Po co psu wąsy?
AI generated
W artykule przeczytasz
Co to są wibrysy u psa?
Wibrysy to nie zwykłe włosy, bowiem wyrastają z głęboko osadzonych mieszków włosowych, które mają specyficzną budowę z zatoką krwistą i licznymi zakończeniami nerwowymi. Każdy z tych włosów jest częścią wyspecjalizowanego kompleksu, który pełni funkcje sensoryczne.
Badania histomorfologiczne wykazały, że wibrysy psów mają strukturę bardzo zbliżoną do wibrysów u innych ssaków: gęste unerwienie, mechanoreceptory w ścianach mieszka i możliwość aktywnego ruchu włosa w odpowiedzi na bodźce mechaniczne.
Ponadto, eksperymenty wykazały, że dotknięcie wibrysów nad oczami lub z boków pyska często wywołuje odruch mrugnięcia. Oznacza to, że receptory są połączone bezpośrednio z odpowiednimi ścieżkami czuciowymi.
Wibrysy są wysoko wyspecjalizowanymi narządami dotykowymi z gęstą siecią receptorów nerwowych.
Po co psu wibrysy?
Wibrysy to grube, sztywne włosy nad pyskiem, nad oczami czy na brodzie, będące narzędziem sensorycznym. Wibrysy pełnią funkcję czuciową, pomagają orientować się w przestrzeni i chronić newralgiczne części pyska.
Zmysł dotyku i orientacja przestrzenna
Wibrysy reagują na bardzo delikatne zmiany ciśnienia i drgania powietrza. Ponadto mogą wychylać się pod wpływem nawet minimalnego ruchu powietrza, co pozwala psu „wyczuwać” obecność przeszkód, zbliżające się obiekty czy ograniczenia przestrzenne.
Komunikacja i emocje
Układ wibrysów może także odzwierciedlać stan emocjonalny psa. Kiedy pies jest zainteresowany, ciekawy, wibrysy mogą być ułożone bardziej do przodu, a gdy jest niepewny układają się bliżej pyska. Niektóre źródła podkreślają, że w sytuacji zagrożenia pies może „rozsunąć” wąsy naprzód, co zwiększa jego zdolność percepcji bodźców otoczenia.
Ochrona pyska i oczu
Dotknięcie wibrysów prowadzi do odruchu cofnięcia głowy lub mrugnięcia, co jest mechanizmem obronnym i ostrzegawczym w stosunku do przeszkód blisko pyska.
Wsparcie dla psów niewidomych
Interesujące badanie z 2024 r. dotyczyło psów niewidomych, którym wibrysy zostały sztucznie wydłużone (poprzez przyczepienie włosów świńskich). Skuteczność zabiegu przetestowano na 14 psach w teście przejścia labiryntu. Wyniki sugerują, że takie przedłużenia mogą pomóc w unikaniu kolizji i poprawić orientację u zwierząt pozbawionych wzroku.
Czy można obcinać psu wąsy?
Obcinanie lub golenie wibrysów nie należy traktować jako zabiegu kosmetycznego. To celowe i niepotrzebne usunięcie części narządu czuciowego. W literaturze naukowej często podkreśla się, że takie działanie może prowadzić do dezorientacji psa, zaburzenia percepcji przestrzennej, stresu oraz utraty zdolności reagowania na bodźce blisko pyska.
Historyczne raporty z kynologii wystawowej z roku 1980 opisują, że niektórzy groomerzy przycinają wibrysy, by „upiększyć” pysk psa. Artykuł „Amputation of Vibrissae in Show Dogs” opisuje, że sam proces ingerencji w wibrysy bywa trudny, bo psy mogą je cofać w mieszki, co utrudnia dokładne przycięcie, a co za tym idzie ich uszkodzenie.
Czy wąsy psa odrastają?
Tak, ale z zastrzeżeniem. Jeśli mieszek włosowy (czyli struktura wewnątrz skóry) nie został uszkodzony, wibrysy mają zdolność do odrostu. Wypadanie pojedynczych wibrysów na skutek naturalnej regeneracji jest zjawiskiem normalnym. Jeśli włos zostanie wyrwany w całości wraz z mieszkiem, odzyskanie pełnej struktury może być utrudnione lub niemożliwe.
To znacząca różnica: włos przecięty w części nad skórą może się odrosnąć, ale usunięcie struktury czuciowej to już ryzyko trwałej utraty jego funkcji.
Wibrysy a zachowanie psa
Manipulacje w obrębie wibrysów zwykle wywołują reakcje dyskomfortu lub obrony. Pies zazwyczaj odsuwać się, potrząsać głową, wstrzymywać ruch pyskiem czy w inny sposób manifestować swoje niezadowolenie. Częste dotykanie lub manipulowanie przy psich wąsach może sprawić, że pies nauczony zabiegów pielęgnacyjnych w obrębie głowy może się do nich zniechęcić.
Ciekawostki o psich wąsach
- Wibrysy u psów występują w kilku strefach: nad oczami, po bokach pyska , na brodzie i policzkach.
- W literaturze psie wibrysy porównuje się do „antenn” , rozszerzających pole percepcji psa, zwłaszcza w warunkach ograniczonego wzroku.
- Psy tak jak koty często wysuwają wibrysy w stronę obiektu, który chcą poznać, to forma aktywnej eksploracji czuciowej.
- W kontekście kynologicznym, FCI (Międzynarodowa Federacja Kynologiczna) chroni wibrysy u psów. I tak w każdej dopuszczonej wzorcem fryzurze u pudli wąsy są wymagane u wszystkich osobników.
- Zmiany w wyglądzie wibrysów tj. pęknięcia, przerzedzenie mogą być wskaźnikiem problemów zdrowotnych, jak stany zapalne skóry czy zaburzenia neurologiczne.
- Psy potrafią cofnąć każdy wibrys o co najmniej 0,6 cm.
Podsumowanie
Wibrysy u psa to nie dekoracja, to czuciowe „anteny”, które dostarczają mu informacji o otoczeniu, chronią oczy i wspierają orientację przestrzenną. Struktura wąsów jest wysoce unerwiona i funkcjonalna, a psy reagują na dotyk tych włosów. Usuwanie lub przycinanie wibrysów zaburza ich funkcję, narażając psa na dezorientację i stres. Dlatego warto chronić je jako integralną część dobrostanu psa.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy pies czuje ból, gdy dotkniesz jego wibrysów?
Sam włos nie ma unerwienia, więc dotknięcie końca włosa nie powoduje bezpośredniego bólu. Jednak manipulacja w obszarze mieszka lub wielokrotne drażnienie może wywołać dyskomfort a nawet reakcję obronną.
Czy można przyciąć wąsy groomersko?
Nie. Przycinanie wibrysów usuwa część narządu czucia, co może prowadzić do dezorientacji i zaburzeń orientacji psa. Taki zabieg nie powinien być wykonywany, chyba że ma on przyczynę medyczną.
Co zrobić, jeśli wibrys zostanie uszkodzony?
Unikaj dalszej manipulacji. Jeśli to możliwe, obserwuj, czy pies nie traci orientacji. W razie obaw — skonsultuj się z weterynarzem.
Jeśli mieszek został uszkodzony (np. uraz mechaniczny), odrost może być utrudniony, ale częściowe włosy mogą się zregenerować.
Czy wąsy odrastają po wyrwaniu?
Tak, jeśli mieszki nie zostały zniszczone. Jeśli wyrwiesz włos z całym mieszkiem — ponowny wzrost włosa nie jest gwarantowany. Psich wąsów nie należy wyrywać.
Źródła
H. Kobryń, Anatomia weterynaryjna, wyd. Urban&Partner, Wrocław 2011.
T. McGill, W. College, Amputation of Vibrissae in Show Dogs, https://www.wellbeingintlstudiesrepository.org/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=acwp_vsm (dostęp: 10.11.2025).
D. Doring, H. Muller, S. Franzeier, K. Matiasek, A. Blutke, S. Rees, The canine vibrissal system as a highly innervated and functional sensory organ https://www.nature.com/articles/s41598-025-91629-1 (dostęp: 10.11.2025).
S. Coren, The Surprising Reasons Why Dogs Have Whiskers, https://www.psychologytoday.com/us/blog/canine-corner/201912/the-surprising-reasons-why-dogs-have-whiskers (dostęp: 10.11.2025).
M. Borges de Sampaio i inni, Supplemental vibrissal extensions as an alternative to improve the tactile sensitivity of blind dogs – a preliminary approach investigation, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38427268/ (dostęp: 10.11.2025).
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, popularyzator świadomych adopcji zwierząt oraz produktów, które pomagają opiekunom w samodzielnym rozwiązywaniu problemów pojawiających się, podczas opieki nad zwierzętami. Twórca serwisu www.zoonews.pl
