Artykuł napisany przez dr. Mateusza Karatysza
Atopowe zapalenie skóry u kotów
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Jakie są objawy AZS u kotów?
Atopowe zapalenie skóry u kotów najczęściej objawia się uporczywym świądem, przez który kot zaczyna intensywnie się wylizywać, drapać lub podgryzać skórę. U wielu zwierząt świąd dotyczy przede wszystkim głowy, szyi, brzucha i ud, choć może pojawić się na całym ciele. Ponieważ koty często drapią się wtedy, gdy nikt ich nie widzi, pierwszym zauważalnym sygnałem bywają dopiero wyłysienia i przerzedzenie sierści wynikające z nadmiernego wylizywania.
Częstym objawem są także drobne grudki i strupki na skórze, a u części kotów rozwija się zespół eozynofilowy – może przyjmować formę zmian na wardze, płytki na brzuchu lub ziarniniaka na kończynach.
Objawy AZS mają charakter nawrotowy i mogą zmieniać swój wygląd w czasie, dlatego u jednego kota mogą pojawiać się różne typy zmian w kolejnych miesiącach lub sezonach.
Warto zwrócić uwagę również na nawracające zapalenia uszu, zwłaszcza takie, które wracają mimo leczenia i w badaniu cytologicznym nie wykazują obecności drożdżaków ani bakterii. To częsty, ale często pomijany sygnał AZS.
U wielu kotów z atopowym zapaleniem skóry nasilenie świądu jest sezonowe – pogarsza się w okresie pylenia roślin lub przy częstym wietrzeniu mieszkania. Obserwacja kalendarza objawów potrafi bardzo ułatwić postawienie rozpoznania.
Przyczyny atopowego zapalenia skóry u kotów
Atopowe zapalenie skóry u kotów ma złożone i nie do końca poznane podłoże, ale najczęściej rozwija się jako reakcja nadwrażliwości na alergeny środowiskowe, takie jak roztocza kurzu domowego, pyłki czy pleśnie. U kotów mechanizmy immunologiczne różnią się od tych obserwowanych u psów i ludzi, dlatego poziomy przeciwciał IgE nie zawsze są wyraźnie podwyższone, co utrudnia jednoznaczne potwierdzenie alergii. Mimo to wiadomo, że choroba ma charakter immunologiczny i często wiąże się z predyspozycją genetyczną.
Najczęściej udział w rozwoju AZS mają:
- alergeny niesezonowe, zwłaszcza roztocza kurzu domowego,
- alergeny sezonowe, takie jak pyłki roślin i pleśnie,
- czynniki współistniejące, np. alergia pokarmowa lub nadwrażliwość na pchły,
- zaburzenia bariery skórnej i wtórne zakażenia, które nasilają świąd,
- stres i środowisko o wysokiej ekspozycji na alergeny.
U kotów objawy mogą utrzymywać się cały rok lub nasilać się okresowo, a sam przebieg choroby bywa bardzo indywidualny. AZS często przyjmuje postać mieszaną, a ostateczne rozpoznanie opiera się głównie na wykluczeniu innych przyczyn świądu. To sprawia, że choroba jest wynikiem współdziałania układu odpornościowego, genów i środowiska, a nie jednej konkretnej przyczyny.
Jakie rasy kotów są szczególnie narażone na AZS?
U kotów predyspozycje rasowe do atopowego zapalenia skóry nie są tak dobrze udokumentowane jak u psów, ale dostępne badania i obserwacje kliniczne wskazują na dwie rasy, u których AZS występuje wyraźnie częściej:
- Devon rex – to właśnie ta rasa jest najczęściej wymieniana w publikacjach jako predysponowana do atopowego zapalenia skóry. Koty devon rex mają delikatną barierę skórną i często prezentują typowe objawy alergiczne, takie jak świąd głowy i szyi czy wyłysienia wynikające z wylizywania.
- Kot abisyński – również wskazywany jako rasa, u której AZS obserwuje się częściej niż u populacji ogólnej.
To jedyne rasy, dla których istnieją powtarzalne dane sugerujące zwiększone ryzyko. Większość kotów z AZS to zwierzęta nierasowe lub rasy nieuznawane za obarczone ryzykiem.
Diagnostyka: Jak rozpoznać atopowe zapalenie skóry u kota?
Rozpoznanie atopowego zapalenia skóry u kota nie opiera się na jednym konkretnym badaniu, lecz na zestawie objawów, wywiadzie i wykluczeniu innych chorób, które mogą powodować świąd.
Kluczową częścią diagnostyki jest wykluczenie innych przyczyn świądu. Lekarz najpierw przeprowadza badania w kierunku pasożytów (m.in. zeskrobiny, test z taśmą, badanie woszczyny usznej), diagnostykę dermatofitozy oraz ocenę cytologiczną skóry. Jeśli wyniki wskazują, że problem nie wynika ani z pcheł, ani z pasożytów, ani z infekcji, kolejnym etapem jest dieta eliminacyjna, która pozwala wykluczyć alergię pokarmową. Dopiero gdy świąd utrzymuje się mimo prawidłowo przeprowadzonej terapii przeciwpasożytniczej i diety, rozważa się atopowe zapalenie skóry jako najbardziej prawdopodobną diagnozę.
W rozpoznaniu pomocne są również kryteria kliniczne, które opisują najbardziej charakterystyczne wzorce zmian skórnych u kotów z alergią. Spełnienie większości z nich zwiększa prawdopodobieństwo AZS, choć nie odróżnia go od alergii pokarmowej.
Testy alergiczne mogą być wykorzystywane wyłącznie do planowania immunoterapii, a nie do samego rozpoznania, ponieważ u kotów poziomy IgE nie są wiarygodnym wskaźnikiem alergii. Ostateczne rozpoznanie opiera się więc na obrazie klinicznym i procesie eliminacji — to metoda wymagająca czasu, ale niezwykle skuteczna w praktyce.
Atopowe zapalenie skóry u kotów często współistnieje z innymi problemami alergicznymi, np. alergią pokarmową lub nadwrażliwością na pchły. Z tego powodu jeden kot może mieć więcej niż jedno źródło świądu – dlatego tak ważna jest dokładna diagnostyka u lekarza weterynarii.
Jak leczyć AZS u kota?
Leczenie atopowego zapalenia skóry u kota polega przede wszystkim na kontrolowaniu świądu, łagodzeniu zmian skórnych i ograniczaniu kontaktu z alergenami, na które kot reaguje. To choroba przewlekła, więc leczenie jest długoterminowe i często wymaga łączenia kilku metod.
Podstawą terapii jest stosowanie leków przeciwświądowych, które szybko przynoszą kotu ulgę. Najskuteczniej działają tu glikokortykosteroidy — zwykle podawane doustnie — oraz cyklosporyna, która sprawdza się zwłaszcza w długotrwałym leczeniu i u wielu kotów pozwala stopniowo zmniejszać dawki bez utraty efektu. W niektórych przypadkach stosuje się także oklacytynib, choć u kotów działa słabiej niż u psów i wymaga dokładnego monitorowania.
Równolegle bardzo ważne jest leczenie powikłań, ponieważ u wielu kotów atopii towarzyszą wtórne infekcje bakteryjne lub drożdżakowe. Ich usunięcie często znacząco zmniejsza świąd i poprawia wygląd skóry. Kluczowym elementem postępowania jest również wykluczenie i leczenie alergii pchlej, ponieważ nawet pojedyncze ugryzienie pchły może wywołać silny nawrót objawów. U kotów z AZS standardem jest więc regularna i skuteczna profilaktyka przeciwpchelna.
Jeśli celem terapii jest nie tylko łagodzenie objawów, ale także zmniejszenie nadwrażliwości organizmu, rozważa się immunoterapię swoistą, czyli odczulanie. To jedyna metoda, która może ograniczyć zależność od leków w przyszłości, choć jej skuteczność jest zmienna i na poprawę trzeba czekać kilka miesięcy. Warto pamiętać, że testy alergiczne wykonuje się wyłącznie po to, by dobrać odpowiednie alergeny do odczulania — nie do rozpoznawania choroby.
Uzupełnieniem terapii może być dbanie o barierę skórną (np. dermokosmetyki, kwasy omega) oraz kontrola środowiska: regularne odkurzanie, pranie posłań i ograniczanie ekspozycji na alergeny, które nasilają świąd. Dobrze prowadzona terapia pozwala większości kotów żyć komfortowo, choć wymaga systematyczności i współpracy z lekarzem weterynarii, który dostosowuje plan leczenia do indywidualnej reakcji kota.
Przy kocie z atopowym zapaleniem skóry warto wybierać delikatne, bezzapachowe środki czystości, regularnie odkurzać oraz prać posłanie w wysokiej temperaturze. Ogranicza to ilość alergenów w otoczeniu i może realnie zmniejszyć nasilenie świądu – oczywiście nie zastępuje to leczenia zaleconego przez lekarza weterynarii.
Czy dieta pomaga przy atopowym zapaleniu skóry u kota?
Dieta może odegrać bardzo ważną rolę u kotów z atopowym zapaleniem skóry, ale jej działanie zależy od tego, czy współistnieje alergia pokarmowa. Objawy alergii pokarmowej i atopii wyglądają u kotów niemal identycznie — świąd, wyłysienia, grudki czy zespół eozynofilowy — dlatego pierwszym krokiem po wykluczeniu pasożytów i infekcji jest zwykle dieta eliminacyjna. Jeśli po kilku tygodniach stosowania karmy opartej na białku hydrolizowanym lub nowym źródle białka objawy wyraźnie się zmniejszają, oznacza to, że dieta pomaga, ponieważ to pokarm jest jednym z czynników wywołujących świąd.
U kotów, u których świąd nie ustępuje mimo odpowiednio przeprowadzonej diety eliminacyjnej, można założyć, że alergia pokarmowa nie jest główną przyczyną problemu, a mówimy o atopowym zapaleniu skóry w czystej postaci. W takich przypadkach dieta nie wyleczy atopii, ale może wspierać barierę skórną i zmniejszać podatność skóry na podrażnienia — np. dzięki dodatkom kwasów omega-3 i omega-6 czy karmom wspierającym zdrowie skóry. W praktyce u wielu kotów połączenie dobrej jakości karmy, suplementacji i właściwego leczenia farmakologicznego daje zauważalnie lepsze efekty niż sama terapia lekami.
Dieta pełni więc dwie funkcje: pomaga ustalić diagnozę, a w części przypadków także złagodzić objawy, ale jej skuteczność zależy od tego, czy alergia pokarmowa rzeczywiście współistnieje z atopią. Dlatego dobór karmy i czas trwania diety warto omówić z lekarzem weterynarii – tylko właściwie poprowadzona dieta eliminacyjna daje wiarygodny obraz reakcji kota.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy atopowe zapalenie skóry u kota da się całkowicie wyleczyć?
AZS u kota to choroba przewlekła, której zwykle nie da się „wyłączyć” na stałe, ale można ją bardzo dobrze kontrolować. Dzięki odpowiedniemu leczeniu, zmianom w środowisku i diecie większość kotów może żyć komfortowo, z minimalnym świądem. Kluczowa jest współpraca z lekarzem weterynarii i regularne kontrole.
Czy zmiana diety może pomóc kotu z atopowym zapaleniem skóry?
Tak, u części kotów dieta hipoalergiczna lub dobrze przeprowadzona dieta eliminacyjna znacząco łagodzi objawy. Nie zawsze sama dieta wystarczy, ale często jest ważnym elementem terapii. Dobór odpowiedniej karmy i czasu trwania diety warto omówić z lekarzem weterynarii, najlepiej mając już wstępną diagnozę.
Źródła naukowe
D. Santoro i inni, Clinical signs and diagnosis of feline atopic syndrome: detailed guidelines for a correct diagnosis, https://www.avve.us/academia/wp-content/uploads/2021/03/Clinical-signs-and-diagnosis-of-feline-atopic-syndrome.pdf (dostęp: 04.12.2025).
M. Szczepanik, P. Wilkołek, Atopowe zapalenie skóry u kotów, https://zycie-weterynaryjne.pl/wp-content/uploads/2023/12/ZW-2011_04-03.pdf (dostęp: 04.12.2025).
Ch. Vargo, F. Banovic, Feline Atopic Skin Syndrome, https://todaysveterinarypractice.com/wp-content/uploads/sites/4/2022/03/TVP-0304-2022_Feline_Atopic_Syndrome.pdf (dostęp: 04.12.2025).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
