Jak działa psi nos?
Photo by anton32, https://pixabay.com/zh/photos/animal-dog-attentive-face-864869/
Psi nos to znacznie więcej niż narzędzie do węszenia – to prawdziwy cud natury, przewyższający nasze zdolności węchowe tysiąckrotnie. Zmysł węchu jest dla psów kluczowy: pozwala im odkrywać świat, komunikować się z otoczeniem i ratować życie. Dzięki temu artykułowi dowiesz się, jak niezwykle złożony jest psi nos, jak działa i dlaczego stanowi niezastąpione narzędzie zarówno dla psów pracujących, jak i domowych pupili.
W artykule znajdziesz odpowiedzi na pytania:
- Dlaczego psy mają doskonały węch?
- Jak psy rozróżniają zapachy?
- Ile zapachów jest w stanie wyczuć pies?
W artykule przeczytasz
Zmysł węchu u psa
Węch to najważniejszy zmysł psa – odgrywa istotną rolę w znajdowaniu pożywienia, pobudzaniu instynktów płciowych i pełni kluczową funkcję komunikacyjną wśród zwierząt. Dzięki swojej niezwykłej czułości psy są wykorzystywane do odnajdywania zaginionych ludzi i zwierząt. Wrażliwość węchu u psa jest uwarunkowana genetycznie, a jej poziom zależy nie tylko od rasy, ale także od indywidualnych cech danego psa.
Jak działa psi węch?
Nos psa składa się z części zewnętrznej – płytki nosowej i nozdrzy – oraz części wewnętrznej, która obejmuje przedsionek nosa oraz jamę nosową. Jamy nosa (prawa i lewa) są oddzielone chrząstką. Wilgotność psiego nosa jest zapewniana przez wydzielinę z gruczołów błony śluzowej, co umożliwia efektywne odbieranie zapachów.
W błonie śluzowej nosa znajdują się komórki węchowe z mikroskopijnymi włoskami, które reagują na cząsteczki zapachowe, przekazując je do nerwu węchowego, a stamtąd do mózgu psa. Dzięki tej budowie pies jest w stanie wyczuwać nawet najbardziej subtelne zapachy.
Receptory węchowe psa
Za wrażliwość węchu u psów odpowiadają receptory zlokalizowane w nabłonku węchowym. Jest to mocno pofałdowana błona, której powierzchnia dochodzi do 150 cm2 , a na niej zlokalizowane są liczne receptory węchowe w liczbie od 120 mln. Liczba receptorów węchowych u psa może osiągnąć nawet 300 milionów. Dla zobrazowania czułości psiego nosa warto porównać go z ludzkim nosem. Nabłonek węchowy u człowieka jest 30 razy mniejszy i występuje na nim zaledwie 5 mln receptorów. Teraz nie ma już wątpliwości, dlaczego psy tak dobrze wyczuwają zapachy.
Zmysł węchu u psów ewoluował anatomicznie, aby wspierać je w przetrwaniu – zarówno w polowaniach, jak i odczytywaniu zapachów mających znaczenie komunikacyjne. Dodatkowo psi mózg jest bardziej rozwinięty w obszarach odpowiedzialnych za analizę zapachów, co pozwala na rozróżnianie i interpretację bardzo subtelnych różnic w zapachach.
Węch a zachowanie psa
Węch odgrywa ogromną rolę w codziennym życiu psa, wpływając na wiele jego zachowań. Psy używają węchu do identyfikowania ludzi i zwierząt, poznawania nowych miejsc oraz oceniania, co się wokół nich dzieje. Dzięki węchowi pies może rozpoznać, kto był w danym miejscu, co jadł inny pies, czy wyczuć obecność drapieżników w okolicy. Węch pobudza u psów odruchy płciowe, zwabia potencjalnych partnerów i informuje o obecności osobników gotowych do rozrodu.
Nosework jako forma treningu
Nosework to rodzaj aktywności, która polega na wykorzystaniu naturalnych zdolności węchowych zwierzaka do wyszukiwania określonych zapachów. Psy uczą się identyfikować i wskazywać zapachy ukryte w różnych miejscach, co rozwija ich zmysł węchu i daje im satysfakcję z wykonanej pracy. Nosework jest popularny zarówno jako sport, jak i forma zabawy. Trening węchu jest szczególnie korzystny dla psów pracujących, ale może być także świetnym zajęciem dla każdego psa. Ćwiczenia węchowe można wykorzystać, by uatrakcyjnić jedzenie posiłku czy spożytkować energię psa w deszczowy dzień.
Zastosowanie węchu u psów pracujących
Psi węch jest absolutny i nie istnieje na ziemi urządzenie techniczne, które lepiej niż pies wyczuwa zapach. Ta wrażliwość jest skutecznie wykorzystywana w pracy służb mundurowych, zajmujących się tropieniem ludzi i innych zwierząt oraz wykrywaniem najróżniejszych substancji. Na wrażliwość węchową psa ma wpływ temperatura i wilgotność powietrza, stan ogólny psa, nabyte doświadczenia, nawyki, trening, wielkość tropu czy właściwości absorpcyjne gruntu. Każda z tych cech może psu pomóc lub utrudnić pracę.
Dzięki wyostrzonemu zmysłowi węchu psy policyjne mogą wykrywać narkotyki, materiały wybuchowe lub ślady pozostawione przez przestępców. Psy ratownicze wykorzystują swój węch do odnajdywania zaginionych osób, nawet w trudnych warunkach, takich jak gruzowiska po trzęsieniach ziemi. Z kolei psy myśliwskie używają węchu do tropienia zwierzyny, identyfikowania śladów i lokalizowania ukrytych zwierząt w terenie.
- Węch u psów ratowniczych np. nowofundlandów jest tak czuły, że potrafią one z odległości 16 km wyczuć ląd.
- Wyszkolone psy ratownictwa górskiego potrafią znaleźć człowieka zasypanego 5-8 m warstwą śniegu w ciągu 3 minut. Sonda magnetyczna potrzebuje do tego 8 razy więcej czasu.
- Pies z łatwością odnajdzie własnego opiekuna po tropie zostawionym przez ślady jego stóp. Pot ze stóp człowieka zostawia zapach milion razy bardziej wyczuwalny od minimalnego progu, jaki jest w stanie wyczuć pies. Zapach swojego opiekuna, a więc tą jedną, ważną dla psa substancję wykryje pośród mieszanki 10-15 innych zapachów.
- Pies poprawnie wyodrębni zapach rozrzedzonych kwasów organicznych: kwas mrówkowy w stężeniu 1 do 100 000, a chininę 1 do 10 000.
FAQs
Ile pies rozróżnia zapachów?
Duża liczba receptorów węchowych pozwala wyczuć psu zapachy o stężeniu mniejszym o nawet milion razy, w porównaniu do stężenia, które jest w stanie wyczuć człowiek. Spacerujący pies jest w stanie wyczuć zapach nawet 1 cząsteczki na 10 milionów. Psy potrafią odróżnić zdecydowanie więcej zapachów niż przeciętny człowiek (1000 zapachów) czy nawet ekspert (4000 zapachów).
Dlaczego psy się obwąchują?
Zapach jest środkiem służącym psom do komunikacji. Gruczoły, które wytwarzają substancje zapachowe u psów, umieszczone są na głowie, szyi i koło odbytu – właśnie z tego powodu psy obwąchują się w tych miejscach. Główne gruczoły, umieszczone po bokach odbytu, wytwarzają substancje zapachowe, które pokrywają odchody. Zapach tej wydzieliny u każdego psa jest inny. Dzięki obwąchiwaniu tych wydzielin psy są w stanie dowiedzieć się, kiedy i jaki pies był w danym miejscu.
Jaka rasa ma najlepszy węch?
Rasami o najbardziej wyczulonym zmyśle węchu są psy gończe. Pies rasy bloodhound szedł po śladach człowiek, pozostawianych cztery i pół doby wcześniej.
Ile razy mocniej czuje pies?
Stwierdzono, że u psa czułość komórek węchowych na zapach jest w przybliżeniu 11500 razy większa niż u przeciętnego człowieka.
Kiedy pies może stracić węch?
Pies przestaje wyczuwać zapachy, gdy błona śluzowa nosa ulega silnemu przekrwieniu np. w wyniku alergii, podrażnienia chemikaliami lub gdy jest chory, a błona śluzowa nosa jest zapalnie obrzęknięta. Zmęczony pies, który oddycha pyskiem także „traci” węch, bo powietrze z substancjami zapachowymi nie docierają do błony śluzowej nosa.
Dlaczego pies ma suchy nos?
Tego dowiesz się z artykułu: Suchy nos u psa – fakty i mity o psim nosie
Źródła
G. Meadows, E. Flint, Pies. Pielęgnacja, zdrowie, żywienie, rasy, wyd. RM, Warszawa 2012
J. Monkiewicz, K. Rogowska, J. Wajdzik, Kynologia, wyd. Wydawnictwo Uniwersytety Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2011.
H. Kobryń, Anatomia weterynaryjna, wyd. Urban&Partner, Wrocław 2010.
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, popularyzator świadomych adopcji zwierząt oraz produktów, które pomagają opiekunom w samodzielnym rozwiązywaniu problemów pojawiających się, podczas opieki nad zwierzętami. Twórca serwisu www.zoonews.pl
