami nawet wtedy, gdy w domu mieszka kot lub gdy pupil ma kontakt z innymi zwierzętami tylko okazjonalnie.
Jakie psy są narażone na APZS?
Na APZS może zachorować każdy pies, ale najczęściej dotyczy ono psów młodych oraz tych, które mają regularny kontakt z pchłami.
APZS rozwija się przede wszystkim u młodych psów, jednak może wystąpić także u psów starszych – i wtedy bywa bardziej nasilone, z większym ryzykiem wtórnych problemów skórnych. Warto podkreślić, że nie stwierdzono predyspozycji rasowej, czyli APZS nie jest chorobą „konkretnych ras”.
U psów z APZS rzadko obserwuje się typowe zmiany charakterystyczne dla atopowego zapalenia skóry. Choć badania pokazują, że część zwierząt może reagować zarówno na alergeny pcheł, jak i alergeny wziewne, nie oznacza to automatycznie, że psy z AZS mają większą predyspozycję do APZS.
Ryzyko APZS rośnie natomiast w domach, w których zwierzęta mają łatwiejszy kontakt z pchłami, np. gdy pies mieszka z kotem (pchła kocia jest najczęściej spotykanym gatunkiem także u psów).
APZS nie jest chorobą „konkretnych ras” – w publikacjach weterynaryjnych podkreśla się brak predyspozycji rasowej. To oznacza, że zarówno rasowy pies, jak i kundelek mogą mieć identycznie silną reakcję alergiczną na pchły.
Objawy i lokalizacja zmian przy APZS u psa
APZS najczęściej objawia się silnym świądem oraz zmianami skórnymi, które zaczynają się w okolicy nasady ogona i rozszerzają na grzbiet oraz tylne partie ciała.
Ugryzienie pchły prowokuje psa do wydrapywania oraz wygryzania miejsc, w których wystąpiło. To z kolei może prowadzić do:
- Postępującego świądu od nasady ogona, w kierunku grzebietowo-lędźwiowego, krocza, bocznych powierzchni ud i brzucha
- Wysypki u psa, zaczerwienień i grudek
- Plackowatych wyłysień na skórze i strupów
- Brązowych przebarwień sierści, wynikających z nadmiernego wylizywania
- Przebarwień na skórze, wywołanych pojawieniem się grzyba Malassezia sp.
- Bakteryjnego zapalenia skóry u psa
Jak rozpoznać alergię na pchły u psa?
Alergię na pchły najłatwiej podejrzewać wtedy, gdy pies intensywnie się drapie, a w sierści widać tzw. pchli brud, czyli czarne drobinki będące odchodami pcheł.
Jeśli podejrzewasz pchły u psa, obejrzyj dokładnie sierść i skórę, szczególnie w okolicy grzbietu oraz nasady ogona. Zwróć uwagę na małe czarne „kuleczki” lub ziarenka przypominające drobny piasek – to często właśnie odchody pcheł. Dla potwierdzenia możesz wykonać prostą próbę bibułową: przetrzyj sierść psa zwilżoną bibułą albo połóż podejrzane drobinki na mokrym papierze. Jeśli zostawią czerwonawy ślad, oznacza to, że zawierają strawioną krew, co silnie wskazuje na obecność pcheł.
Kiedy udać się z psem do lekarza weterynarii?
Umów wizytę pilnie, jeśli:
- pies nie przestaje się drapać/gryźć, nie śpi w nocy, jest wyraźnie niespokojny;
- pojawiły się rany, strupy, sączące się zmiany, „mokre” miejsca po drapaniu;
- skóra brzydko pachnie, jest lepka, zaczerwieniona → podejrzenie nadkażenia bakteryjnego lub drożdżakowego;
- widzisz szybkie pogarszanie się zmian albo duże wyłysienia;
- pies ma dodatkowe objawy: apatia, gorączka, brak apetytu.
Jak przebiega leczenie APZS u psa?
Leczenie APZS polega na jednoczesnym zwalczaniu pcheł (u psa i w otoczeniu), opanowaniu świądu oraz leczeniu ewentualnych zakażeń skóry.
Terapia zawsze powinna być prowadzona przez lekarza weterynarii, ponieważ choroba szybko prowadzi do samouszkodzeń skóry, a w cięższych przypadkach także do wtórnych nadkażeń. Kluczowym elementem jest konsekwentna kontrola pcheł w środowisku (pranie legowisk, odkurzanie, preparaty do pomieszczeń), bo znaczna część cyklu rozwojowego pcheł odbywa się poza zwierzęciem. Równolegle wdraża się leczenie przeciwświądowe, aby przerwać błędne koło drapania i uszkodzeń skóry, a jeśli dojdzie do infekcji bakteryjnej lub drożdżakowej, konieczne jest leczenie powikłań zakaźnych.
Jak pozbyć się pcheł u psa?
Żeby skutecznie pozbyć się pcheł u psa, trzeba zastosować preparat przeciwpchelny u wszystkich zwierząt mieszkających razem, a nie tylko u jednego pupila.
Równolegle do działań w domu (sprzątanie, pranie legowisk) całe „stado” powinno zostać objęte terapią środkami przeciwpchelnymi, ponieważ pchły łatwo przenoszą się między zwierzętami i szybko wracają. Wybór preparatu najlepiej skonsultować z lekarzem weterynarii – nie tylko po to, by dobrać skuteczną ochronę, ale też dla bezpieczeństwa. Niektóre substancje stosowane u psów mogą być bardzo toksyczne, a nawet śmiertelnie niebezpieczne dla kotów, jeśli zwierzęta żyją razem lub mają kontakt ze wspólnymi posłaniami.
Wybór preparatu najlepiej skonsultować z lekarzem weterynarii, ponieważ niektóre substancje dedykowane zwalczaniu pasożytów u psów mogą być śmiertelnie niebezpieczne dla kotów!
Jak pozbyć się pcheł z domu?
W ciągu swojego życia pchła może złożyć nawet 2000 jaj, które odpadają z psa, przekształcają się w larwy, które mogą żyć w ochronnych kokonach nawet przez kilka miesięcy. Larwy chowają się w ciemnych trudnodostępnych miejscach, jak szczeliny w podłodze czy dywany.
W walce z pchłami w domu ważne jest posprzątanie całego mieszkania, wymiana legowiska oraz wypranie wszystkiego, co się da w temperaturze minimum 60°C. By zwiększyć skuteczność działania należy systematycznie rozpylać w mieszkaniu spraye przeciwpchelne w trudno dostępnych miejscach.
Działania te należy stosować przez kilka tygodniu.
Zapobieganie
Zapobieganie APZS polega na regularnej, ciągłej ochronie przeciw pchłom u psa oraz wszystkich zwierząt, które żyją w tym samym domu lub mają z nim kontakt.
Najważniejsze jest stosowanie preparatów przeciwpchelnych zgodnie z zaleceniami (bez przerw), ponieważ nawet pojedyncze ukąszenie pchły może wywołać nawrót objawów u psa wrażliwego. Dlatego profilaktyka powinna obejmować nie tylko chorego psa, ale także inne zwierzęta bytujące w tym samym środowisku.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy APZS może wystąpić u psa niewychodzącego z domu?
Tak. Pchły mogą zostać przyniesione do domu na ubraniu, butach lub przez inne zwierzęta (np. kota), a później namnażają się w otoczeniu – w dywanach, szczelinach podłogi i legowisku psa. Dlatego nawet pies „kanapowy” może mieć kontakt z pchłami i rozwinąć objawy APZS.
Czy APZS może nawracać co roku?
Tak, i jest to bardzo częste. U psów wrażliwych nawet pojedyncze ukąszenie pchły może uruchomić świąd, dlatego choroba nawraca, jeśli profilaktyka przeciwpchelna jest nieregularna lub nie obejmuje wszystkich zwierząt w domu. Nawroty częściej pojawiają się też po okresach zwiększonej ekspozycji (np. wakacje, hotele dla zwierząt, kontakt z innymi psami).
Źródła naukowe
L. Cornegliani i inni, The Beneficial Effect of Two Nutraceuticals in Flea Allergy Dermatitis Itch Control: A Comparative Study, https://oap-bioscience.org/article/2122/ijn-24-5098.pdf (dostęp: 21.01.2026).
M. Dryden, J. Blakemode, A review of Flea Allergy Dermatutus in the Dog and Cat, https://www.researchgate.net/publication/285521532_A_review_of_flea_allergy_dermatitis_in_the_dog_and_cat (dostęp: 21.01.2026).
P. Prelaud, Choroby alergiczne psów, Urban&Partner, Wrocław 2008.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
