Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Toksoplazmoza u psa
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest Toxoplasma gondii?
Toxoplasma gondii to pasożyt zdolny do zakażenia wszystkich zwierząt stałocieplnych; u psów rozwija się jako zakażenie tkankowe, ponieważ są one żywicielami pośrednimi.
Obecnie wyróżnia się trzy główne linie klonalne pasożyta: typ I, II i III, różniące się zjadliwością i potencjałem do wywoływania chorób u ludzi oraz zwierząt. Badania wykazały, że u psów z objawami neurologicznymi izolowano głównie genotypy typu I i III, co sugeruje ich większą zdolność do zajmowania układu nerwowego i powodowania zmian w mózgu. Nie oznacza to jednak, że pozostałe typy są nieszkodliwe — kliniczny przebieg zakażenia zależy także od stanu odporności i chorób współistniejących u psa.
Jakie są objawy toksoplazmozy u psa?
Toksoplazmoza u psa może wywoływać objawy ze strony układu oddechowego, pokarmowego oraz mięśniowo-nerwowego, a w cięższych przypadkach – uogólnione zapalenie wielu narządów.
Objawy są bardzo zróżnicowane i zależą m.in. od stanu odporności, wieku, towarzyszących infekcji oraz tego, które narządy zostały zajęte. U dorosłych, zdrowych psów zakażenie może długo pozostawać bezobjawowe, natomiast u szczeniąt i psów osłabionych choroba częściej przybiera postać uogólnioną, czyli zajmuje kilka układów naraz — często płuca, jelita, mięśnie, układ nerwowy i oczy.
Ważne: objawy toksoplazmozy nie są specyficzne. Mogą przypominać nosówkę, neosporozę, choroby wątroby, niewydolność serca lub inne infekcje pasożytnicze. Dlatego diagnozę zawsze potwierdza się badaniami, a nie tylko „wyglądem” psa.
Postać uogólniona (najczęściej u szczeniąt i psów z obniżoną odpornością)
Objawy ogólne:
- gorączka, osowiałość, apatia, jadłowstręt,
- powiększone węzły chłonne, wychudzenie.
Układ oddechowy:
- kaszel, duszność, przyspieszony oddech, męczenie się przy spacerach.
Układ pokarmowy i wątroba:
- wymioty, biegunka, ból brzucha,
- możliwa żółtaczka przy uszkodzeniu wątroby.
Układ sercowo-naczyniowy:
- zaburzenia rytmu serca, osłabienie krążenia, objawy niewydolności serca.
Postać mięśniowo-nerwowa (jedna z częstszych u psów klinicznych)
Objawy mięśniowe:
- kulawizny, sztywność chodu, bolesność przy ruchu,
- zaniki mięśni, niechęć do wstawania, nadwrażliwość na dotyk.
Objawy neurologiczne:
- napady padaczkowe, drgawki, drżenia mięśni,
- zaburzenia równowagi, chwiejny chód („jak po alkoholu”),
- niedowłady lub porażenia tylnych albo wszystkich kończyn,
- deficyty nerwów czaszkowych (np. przechylona głowa, oczopląs).
Postać oczna (czasem jedyny widoczny objaw!)
- zapalenie siatkówki i naczyniówki,
- zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego,
- zapalenie spojówek i rogówki, bolesność oczu, światłowstręt,
- zmętnienie rogówki, pogorszenie widzenia lub nagła ślepota.
Jak dochodzi do zarażenia toksoplazmozą u psa?
Psy zarażają się toksoplazmozą głównie poprzez połknięcie sporulowanych oocyst z gleby, wody, kuwet kotów lub cyst tkankowych z surowego mięsa i padliny, a zakażenie wertykalne oraz inne drogi transmisji zdarzają się rzadziej.
Psy mogą odgrywać rolę przenosiciela mechanicznego dla sporulowanych oocyst — mogą je przenosić na łapach i sierści, jeśli miały kontakt z kocimi odchodami lub skażoną glebą. U psów nie dochodzi zazwyczaj do rozwoju pasożyta w nabłonku jelit i najczęściej nie rozwijają się związane z zarażeniem objawy kliniczne, zwłaszcza jeśli układ odpornościowy funkcjonuje prawidłowo.
Ważne: Psy, mimo że nie są żywicielami ostatecznymi pasożyta, mogą stanowić istotny element łańcucha epidemiologicznego, zwłaszcza jeśli mają kontakt z surowym mięsem, polują lub mieszkają w środowisku z dużą populacją kotów wolno żyjących. To oznacza, że profilaktyka u psów realnie wpływa również na bezpieczeństwo ludzi, w tym kobiet w ciąży i dzieci.
Czynniki ryzyka zarażenia u psów
- Karmienie surowym lub niedogotowanym mięsem
• Psy żyjące na zewnątrz z możliwością polowania na dzikie zwierzęta
• Bliski i niekontrolowany kontakt z kotami
• Szczenięta zarażonych matek
• Psy z niedoborami odporności lub leczone immunosupresyjnie
• Psy w wieku powyżej roku życia, ze zwiększonym ryzykiem ekspozycji środowiskowej
• Podczas krycia nasieniem zarażonego samca (potwierdzone w literaturze eksperymentalnej)
Jak często psy w Polsce mają kontakt z pasożytem?
Badania prowadzone przez Srokę i wsp. wykazały obecność przeciwciał IgG przeciw T. gondi u 53,6% psów z 69 przebadanych1. W badaniach 113 psów Śmielewska-Łoś i wsp. uzyskali poziom 63%. Co ciekawe przeciwciała występowały częściej u psów karmionych surowym mięsem w porównaniu do psów karmionych karmą komercyjną (65,2% vs 25,7%)2.
Jak dochodzi do rozwoju toksoplazmozy u psów?
Patogenezę toksoplamozy przypisuje się martwicy komórek wywołanej przez wewnątrzkomórkowy wzrost drobnoustrojów. Mimo to nie wiadomo, dlaczego niektóre psy mają przebieg kliniczny choroby, a niektóre nie. Wiadomo natomiast, że do kontrolowania zarażenia potrzebna jest odpowiedź immunologiczna.
Spożycie cyst tkankowych lub oocyst przez psa może doprowadzić do zmian martwiczych w jelitach i związanych z nimi węzłach chłonnych. Pasożyt rozchodzi się po organizmie wraz z krwią i limfą i trafia do innych narządów wewnętrznych, w których prowadzi do ognisk martwiczych.
Częstym miejsce bytowania Toxoplasma gondii są:
- Serce
- Wątroba
- Mięśnie szkieletowe
- Oczy
- Mózg
Po ok. 3 tygodniach od zarażenia tachyzoity mogą umiejscawiać się w cystach tkankowych i przechodzić w postać bradyzoitów. W tej postaci mogą one pozostawać w ciele gospodarza do końca jego życia, powodując nawroty choroby.
Diagnostyka toksoplazmozy u psa
Samo jednorazowe wykrycie przeciwciał IgG nie potwierdza aktywnego zakażenia — może świadczyć jedynie o przebyciu kontaktu z pasożytem. Aby ocenić, czy infekcja jest obecna tu i teraz, analizuje się wynik IgM, ewentualnie wykonuje się badania kontrolne po 2–3 tygodniach, by sprawdzić, czy miano przeciwciał rośnie.
W diagnostyce toksoplazmozy u psów stosuje się testy serologiczne IgG/IgM wykonywane metodą ELISA lub IFA (pośrednia immunofluorescencja), które pozwalają określić fazę zakażenia. Wyniki serologii zawsze interpretuje się w połączeniu z objawami i wywiadem klinicznym, ponieważ przeciwciała mogą utrzymywać się przez lata po przebytej infekcji.
Przy podejrzeniu aktywnej choroby lub zajęcia narządów wykonuje się diagnostykę molekularną (PCR), która wykrywa DNA pasożyta. Za najbardziej przydatne uznaje się Real-Time PCR, pozwalające potwierdzić obecność Toxoplasma gondii w konkretnych tkankach. Materiał do badania może być pobrany z:
- płynu mózgowo-rdzeniowego (gdy są objawy neurologiczne),
- biopsji węzłów chłonnych lub mięśni,
- krwi lub płynu z jam ciała (zależnie od lokalizacji zmian).
Ważne: u psów z objawami neurologicznymi, oddechowymi lub wątpliwymi wynikami serologii lekarz może dodatkowo zalecić RTG, USG, MRI/CT lub badania biochemiczne, aby ocenić skalę zajęcia narządów.
Jak leczyć psa z toksoplazmozą?
Leczenie toksoplazmozy u psa polega na zahamowaniu namnażania pasożyta (tachyzoitów), wsparciu odporności i terapii objawowej – całkowite „wyeliminowanie” T. gondii z organizmu nie zawsze jest możliwe.
Głównym celem leczenia jest zatrzymanie replikacji pasożyta, ponieważ w fazie przewlekłej T. gondii tworzy cysty tkankowe (bradyzoity), które mogą pozostawać w organizmie bezobjawowo przez długi czas. Lekiem pierwszego wyboru pozostaje klindamycyna – według opisów klinicznych poprawa stanu większości psów pojawia się w ciągu 24–48 godzin od rozpoczęcia terapii, choć czas odpowiedzi zależy od zajętych narządów i ogólnej odporności.
U psów z zapalenie mięśni objawy mogą ustępować stopniowo przez kilka tygodni, a w przypadku postać neurologicznej niektóre zmiany mogą być nieodwracalne, dlatego poprawa bywa tylko częściowa.
W sytuacji, gdy pasożyt zajmuje strukturę oka (np. naczyniówkę, siatkówkę), weterynarz może rozważyć leczenie wspomagające — np. włączenie glikokortykosteroidów w celu ograniczenia stanu zapalnego, zawsze równolegle z leczeniem przeciwpasożytniczym, aby nie osłabić kontroli immunologicznej3.
Zapobieganie toksoplazmozie u psa
Profilaktyka toksoplazmozy u psa polega głównie na kontroli żywienia, higienie oraz ograniczeniu kontaktu ze skażonym środowiskiem i nieprzebadanymi materiałami biologicznymi.
Zapobieganie zarażeniom polega na ograniczeniu częstości występowania zakażeń u kotów, podawaniu dobrze ugotowanego mięsa lub mięsa poddanego odpowiedniej obróbce (mrożenie w –20°C przez 48–72 h znacząco zmniejsza ryzyko), należy również unikać transfuzji nieprzebadanej krwi. W praktyce warto eliminować sytuacje sprzyjające połknięciu oocyst – czyli kontakt z kuwetami kotów, odchodami na zewnątrz, piaskownicami oraz dziką padliną. Psy karmione surowym mięsem z nieznanego źródła i psy polujące są szczególnie narażone na kontakt z cystami pasożyta.
Ważne: psy nie wydalają oocyst jak koty, ale mogą przenosić je mechanicznie (np. na łapach i sierści), więc profilaktyka u psa realnie wpływa także na bezpieczeństwo domowników, zwłaszcza kobiet w ciąży i dzieci.
Źródła naukowe
R. Ruiz de Gopegui Fernandez, Choroby zakaźne psów, wyd. edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
K. Szczepaniak, K. Tomczuk, Toksoplazmoza zwierząt towarzyszących – najczęstsza inwazja na świecie, https://magwet.pl/40248,toksoplazmoza-zwierzat-towarzyszacych-najczestsza-inwazja-na-swiecie?srsltid=AfmBOorgEZ2xdofkjvv6RRJkIf7dlGp79jTr9HUUgOl1B35_aPqVUfLQ (dostęp: 25.12.2025).
1 Sroka J., Wojcik-Fatla A., Szymańska J., Dutkiewicz J., Zajac V., Zwolinski J.: The occurrence of Toxoplasma gondii infection in people and animals from rural environment of Lublin region – estimate of potential role of water as a source of infection. Ann. Agric. Environ. Med., 17, 125-132, 2010, cyt. za.: D. Jańczak, Toksoplazmoza i neosporoza psów – choroby zapomniane czy zaniedbane? „Magazyn weterynaryjny” 2008/12.
2 Śmielewska-Łoś E., Rypuła K., Pacoń J.: The influence of feeding and maintenance system on occurrence of Toxoplasma gondii infections in dogs. Pol. J. Vet. Sci., 5, 231-235, 2002, cyt. za.: D. Jańczak, Toksoplazmoza i neosporoza psów – choroby zapomniane czy zaniedbane? „Magazyn weterynaryjny” 2008/12.
3 R. Ruiz de Gopegui Fernandez, Choroby zakaźne psów, wyd. edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
