Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Encefalopatia wątrobowa u psa
Zdjęcie otwierające wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Patogeneza encefalopatii wątrobowej
Patogeneza encefalopatii wątrobowej u psa opiera się na następującym mechanizmie: w organizmie gromadzą się toksyny, które wątroba powinna neutralizować, a następnie zaczynają one zaburzać pracę mózgu. Najważniejszą rolę w tym procesie odgrywa amoniak, powstający głównie w jelitach podczas rozkładu aminokwasów przez florę bakteryjną. W prawidłowych warunkach wątroba wiąże amoniak w cyklu mocznikowym oraz przekształca go w glutaminę, dzięki czemu nie jest on groźny dla układu nerwowego. Problem pojawia się wtedy, gdy krew omija wątrobę (np. przy zespoleniu wrotno-systemowym) lub gdy hepatocyty są uszkodzone, a narząd traci wydolność detoksykacyjną.
W mózgu amoniak przenika do astrocytów i wpływa na równowagę neuroprzekaźników: glutaminianu (pobudzającego) i GABA (hamującego). W przebiegu hiperamonemii proces ten przestaje być wydolny, a amoniak może wnikać do neuronów i zaburzać szlaki metaboliczne, prowadząc do typowych objawów neurologicznych.
Ważnym czynnikiem nasilającym HE jest też zasadowica. Dodatkowo na obraz choroby wpływają inne toksyny jelitowe (np. indol, fenole czy merkaptany), które przy osłabionej detoksykacji również trafiają do krążenia i mogą sprzyjać śpiączce, sedacji oraz osłabieniu mięśni.
Przyczyny: co może wywołać u psa encefalopatię wątrobową?
Encefalopatia wątrobowa u psa rozwija się wtedy, gdy organizm nie potrafi skutecznie „odtruć” krwi, a toksyczne metabolity (szczególnie amoniak powstający w jelitach podczas rozkładu białek) zaczynają oddziaływać na ośrodkowy układ nerwowy. Najczęściej dzieje się tak w sytuacji, gdy krew z przewodu pokarmowego omija wątrobę i trafia prosto do krążenia ogólnego albo gdy sama wątroba jest uszkodzona i traci zdolność neutralizowania toksyn. W efekcie dochodzi do hiperamonemii i zaburzeń pracy mózgu, co może objawiać się otępieniem, niezbornością, zmianami zachowania, a w ciężkich przypadkach także drgawkami czy śpiączką.
Najczęstsze przyczyny prowadzące u psów do encefalopatii to:
- zespolenie wrotno-systemowe (shunt) – wrodzone lub nabyte
- choroby miąższu wątroby (np. przewlekłe zapalenie, włóknienie/marskość)
- nadciśnienie wrotne i mikroanastomozy omijające wątrobę
Jeśli podejrzewasz encefalopatię wątrobową, nagraj krótkie wideo z zachowaniem psa (chwiejny chód, drgawki, „zawieszanie się”, krążenie w kółko). Dla lekarza weterynarii to często cenniejsze niż sam opis, bo objawy mogą być zmienne i nie zawsze pojawiają się w gabinecie.
Jakie objawy ma piec z encefalopatią?
U psów z encefalopatią wątrobową pojawiają się przede wszystkim objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, ponieważ toksyny (m.in. amoniak) zaczynają wpływać na pracę mózgu. Najczęściej można zauważyć, że pies zachowuje się inaczej niż zwykle – bywa „nieobecny”, otępiały, ma spowolnione reakcje lub wygląda, jakby miał problem z orientacją. W cięższych przypadkach dochodzi nawet do śpiączki, ale u części zwierząt objawy mogą iść w drugą stronę, czyli pojawia się nadmierne pobudzenie.
Objawy encefalopatii wątrobowej u psa
- otępienie, apatia, „zawieszanie się”
- zaburzenia świadomości aż do śpiączki
- nadmierne pobudzenie (rzadziej)
- niezborność ruchowa (ataksja), chwiejny chód
- hipokinezja (spowolnienie, ograniczenie ruchliwości)
- drgawki
- ślepota ośrodkowa
- zaburzenia snu i czuwania
- wahania objawów (np. nasilenie po posiłku)
- w ciężkich przypadkach: nagłe pogorszenie, nawet nagła śmierć
Encefalopatia wątrobowa może wyglądać jak „problem neurologiczny”, ale mózg nie zawsze jest pierwotnie chory. U wielu psów pierwsze objawy to subtelne „zawieszanie się”, dezorientacja lub chwiejny chód, bo toksyny (np. amoniak) zaburzają pracę neuroprzekaźników w OUN i zmieniają zachowanie psa.
Diagnostyka i leczenie
Diagnostyka encefalopatii wątrobowej u psa zaczyna się od oceny objawów neurologicznych (otępienie, chwiejny chód, drgawki) i potwierdzenia, że ich przyczyną są zaburzenia pracy wątroby lub nieprawidłowe krążenie wrotne. Lekarz weterynarii wykonuje badania krwi, w tym próby wątrobowe oraz oznaczenie amoniaku i/lub kwasów żółciowych, a także sprawdza parametry metaboliczne i elektrolity. Kluczowe znaczenie ma diagnostyka obrazowa, zwłaszcza USG jamy brzusznej, które może ujawnić zmiany w miąższu wątroby lub zasugerować obecność zespolenia wrotno-systemowego (shuntu). Ponieważ HE potrafi naśladować inne schorzenia, konieczne bywa również wykluczenie zatruć, hipoglikemii czy chorób OUN.
Leczenie polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny, jeśli to możliwe (np. zabiegowe leczenie shuntu), oraz na ograniczeniu powstawania i wchłaniania toksyn w jelitach. W przewlekłych przypadkach zaczyna się od diety wątrobowej o wysokiej strawności, z umiarkowaną ilością białka dobrej jakości. Podstawowym lekiem jest laktuloza, która zakwasza treść jelit i zmniejsza wchłanianie amoniaku, a w razie potrzeby stosuje się też antybiotyki działające na bakterie jelitowe. W ciężkich przypadkach konieczne jest leczenie szpitalne, nawodnienie i kontrola drgawek.
Rokowania
U psów, u których encefalopatia wynika z zespolenia wrotno-systemowego (szczególnie wrodzonego), rokowanie bywa dobre do ostrożnie dobrego, zwłaszcza jeśli pacjent może być leczony przyczynowo (np. zabiegowo).
Jeśli HE rozwija się w przebiegu chorób miąższu wątroby (np. przewlekłych uszkodzeń, nadciśnienia wrotnego i powstawania krążenia obocznego), rokowanie jest zwykle ostrożne, ponieważ nie zawsze da się cofnąć przyczynę i często leczenie ma charakter kontrolny. W takich przypadkach celem terapii jest ograniczenie wchłaniania toksyn (amoniaku) oraz zmniejszenie liczby i nasilenia epizodów.
Rokowanie pogarsza się, gdy:
- występuje ostra, nasilona hiperamonemia, szczególnie z głębokimi zaburzeniami świadomości,
- dochodzi do śpiączki,
- pojawiają się drgawki trudne do kontrolowania,
- rozwijają się zaburzenia metaboliczne (np. zasadowica, odwodnienie),
- encefalopatia ma przebieg gwałtowny i ciężki.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy encefalopatia wątrobowa u psa może nawracać?
Tak. Nawroty są możliwe szczególnie wtedy, gdy przyczyna problemu nie została usunięta (np. shunt nie jest operowany) albo gdy dojdzie do zaostrzenia choroby wątroby. Epizody mogą pojawiać się okresowo, np. po posiłku lub w sytuacjach obciążających organizm.
Czy poziom amoniaku zawsze potwierdza encefalopatię wątrobową?
Nie zawsze. Podwyższony amoniak jest bardzo ważną wskazówką, ale jego wynik nie musi idealnie korelować z nasileniem objawów. Dlatego diagnozę stawia się na podstawie całości obrazu: objawów klinicznych, badań krwi i obrazowania (zwłaszcza USG oraz oceny układu wrotnego).
Źródła naukowe
R. Lechowski (red.), Choroby wątroby psów i kotów, Wyd. SI-MA, Warszawa 2003.
T. Monowid, K. Petrykowska, Encefalopatia wątrobowa – patogeneza, objawy i leczenie, https://magwet.pl/25614,encefalopatia-watrobowa-patogeneza-objawy-i-leczenie?srsltid=AfmBOoprIJzBDsTCOB8D1Z8z0AcT-CCtSCqL9eqQ5yjdnn2Px5HAwcfI (dostęp: 15.01.2026).
H. Meyer, J. Rothuizen, Nutritional aspects of the management of chronic hepatic encephalophathy, https://vetjournal.it/images/archive/pdf_riviste/2327.pdf (dostęp: 15.01.2026).
R. W. Nelson, C. G. Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt. Tom drugi, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
