Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Chart afrykański azawakh
Azawakh (Public Domain), https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6641928
W artykule przeczytasz
Podstawowe informacje o rasie — chart afrykański (azawakh)
🌅 Kraj pochodzenia: Mali (Sahel, Afryka Zachodnia)
🐶 Numer wzorca FCI: 307
➡ Waga: pies: 20–25 kg, suka: 15–20 kg
❤ Długość życia: zwykle 12–15 lat
💢 Charakter: bystry, odważny i niezależny; mocno przywiązuje się do swojej rodziny (często wybiera jedną osobę jako autorytet); wobec obcych bywa zdystansowany i nieufny; potrzebuje dużo ruchu i biegu (np. coursing); ma silny instynkt pogoni i wymaga wczesnej socjalizacji
Jak wygląda chart afrykański?
Chart afrykański (azawakh) to pies niezwykle smukły i elegancki, o lekkiej sylwetce z widocznym kośćcem i suchą muskulaturą pod cienką skórą.
Głowa jest długa i wąska, ze słabo zaznaczonym stopem oraz prostą kufą. Oczy mają kształt migdałów, są ciemne lub bursztynowe, a uszy cienkie, osadzone wysoko i płasko opadające przy policzkach. Kończyny są długie i suche, przystosowane do szybkiego biegu. Ogon jest cienki, długi, nisko osadzony, zwężający się ku końcowi. Sierść krótka i delikatna.
Charakterystyka rasy – chart afrykański (azawakh)
Wysokość w kłębie:
Pies: 64–74 cm
Suka: 60–70 cm
Waga:
Pies: 20–25 kg
Suka: 15–20 kg
Szata:
Sierść delikatna i krótka, bez podszerstka oraz bez włosów na brzuchu. Umaszczenie może być jednolite płowo-żółte, czerwone lub brązowo-czerwone, z obowiązkowymi białymi znaczeniami na łapach i ogonie. Dopuszczalne jest także pręgowanie.
Jaki charakter ma azawakh?
Azawakh to chart o silnej osobowości: bystry, wytrzymały i odważny, ale jednocześnie bardzo niezależny. W codziennym życiu bywa żywiołowy, jednak w relacjach zachowuje dystans – szczególnie wobec osób spoza domu. To pies, który mocno przywiązuje się do jednego opiekuna, ale nawet wtedy potrafi działać „po swojemu” i potrzebuje prowadzenia opartego na spokojnej konsekwencji. Nuda i brak kontaktu z rodziną mogą powodować narastanie napięcia, wycofanie, a nawet „dziczenie” zachowań, dlatego nie jest to rasa dla osób, które chcą psa tylko „do ogrodu”.
W kontaktach z ludźmi azawakh jest zazwyczaj chłodny i nieufny wobec obcych, a uczuć nie okazuje łatwo. Z tego powodu dobrze sprawdza się jako pies czujny – potrafi sygnalizować niepokojące sytuacje i trzyma dystans do nieznajomych. Kluczowe znaczenie ma jednak wczesna socjalizacja, bo bez niej chart może stać się przesadnie wycofany lub nadmiernie podejrzliwy. Warto pamiętać, że azawakh bardzo „czyta” emocje otoczenia – przy nerwowym opiekunie sam staje się bardziej napięty.
Czy chart afrykański nadaje się dla rodziny z dziećmi?
Może się nadawać, ale nie jest to rasa „automatycznie rodzinna”. Azawakh najlepiej funkcjonuje w domu, gdzie dzieci są spokojne, szanują przestrzeń psa i nie narzucają mu kontaktu. Z reguły lepiej dogaduje się z dziećmi starszymi (szkolnymi) niż z maluchami, bo nie lubi chaosu, gwałtownych ruchów i hałasu. Jeśli rodzina potrafi wprowadzić zasady (pies ma swoje miejsce odpoczynku, dzieci nie przeszkadzają w jedzeniu i spaniu), azawakh potrafi być lojalnym domownikiem.
Czy azawakh toleruje inne zwierzęta w domu?
Zazwyczaj tak — szczególnie jeśli jest wychowywany z innymi zwierzętami od szczeniaka i przechodzi dobrą socjalizację. Wiele azawakhów preferuje towarzystwo innych chartów, a w chłodniejszych porach roku potrafią spać blisko siebie i tworzyć silne więzi w grupie. Trzeba jednak brać pod uwagę, że to chart, więc u części psów może pojawić się instynkt pogoni wobec małych zwierząt (np. królika). Jeśli w domu jest kot, najlepiej wprowadzać relację stopniowo i bez presji, z kontrolą bodźców oraz pracą nad przywołaniem i samokontrolą.
Chart afrykański został spopularyzowany w Europie m.in. dzięki francuskiemu oficerowi o polskich korzeniach. Xavier Przeździecki odegrał ważną rolę w popularyzacji rasy oraz miał istotny wkład w opracowanie jej wzorca.
Zdrowie: czy azawakh cierpi na jakieś choroby?
Azawakh jest uznawany za rasę ogólnie odporną i długowieczną, ale to nie znaczy, że jest całkowicie wolny od problemów zdrowotnych. W wielu opisach podkreśla się, że to chart „naturalny” – bez przesadnej selekcji na skrajne cechy, co sprzyja dobrej kondycji. Jednocześnie u azawakhów obserwuje się jednak kilka schorzeń, które mogą pojawiać się w populacji (zwłaszcza w niektórych liniach), dlatego ważne są: wybór odpowiedzialnej hodowli, badania rodziców oraz regularna profilaktyka. Wrażliwość tej rasy dotyczy też warunków środowiskowych: pies ma bardzo krótką okrywę, więc źle znosi zimno, a podczas upałów wymaga ochrony przed przegrzaniem.
Typowe choroby azawakha
- Niedoczynność tarczycy (hypothyroidism) – może prowadzić do ospałości, problemów skórnych, pogorszenia jakości okrywy, przybierania na wadze i spadku tolerancji wysiłku.
- Napady drgawkowe / padaczka (seizures, idiopathic epilepsy) – opisywane u części psów rasy; wymaga diagnostyki i często długoterminowego leczenia.
- Problemy kardiologiczne – nie należą do najczęstszych, ale są wymieniane jako kwestia wymagająca kontroli (badania hodowlane, monitoring u dorosłych psów).
- Choroby autoimmunologiczne – w materiałach klubowych wskazuje się m.in. na tło autoimmunologiczne w niektórych schorzeniach (np. autoimmunologiczne zapalenie tarczycy).
- Skręt żołądka (GDV, bloat) – opisywany raczej rzadko, ale możliwy jak u wielu ras średnich i dużych; profilaktyka żywieniowa ma duże znaczenie.
- Syndrom Wobblera / problemy neurologiczne kręgosłupa szyjnego – notowany u części osobników (różnie opisywany w źródłach, czasem jako zmiany przypominające IVDD).
Ile żyje chart afrykański?
Azawakh zwykle żyje około 12–15 lat, a przy dobrej profilaktyce i utrzymaniu prawidłowej masy ciała może długo zachować sprawność. Na długowieczność najsilniej wpływają: odpowiednie żywienie (bez nadwagi), regularny ruch dopasowany do temperatury, kontrola tarczycy i serca oraz systematyczne wizyty profilaktyczne u weterynarza.
Jak karmić charta afrykańskiego?
Najbezpieczniejszą bazą żywienia azawakha jest pełnoporcjowa karma (sucha lub mokra) dobrana do wieku i poziomu aktywności. To chart średniej wielkości o szczupłej sylwetce i wysokiej potrzebie ruchu, dlatego dieta powinna dostarczać dobrego białka i tłuszczu, ale bez „dokarmiania na oko” – u chartów łatwo zaburzyć idealną kondycję, zwłaszcza gdy pies dostaje dużo smaczków treningowych. U szczeniąt ważne jest stabilne tempo wzrostu: zbyt kaloryczna dieta może sprzyjać problemom aparatu ruchu.
Żywieniowe wskazówki
W praktyce dobrze sprawdza się model mieszany (np. rano mokra, wieczorem sucha), bo mokra karma poprawia nawodnienie i często jest bardziej smakowita. Jeśli pies ma wrażliwy przewód pokarmowy, wybierz karmę o prostym składzie, najlepiej monobiałkową, a wszelkie zmiany wprowadzaj stopniowo (min. 7–10 dni). Azawakh może być karmiony również dietą BARF lub gotowaną, ale wyłącznie wtedy, gdy jest ona prawidłowo zbilansowana (wapń/fosfor, mikroelementy, witaminy). U chartów warto też pamiętać o profilaktyce skrętu żołądka: unikaj karmienia tuż przed i tuż po intensywnym wysiłku oraz nie zachęcaj psa do łapczywego jedzenia.
Częstotliwość karmienia
- Szczeniak: 3–4 posiłki dziennie
- Dorosły: 2 posiłki dziennie
- Senior: 2–3 mniejsze posiłki dziennie (łatwiejsze trawienie)
Jak pielęgnować azawakha?
Pielęgnacja azawakha jest stosunkowo łatwa, ponieważ to chart o bardzo krótkiej, delikatnej sierści i minimalnym podszerstku (a brzuch bywa praktycznie nieowłosiony). Krótka okrywa nie wymaga strzyżenia ani specjalistycznych zabiegów, ale warto pamiętać, że skóra tej rasy jest cienka i wrażliwa – dlatego do pielęgnacji najlepiej wybierać miękkie narzędzia i unikać agresywnego wyczesywania. Azawakh zwykle linieje mało, jednak okresowo może gubić sierść jak każdy pies (szczególnie sezonowo lub przy przesuszeniu skóry).
Wystarczy 1 raz w tygodniu przeczesać sierść gumową rękawicą, miękką szczotką lub zgrzebłem silikonowym. Taki zabieg usuwa martwy włos, poprawia ukrwienie skóry i pomaga utrzymać naturalny połysk sierści. Przy okazji łatwo też wychwycić drobne ranki czy otarcia, które u chartów zdarzają się częściej (np. po bieganiu).
Azawakh nie wymaga częstych kąpieli. Najlepiej kąpać go tylko wtedy, gdy to konieczne (silne zabrudzenie, zapach, kontakt z czymś drażniącym). Używaj delikatnych szamponów dla psów o wrażliwej skórze i dokładnie spłukuj preparat, bo resztki kosmetyków mogą nasilać świąd lub przesuszenie.
pixabay.com/images/id-3880345/
Azawakh potrzebuje bliskiego kontaktu z rodziną i dobrze odnajduje się w domowym rytmie, o ile codziennie ma zapewnioną dawkę ruchu. Świetnie sprawdzają się aktywności typowe dla chartów: wyścigi, coursing (pogoń za sztucznym zającem) oraz towarzyszenie jeźdźcom podczas jazdy.
Chart afrykański azawakh – zalety i wady
- Świetnie odnajduje się w sportach dla chartów (coursing, wyścigi torowe) – jest szybki i wytrzymały.
- Jest czujny i może pełnić funkcję psa stróżującego.
- Jest czuły wobec najbliższych, a na autorytet zwykle wybiera jedną osobę.
- W domu bywa spokojny i zrównoważony, jeśli jego potrzeby są spełnione.
- Nie jest nadmiernie szczekliwy – głos podnosi rzadko.
- To rasa zwykle zdrowa, odporna i łatwa w pielęgnacji.
- Lubi zabawy i kontakt z innymi psami, szczególnie z chartami.
- Nie zawsze przepada za intensywnymi zabawami z dziećmi.
- Słaba socjalizacja może pogłębiać nieufność wobec obcych, a w skrajnych przypadkach prowadzić do zachowań agresywnych.
- Potrzebuje bardzo dużej dawki ruchu, w tym wybiegania na otwartej przestrzeni.
- Nie jest rasą dla początkujących – wychowanie wymaga doświadczenia i spokojnej konsekwencji.
Historia rasy
Azawakh, czyli chart afrykański, pochodzi z Afryki Zachodniej, z obszaru Sahelu – przede wszystkim z terenów Mali i Nigru, w rejonie doliny Azawakh (Azawagh), od której rasa wzięła swoją nazwę. Jest to chart o bardzo starych, lokalnych korzeniach, związany nie tylko z Tuaregami, ale również z innymi ludami regionu (m.in. Peul/Fulani, Bella czy Hausa). W literaturze kynologicznej często określa się go jako „psa Tuaregów”, ponieważ był ważną częścią ich życia: towarzyszył w wędrówkach, mieszkał w obozowiskach i stanowił element kultury nomadów.
W Afryce azawakh pełnił funkcję psa użytkowego, a nie ozdobnego. Był wykorzystywany do polowań wzrokowych na zwierzynę (np. gazele, zające, a według wzorca rasy nawet strusie) oraz do odstraszania drapieżników z okolic obozowiska – takich jak hieny czy szakale. Jednocześnie pies tej rasy był ceniony jako stróż dobytku i wyjątkowo wartościowy „towarzysz” rodziny. W społecznościach koczowniczych mógł stanowić prestiżowy dar, a w niektórych przekazach – element majątku przekazywanego w rodzinie.
Do Europy azawakh trafił dopiero w drugiej połowie XX wieku. Za początki eksportu uznaje się m.in. importy do Francji i ówczesnej Jugosławii – część źródeł wskazuje na pierwsze psy w Europie już około 1968 roku, natomiast szersze zainteresowanie rasą nastąpiło w latach 70. W tym czasie azawakh był przez FCI początkowo prezentowany jako odmiana sloughi („Sloughi-Azawakhs”), jednak różnice typu i pochodzenia doprowadziły do uznania go jako odrębnej rasy.
W FCI azawakh figuruje jako rasa o kraju pochodzenia: Mali, natomiast patronat nad rasą sprawuje Francja. Obowiązujący standard FCI nr 307 opisuje jego afrykańskie pochodzenie oraz użytkowy charakter. W Polsce azawakh nadal pozostaje rasą rzadką i niszową, spotykaną głównie wśród miłośników chartów i sportów kynologicznych.
Kluczowe daty w historii charta afrykańskiego
- XX wiek (druga połowa): azawakh zaczyna trafiać do Europy – rasa wychodzi poza obszary Sahelu.
- ok. 1968: jedne z pierwszych potwierdzanych importów azawakhów do Europy (m.in. Francja i ówczesna Jugosławia).
- lata 70.: rośnie zainteresowanie rasą w Europie i rozpoczyna się szersza hodowla poza Afryką.
- 1982: ustalenie wzorca rasy w FCI (standard nr 307); patronat nad rasą sprawuje Francja.
Chart afrykański hodowla
Chart afrykański nie może być wydany do nowego domu przed ukończeniem 7-8. tygodnia życia. Zwróć szczególną uwagę na wszystkie szczenięta i ich rodziców. Szczeniaki charta afrykańskiego powinny być radosne i zadbane, a nie brudne i zlęknione. Odmowa pokazania innych zwierząt powinna być sygnałem ostrzegawczym dla kupującego. Hodowca chartów afrykańskich musi być zrzeszony w związku kynologicznym, a wraz z psem wydać metrykę szczeniaka, na której podstawie można wystąpić o rodowód dla psa. Dobry hodowca potrafi odpowiedzieć na pytania dotyczące charakteru, opieki, pielęgnacji i żywienia danej rasy, jest źródłem wiedzy o rasie i nie unika odpowiedzi, sam dopytuje o cel zakupu psa i określa warunki, jakie musi spełniać opiekun, aby chart afrykański mógł rozwijać się prawidłowo.
Ile kosztuje chart afrykański azawakh?
Cena charta afrykańskiego (azawakha) w Polsce zależy głównie od tego, czy kupujesz szczeniaka z legalnej hodowli ZKwP/FCI, jakie ma pochodzenie i czy jest „na wystawy/hodowlę”, czy typowo „na dom”. Najczęściej za szczenięta z legalnej hodowli trzeba zapłacić 6000-10000 zł.
Propozycje imion dla azawakha
- Amani
- Aslan
- Baraka
- Dakar
- Kito
- Mali
- Nero
- Sahara
- Tarek
- Zahir
- Aisha
- Amira
- Aziza
- Duna
- Inaya
- Kaya
- Mina
- Nala
- Zara
- Zuri
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy azawakh nadaje się dla początkujących?
Raczej średnio. To rasa niezależna, wrażliwa i bardzo szybka, więc wymaga doświadczenia lub przynajmniej świadomego prowadzenia, dobrej socjalizacji oraz solidnego treningu przywołania.
Czy azawakh jest agresywny?
Nie, ale bywa nieufny wobec obcych. Zwykle mocno przywiązuje się do swojej rodziny, natomiast do ludzi spoza domu podchodzi z dystansem.
Ile ruchu potrzebuje azawakh?
Dużo – codziennie. To chart stworzony do biegu. Spacery „wokół bloku” nie wystarczą, jeśli nie ma możliwości sprintu i aktywności typu coursing, bieganie lub treningi węchowe.
Literatura przedmiotu
Azawakh, https://zkwp.pl/wzorce/307.pdf (dostęp: 22.01.2026).
E. M. Krämer, Rasy psów, O. W. Multico, Warszawa 2024.
J. Monkiewicz, K. Rogowska, J. Wajdzik, Kynologia. Wiedza o psie, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Wrocław 2011.
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
