Umaszczenie merle psów
Umaszczenie merle samo w sobie nie jest klasyfikowane jako wada genetyczna, lecz jako cecha genetyczna wynikająca z mutacji w genie PMEL (SILV). Ta mutacja wpływa na pigmentację sierści i oczu, tworząc charakterystyczny marmurkowy wzór. Jednak umaszczenie merle może być powiązane z wadami genetycznymi, szczególnie gdy w hodowli dochodzi do kojarzenia dwóch psów z genem merle (co prowadzi do powstania potomstwa double merle).
W artykule przeczytasz
Czym jest umaszczenie merle?
Merle to efekt genetyczny wynikający z mutacji genu PMEL (znanego również jako SILV). Objawia się rozjaśnieniem podstawowego koloru sierści oraz występowaniem losowych, nieregularnych plam o intensywniejszym pigmencie. Wzór ten jest całkowicie indywidualny dla każdego psa – nie ma dwóch psów o identycznym umaszczeniu merle.
Cechy charakterystyczne umaszczenia merle to:
- Różnorodne wzory i kształty plam, które sprawiają, że każdy pies ma unikalny wygląd.
- Heterochromia – oczy o różnych kolorach lub wielobarwne w jednym oku.
- Jasne plamy pigmentacyjne na nosie i łapach.
Mechanizm genetyczny polega na wprowadzeniu mutacji SINE (krótkiego rozproszonego elementu jądrowego) do genu PMEL, co wpływa na proces melanogenezy (produkcji pigmentu w melanocytach).
Dlaczego umaszczenie merle nie jest bezpośrednio wadą genetyczną?
Psy z pojedynczym allelem merle (M/m) zazwyczaj są zdrowe i mogą nie wykazywać żadnych problemów poza specyficznym wzorem umaszczenia i możliwymi różnicami w kolorze oczu (heterochromia). Wiele ras z umaszczeniem merle, takich jak border collie czy owczarek australijski, cieszy się dobrą kondycją zdrowotną, o ile hodowla jest odpowiedzialna.
Gdzie pojawia się problem?
Kiedy szczenię dziedziczy dwie kopie allelu merle (M/M), powstaje tzw. double merle, co jest związane z poważnymi wadami zdrowotnymi:
- Problemy ze słuchem: Głuchota jednostronna lub obustronna występuje u około 25% psów double merle.
- Problemy ze wzrokiem: Mikroftalmia (małoocze), zaćma, brak błony odblaskowej, dysgenezja oka (MOD).
- Zwiększona podatność na choroby skóry: Nadwrażliwość na promieniowanie UV i ryzyko nowotworów.
Czy gen merle można nazwać „genem wadliwym”?
Nie jest to całkowicie trafne określenie. Gen merle to mutacja, która niesie cechy estetyczne, ale może mieć plejotropowe skutki zdrowotne (wpływające na więcej niż jedną cechę). Problemy zdrowotne wynikają głównie z nieodpowiedzialnego kojarzenia genetycznego, a nie z samej obecnością genu merle.
Umaszczenie double merle
Podwójne merle (double merle) mają psy dziedziczące dwie kopie allelu M (genotyp M/M). Charakteryzują się one prawie białą sierścią z niewielkimi pigmentowanymi łatami. Niestety, double merle wiąże się z poważnymi problemami zdrowotnymi.
Do najczęstszych schorzeń związanych z double merle należą:
- Głuchota: Jednostronna lub obustronna, spowodowana brakiem melanocytów w uchu wewnętrznym, które są kluczowe dla przewodzenia dźwięku.
- Zaburzenia wzroku: Mikroftalmia (małoocze), zaćma czy brak błony odblaskowej w oku (tapetum lucidum).
- Nadwrażliwość na światło słoneczne: Zwiększone ryzyko nowotworów skóry.
Geny plejotropowe i ich wpływ na zdrowie psów
Umaszczenie merle jest przykładem działania genów plejotropowych – takich, które wpływają na wiele cech jednocześnie. Mutacja w genie PMEL powoduje nie tylko zmiany w pigmentacji sierści, ale również zaburzenia w innych narządach. W przypadku homozygotycznych psów (M/M) skutkuje to uszkodzeniem melanocytów, co prowadzi do problemów ze wzrokiem i słuchem.
Melanocyty odgrywają kluczową rolę w procesach biologicznych w oku i uchu, dlatego ich uszkodzenie wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Rasy psów z umaszczeniem merle
Umaszczenie merle występuje wśród wielu ras psów, a niektóre z nich zostały zaakceptowane przez Międzynarodową Federację Kynologiczną (FCI). Do popularnych z nich należą:
Grupa 1: Owczarki i inne psy pasterskie (z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła)
- Border Collie (FCI 297)
- Mudi (FCI 238)
- Owczarek Australijski (Australian Shepherd, FCI 342)
- Owczarek Francuski Beauceron (FCI 44)
- Owczarek Pirenejski (a face rase) (FCI 138)
- Owczarek Pirenejski (a poil long) (FCI 141)
- Owczarek Szetlandzki (Shetland Sheepdog) (FCI 88)
- Owczarek Szkocki Długowłosy (Collie Rough) (FCI 156)
- Owczarek Szkocki Krótkowłosy (Collie Smooth) (FCI 296)
- Welsh Corgi Cardigan (FCI 38)
Grupa 2: Pinczery i sznaucery, molosy, szwajcarskie psy górskie i do bydła, pozostałe rasy
- Dog Niemiecki (Great Dane) (tylko odmiana „arlekin merle”, FCI 235)
Grupa 4: Jamniki
- Jamnik (Dachshund) (FCI 148) – dopuszczalne umaszczenie marmurkowe w określonych odmianach.
W Polsce umaszczenie merle jest uznawane wyłącznie w ramach określonych wzorców rasowych, co ogranicza nieetyczne praktyki hodowlane.
Ciekawostki o umaszczeniu merle
- Umaszczenie merle występuje nie tylko u psów, ale również u innych zwierząt, takich jak konie i koty.
- „Ukryte merle” (cryptic merle) to osobniki z allelem merle, które nie wykazują widocznego wzoru marmurkowego, ale mogą przekazać ten gen potomstwu.
- Wzór merle wpływa wyłącznie na eumelaninę (czarny/brązowy pigment), pozostawiając feomelaninę (żółty/rudy pigment) nienaruszoną.
Kontrowersje i etyka hodowlana
Hodowla psów z umaszczeniem merle, zwłaszcza double merle, budzi kontrowersje ze względu na ryzyko wystąpienia wad wrodzonych. W wielu krajach, takich jak Wielka Brytania, wprowadzono zakazy rejestracji szczeniąt po rodzicach z umaszczeniem merle.
W Polsce hodowcy coraz częściej korzystają z testów genetycznych, aby unikać nieodpowiednich kojarzeń.
„Osłabianie zdrowotne danej populacji przez nieodpowiedzialne kojarzenia psów nie może być akceptowane. Hodowla zawsze powinna kierować się zasadami etyki”.
Podsumowanie
Umaszczenie merle to fascynujący i skomplikowany temat, który łączy genetykę, estetykę i kwestie zdrowotne. Choć wzór ten jest piękny, ważne jest odpowiedzialne podejście do jego hodowli, aby minimalizować ryzyko powikłań zdrowotnych u psów. Dzięki testom genetycznym oraz etycznym praktykom hodowlanym możliwe jest zachowanie zdrowia i dobrostanu zwierząt.
FAQs
Czy wszystkie psy z umaszczeniem merle mają problemy zdrowotne?
Nie, problemy zdrowotne są częstsze u psów double merle (M/M). Psy z pojedynczym allelem (M/m) zwykle są zdrowe, choć mogą wykazywać subtelne anomalie, takie jak różnokolorowe oczy.
Czy można przewidzieć umaszczenie szczeniąt?
Tak, ale wymaga to testów genetycznych rodziców. Ważne jest unikanie kojarzenia dwóch psów z allelem merle.
Dlaczego umaszczenie merle jest tak popularne?
Jego unikalny wygląd, połączony z różnorodnością wzorów, sprawia, że psy te są cenione przez miłośników i hodowców.
Źródło
I. Szatkowska, M. Otręba, J. Korbecki, E. Czerniawska-Piątkowska, J. Wójcik, W. Grzesiak, D. Zaborski, Umaszczenie merle psów – podłoże molekularne i konsekwencje zdrowotne, „Medycyna Weterynaryjna”, 2023/79(6), s. 268-274.
