Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Nadczynność tarczycy u kota
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest nadczynność tarczycy u kota?
Nadczynność tarczycy u kota to choroba endokrynologiczna polegająca na nadmiernym wydzielaniu hormonów tarczycy, głównie tyroksyny (T4), co prowadzi do przyspieszenia metabolizmu całego organizmu.
Tarczyca – najczęściej na skutek łagodnych zmian guzkowych – zaczyna pracować autonomicznie, niezależnie od naturalnych mechanizmów regulacji. Wysoki poziom hormonów tarczycy wpływa na niemal każdy układ: serce pracuje szybciej, organizm zużywa więcej energii, a kot chudnie mimo wzmożonego apetytu. Choroba ma zwykle charakter postępujący i przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego często rozpoznaje się ją dopiero w bardziej zaawansowanym stadium.
Dlaczego choroba dotyczy głównie kotów starszych?
Nadczynność tarczycy najczęściej rozwija się u kotów powyżej 10.–12. roku życia, ponieważ zmiany prowadzące do choroby narastają latami.
Długotrwała ekspozycja na czynniki środowiskowe i dietetyczne może stopniowo powodować rozrost tkanki tarczycy i powstawanie guzków produkujących hormony w sposób niekontrolowany.
Główne objawy nadczynności tarczycy u kotów
Najczęstsze objawy nadczynności tarczycy u kotów to chudnięcie mimo dużego apetytu, nadpobudliwość, wymioty, biegunka oraz przyspieszona praca serca. Dodatkowo mogą występować nadmierna wokalizacja, agresja, pogorszenie sierści, nadciśnienie oraz zwiększone pragnienie i oddawanie moczu.
Objawy behawioralne i metaboliczne
- utrata masy ciała mimo wzmożonego apetytu;
- nadpobudliwość, niepokój, drażliwość;
- agresja lub obniżona tolerancja dotyku;
- wzmożona wokalizacja, szczególnie nocą;
- pogorszenie jakości sierści, matowość, nastroszenie;
- osłabienie mięśni, gorsza kondycja fizyczna.
Objawy ze strony układu pokarmowego
- nawracające wymioty;
- biegunka lub luźne stolce;
- zwiększona liczba wypróżnień;
- nadmierny apetyt (polifagia);
- sporadycznie brak apetytu w późniejszym stadium choroby.
Objawy sercowo-naczyniowe
- przyspieszona akcja serca (tachykardia);
- szmery sercowe;
- nadciśnienie tętnicze;
- duszność lub szybki oddech;
- rozwój wtórnej kardiomiopatii przy braku leczenia.
Przyczyny nadczynności tarczycy
Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy u kotów są łagodne zmiany guzkowe tarczycy, długotrwała ekspozycja na czynniki środowiskowe oraz wpływ diety, zwłaszcza pokarmów zawierających związki zaburzające gospodarkę hormonalną.
Choroba rozwija się stopniowo na skutek autonomicznego rozrostu tkanki tarczycy, która zaczyna produkować hormony niezależnie od naturalnej kontroli organizmu. Proces ten może być nasilany przez wieloletni kontakt z substancjami zaburzającymi funkcjonowanie tarczycy, obecnymi w środowisku domowym, karmie lub opakowaniach żywności. Wiek odgrywa kluczową rolę – im dłuższa ekspozycja na czynniki ryzyka, tym większe prawdopodobieństwo rozwoju choroby. Mimo intensywnych badań, nie udało się wskazać jednej, jednoznacznej przyczyny nadczynności tarczycy u kotów, co sugeruje jej wieloczynnikowe podłoże.
Najczęstsze przyczyny nadczynności tarczycy u kotów:
- łagodny rozrost guzkowy tarczycy (gruczolak, hiperplazja);
- długotrwała ekspozycja na zaburzacze hormonalne (BPA, PBDE, pestycydy);
- dieta oparta na karmach puszkowanych, szczególnie z metalowych opakowań;
- związki goitrogenne obecne w karmach (np. izoflawony sojowe);
- podeszły wiek i wieloletnia kumulacja czynników środowiskowych;
- rzadko: nowotwory złośliwe tarczycy.
Jak zdiagnozować nadczynność tarczycy u kota
Nadczynność tarczycy u kota diagnozuje się na podstawie objawów klinicznych oraz badania krwi wykazującego podwyższony poziom całkowitej tyroksyny (T4).
Rozpoznanie opiera się na połączeniu obrazu klinicznego (np. chudnięcia mimo apetytu, nadpobudliwości, wymiotów) z oznaczeniem T4 w surowicy. U części kotów, zwłaszcza we wczesnym stadium choroby lub przy chorobach współistniejących (np. PChN), wynik T4 może mieścić się w normie. W takich sytuacjach zaleca się powtórzenie badania po kilku tygodniach lub oznaczenie wolnej frakcji hormonu (fT4) metodą dializy równowagowej. Pomocne bywa też badanie palpacyjne szyi (powiększona tarczyca) oraz kontrola parametrów towarzyszących, takich jak ciśnienie krwi czy praca serca. Kluczowe jest monitorowanie zmian w czasie, bo choroba rozwija się stopniowo i może wymagać kilku etapów diagnostyki.
Leczenie farmakologiczne
Leczenie farmakologiczne nadczynności tarczycy u kota polega na podawaniu leków hamujących syntezę hormonów tarczycy, najczęściej metimazolu lub karbimazolu.
Terapia ma charakter przewlekły i pozwala kontrolować chorobę, ale jej nie wyleczy. Leki zmniejszają produkcję hormonów tarczycy, dzięki czemu spowalniają metabolizm i łagodzą objawy kliniczne. Mogą być podawane doustnie w tabletkach lub płynie, a u kotów trudnych do leczenia także w postaci preparatów transdermalnych aplikowanych na skórę ucha. Dawka zawsze dobierana jest indywidualnie i wymaga regularnej kontroli poziomu T4, zwykle po 2–3 tygodniach od rozpoczęcia lub zmiany leczenia. Farmakoterapia jest często wybierana u kotów starszych, z chorobami współistniejącymi lub jako etap przygotowania do leczenia radykalnego.
Skutki uboczne i ryzyko jatrogennej niedoczynności
Leki przeciwtarczycowe mogą powodować wymioty, biegunkę, brak apetytu, apatię lub świąd pyska, szczególnie w pierwszych tygodniach terapii. Przy zbyt dużej dawce może dojść do jatrogennej niedoczynności tarczycy, która zwiększa ryzyko pogorszenia funkcji nerek. Dlatego celem leczenia jest utrzymanie T4 w dolnej połowie normy, a nie jego nadmierne obniżenie.
Jak zweryfikować skuteczność leczenia?
Skuteczność leczenia nadczynności tarczycy u kota ocenia się poprzez regularne badania krwi oraz obserwację poprawy objawów klinicznych. Po rozpoczęciu terapii lub zmianie dawki leków kontrolę poziomu T4 wykonuje się zwykle po 2–3 tygodniach. Równolegle warto monitorować masę ciała, apetyt, zachowanie kota oraz parametry nerkowe i ciśnienie krwi.
Jaki poziom T4 jest celem leczenia?
Celem leczenia jest utrzymanie całkowitego T4 w dolnej połowie zakresu referencyjnego. Taki poziom pozwala skutecznie kontrolować objawy choroby, a jednocześnie minimalizuje ryzyko jatrogennej niedoczynności tarczycy i pogorszenia funkcji nerek. Zbyt wysokie T4 oznacza niedostateczną kontrolę choroby, natomiast zbyt niskie może świadczyć o przedawkowaniu leków i wymaga korekty dawki.
Jak karmić kota z nadczynnością tarczycy?
Większość kotów z nadczynnością tarczycy karmi się pełnoporcjową, dobrze zbilansowaną karmą bytową, dopasowaną do wieku i ewentualnych chorób współistniejących, zwłaszcza nerek. Koty te mają zwiększone zapotrzebowanie energetyczne, dlatego warto wybierać karmy wysokiej jakości, o dobrej strawności i odpowiedniej kaloryczności. Jeśli kot chudnie, pomocne bywa podzielenie dziennej porcji na kilka mniejszych posiłków.
U wybranych pacjentów możliwe jest zastosowanie diety o ograniczonej zawartości jodu, ale tylko wtedy, gdy jest ona jedynym źródłem pożywienia. Taka dieta nie może być łączona z innymi karmami, smakołykami ani resztkami ze stołu, bo nawet niewielkie odstępstwa obniżają jej skuteczność. Nie jest to również dobre rozwiązanie dla kotów z zaawansowaną chorobą nerek, które wymagają diety nerkowej.
Jeśli kot ma jednocześnie nadczynność tarczycy i PChN, priorytetem jest żywienie nerkowe, a regulacja hormonów odbywa się farmakologicznie. Każdą zmianę diety warto skonsultować z lekarzem weterynarii, ponieważ sposób żywienia może wpływać na wyniki badań i tolerancję leczenia.
FAQ – pytania i odpowiedzi
Czy nadczynność tarczycy u kota jest wyleczalna?
Leczenie farmakologiczne pozwala skutecznie kontrolować chorobę, jednak nie usuwa jej przyczyny i wymaga podawania leków do końca życia kota. Trwałe wyleczenie jest możliwe przy leczeniu jodem radioaktywnym lub chirurgicznym usunięciu zmienionej tarczycy, o ile nie występują przeciwwskazania zdrowotne.
Ile żyje kot z nadczynnością tarczycy?
Kot z prawidłowo leczoną nadczynnością tarczycy może żyć jeszcze wiele lat w dobrej kondycji. Kluczowe znaczenie ma wczesna diagnoza, regularne kontrole poziomu T4 oraz uwzględnienie chorób współistniejących, zwłaszcza nerek i serca.
Literatura naukowa
G. Ajitkumar, R. Praseeda, Hyperthyroidism in cats: An overview, https://www.jvas.in/article/hyperthyroidism-in-cats-an-overview/ (dostęp: 22.02.2026).
J. Buczkowska, Nadczynność tarczycy u kotów – jak rozpoznać i leczyć? https://magwet.pl/32481,nadczynnosc-tarczycy-u-kotow-jak-rozpoznac-i-leczyc?srsltid=AfmBOoptOetMqKfvqaeuRrpN3qXG_29h7EoF-K_fvEtXT14B4aH8VEP4 (dostęp: 22.02.2026).
S. Caney, FAQs about HYPERTHYROIDISM IN CATS, https://www.vetprofessionals.com/site/downloads/free/Hyperthyroidism-FAQ-Veterinary-Bulletin.pdf (dostęp: 22.02.2026).
J. McLean, R. Lobetti, J. Schoeman, Worldwide prevalence and risk factors for feline hyperthyroidism: A review, https://journals.jsava.aosis.co.za/index.php/jsava/article/view/1097/1525 (dostęp: 22.02.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
