Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Jak zadbać o psa lub kota w sytuacji kryzysowej?
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Zwierzęta w sytuacji nadzwyczajnej
Sytuacje kryzysowe nie muszą oznaczać wyłącznie działań militarnych. Coraz częściej realnym zagrożeniem stają się także powodzie, pożary, długotrwały brak prądu, awarie infrastruktury, niepokoje społeczne czy chaos komunikacyjny. W takich momentach wiele osób działa pod wpływem stresu, dlatego przygotowanie powinno zacząć się wcześniej – wtedy, gdy masz czas, by zaplanować wszystko bez presji.
W planie bezpieczeństwa domowego nie można pomijać zwierząt. Pies, kot, królik, papuga czy zwierzęta gospodarskie nie są w stanie samodzielnie zadbać o ewakuację, zapasy i dokumenty zdrowotne. To opiekun odpowiada za ich ochronę – zarówno w trakcie kryzysu, jak i na etapie przygotowań.
Dlaczego przygotowanie zwierząt ma dziś większe znaczenie niż kiedyś?
W ostatnich latach rośnie liczba zagrożeń, które potrafią sparaliżować codzienne funkcjonowanie ludzi i zwierząt. Mówimy nie tylko o ryzyku militarnym, ale też o wyzwaniach nowoczesnego świata: dezinformacji, cyberatakach, sabotażu infrastruktury, a także zjawiskach pogodowych o coraz bardziej ekstremalnym przebiegu. W praktyce oznacza to, że nawet lokalna awaria może przerodzić się w sytuację wymagającą szybkiej decyzji – np. o ewakuacji, o zabezpieczeniu domu, czy o opuszczeniu miejsca zamieszkania.
Jeżeli w takim momencie w domu są zwierzęta, to opiekun natychmiast staje przed realnym problemem: jak je bezpiecznie zabrać, przewieźć i utrzymać, skoro transport, łączność i dostęp do sklepów mogą być ograniczone. Dlatego to, co wcześniej zabezpieczysz, może zadecydować o zdrowiu lub życiu twoich zwierząt.
Zwierzęta domowe w kryzysie – przygotuj się zanim będzie trzeba działać
W sytuacji stresowej ludzie popełniają błędy: zapominają dokumentów, nie mają czym przewieźć czworonogów, nie potrafią szybko znaleźć leków, a zwierzę w panice ucieka z szelek czy obroży. Da się temu zapobiec, ale pod warunkiem, że przygotowanie nie kończy się na deklaracji „kiedyś kupię transporter”.
Dokumentacja zdrowotna zwierzęcia
Pierwsza rzecz, którą powinieneś mieć w jednym miejscu, to komplet informacji o stanie zdrowia zwierzęcia. W kryzysie bardzo często nie będzie czasu na szukanie papierów po szufladach, a dostęp do przychodni czy historii leczenia może być utrudniony. Jeśli dodatkowo trafisz do punktu ewakuacyjnego, hotelu dla zwierząt albo tymczasowego opiekuna, dokumenty mogą rozwiązać wiele problemów.
W pakiecie powinny znaleźć się m.in.:
- książeczka zdrowia / paszport (jeśli masz),
- potwierdzenia szczepień,
- zalecenia weterynaryjne,
- lista leków (dawki + pory podania),
- informacje o alergiach i chorobach przewlekłych.
Sprzęt do transportu – bez niego ewakuacja może być niemożliwa
W materiałach wyraźnie podkreślono, że zwierzęta trzeba mieć przygotowane do transportu: kaganiec, obroża, szelki, smycz, transporter lub klatka. I to nie jest teoria – w realnych akcjach ratowniczych zwierzę bez zabezpieczenia może być uznane za zagrożenie lub po prostu nie zostanie dopuszczone do transportu.
Najlepszy zestaw minimum dla psa i kota:
- mocna smycz + szelki (albo obroża, ale szelki są bezpieczniejsze),
- kaganiec fizjologiczny dla psa,
- transporter odpowiedni do wagi zwierzęcia,
- kocyk/legowisko do środka (uspokaja zapachem),
- zapas woreczków/kuwetowych worków.
Zapas karmy, wody i leków
Poradnik rekomenduje przygotowanie zapasu karmy, wody pitnej i leków na kilka dni. W praktyce warto myśleć jak osoba, która nie będzie mogła robić zakupów: sklepy mogą być nieczynne, ceny mogą skoczyć, a dostawy będą ograniczone. W dodatku zwierzę na zmianę jedzenia często reaguje biegunką, co w kryzysie generuje dodatkowy stres i problemy.
Co przygotować:
- karma na min. 3–7 dni,
- woda butelkowana,
- leki na kilka dni (lub więcej przy chorobach przewlekłych),
- miska składana (turystyczna),
- smakołyki wysokokaloryczne (pomagają u psa w stresie).
Chip i rejestracja – „must have”
Jednym z najważniejszych zaleceń jest zaczipowanie i zarejestrowanie zwierząt w bazie weterynaryjnej. W kryzysie zwierzęta giną częściej niż myślisz: panika, otwarte drzwi, urwany karabińczyk, hałas, tłum. Wtedy chip jest najpewniejszą drogą do powrotu zwierzęcia do domu.
Dane kontaktowe przy obroży/szelkach
Baza chipów działa wtedy, gdy ktoś złapie zwierzę i sprawdzi je czytnikiem. Natomiast w praktyce pierwsze godziny po ucieczce decydujące są inne: ktoś znajdzie psa na ulicy i chce zadzwonić.
Dlatego zwierzak powinien mieć:
- adresówkę z numerem telefonu zamontowaną na szelkach/przy obroży,
- zapisany numer na obroży/szelkach „markerem wodoodpornym” (dodatkowe zabezpieczenie)
Zwierzęta gospodarskie w sytuacji kryzysowej – tu liczy się logistyka
W przypadku gospodarstw kryzys nie oznacza tylko stresu, ale realne ryzyko utraty zwierząt z powodu braku paszy, wody lub niemożności zapewnienia opieki. Poradnik zwraca uwagę, że zwierzęta gospodarskie wymagają osobnego planu, bo nie da się ich po prostu wsadzić do auta i wyjechać. Najważniejsze działania przygotowawcze obejmują kilka filarów.
Zapas paszy i wody nawet na 14 dni
To jedna z najważniejszych rekomendacji: przygotować zapasy paszy i wody na dwa tygodnie, a także rozważyć zbieranie deszczówki poprzez montaż zbiorników. W praktyce woda jest elementem krytycznym – zwierzę może przeżyć bez wielu rzeczy, ale nie przetrwa bez dostępu do czystej wody.
Sprawdzenie budynków i ogrodzeń + materiały naprawcze
Jeśli masz zwierzęta gospodarskie, powinieneś ocenić, czy zabudowania i ogrodzenia wytrzymają mocny wiatr, ulewę, podtopienia, a nawet długotrwały brak prądu (np. problem z ogrodzeniem elektrycznym). Rozsądne jest zgromadzenie podstawowych materiałów naprawczych, żeby szybko zareagować na typowe usterki.
Oznakowanie zwierząt
Poradnik rekomenduje oznakowanie zwierząt, np. poprzez kolczyki, a awaryjnie nawet oznaczenie farbą. To bardzo praktyczne podejście, bo przy ewakuacji lub chaosie organizacyjnym w jednym miejscu mogą znaleźć się zwierzęta kilku gospodarstw.
Plan transportu „od razu” po ogłoszeniu ewakuacji
To nie może być luźna idea. Jeśli masz bydło, trzodę czy konie, plan musi być konkretny: kto pomaga, czym przewozisz, dokąd jedziesz, ile kursów potrzebujesz. W kryzysie nie będzie czasu na szukanie przyczepy czy ustalanie, kto ma samochód.
Zawiadomienie służb – gdy nie ma ewakuacji
Jeżeli realnie nie da się ewakuować zwierząt (logistyka, brak transportu, brak zgody służb), poradnik wskazuje jasno: należy poinformować służby ratownicze o pozostawionych zwierzętach. To ważne, bo bez tej informacji zwierzęta mogą zostać bez pomocy na długie dni.
Warto też pamiętać, że odpowiedzialność za ewakuację zwierząt spoczywa na właścicielu, ale koordynacja działań na danym terenie może być prowadzona lokalnie przez struktury zarządzania kryzysowego – dlatego dobrze jest znać numer do urzędu gminy i lokalnych służb.
Gotowa checklista: plan kryzysowy dla opiekuna zwierząt
Poniższe wypunktowanie traktuj jako szybkie podsumowanie do wydrukowania/zapisania w telefonie:
Zwierzę domowe (pies, kot)
- dokumentacja zdrowotna + kopie w telefonie,
- leki + dawkowanie,
- karma i woda na kilka dni,
- transporter/klatka, smycz, szelki, kaganiec (dla psa),
- chip + rejestracja w bazie,
- adresówka z numerem telefonu.
Zwierzęta gospodarskie
- pasza i woda na ok. 14 dni,
- zbiorniki na deszczówkę (jeśli możliwe),
- kontrola stanu budynków i ogrodzeń,
- materiały naprawcze,
- oznakowanie zwierząt,
- plan transportu na wypadek ewakuacji,
- kontakt do gminy / zarządzania kryzysowego.
Najczęstsze błędy opiekunów
W praktyce największym problemem nie jest brak dobrych chęci, tylko brak konkretnego planu, a jego brak w kryzysowej sytuacji może kosztować najwięcej.
Opiekunowie często:
- nie mają transportera, bo „kot nie lubi”,
- nie aktualizują danych w bazie chipa,
- liczą, że „w razie czego jakoś się uda”,
- trzymają dokumenty i leki w kilku miejscach,
- mają smycz, ale nie mają szelek, a pies wyślizguje się w panice.
Podsumowanie: bezpieczeństwo zwierząt to część bezpieczeństwa rodziny
W sytuacji kryzysowej nie ma „dwóch osobnych światów”: ludzi i zwierząt. Jeśli zwierzę ucieknie, zachoruje albo zostanie bez opieki, cierpi nie tylko ono, ale też cała rodzina, bo stres i poczucie winy potrafią całkowicie sparaliżować działanie.
Dlatego najlepszą decyzją jest przygotowanie się wcześniej: spokojnie, logicznie i bez paniki. Wystarczy kilka prostych kroków – dokumenty, transport, zapasy, identyfikacja – aby w realnej sytuacji zagrożenia móc działać szybko, odpowiedzialnie i bez chaosu.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy chip wystarczy, żeby odzyskać psa lub kota po ucieczce?
Nie do końca. Sam chip nie daje żadnych korzyści, jeśli dane nie są zarejestrowane lub są nieaktualne. Najważniejsze jest, aby po zaczipowaniu zwierzęcia od razu wykonać rejestrację w publicznej bazie i sprawdzać co jakiś czas, czy numer telefonu i adres nadal się zgadzają.
Dlaczego adresówka przy obroży jest tak ważna?
Adresówka działa szybciej niż chip, bo pozwala osobie, która znalazła zwierzę, natychmiast zadzwonić do opiekuna. W kryzysie nikt nie ma czasu na wizytę w gabinecie weterynaryjnym i skanowanie mikrochipu, dlatego numer telefonu na obroży lub szelkach realnie zwiększa szanse na szybkie odzyskanie pupila.
Jakie dokumenty zwierzęcia należy trzymać w jednym miejscu?
Najlepiej przygotować jeden komplet: książeczkę zdrowia lub paszport, potwierdzenia szczepień, zalecenia weterynarza, informacje o lekach wraz z dawkowaniem oraz opis chorób przewlekłych i alergii. Dodatkowo opłaca się zrobić zdjęcia dokumentów i mieć je w telefonie, bo papier może łatwo zaginąć.
Czy pies powinien mieć kaganiec w sytuacji ewakuacji?
Tak, ponieważ w warunkach stresu pies może reagować inaczej niż zwykle, a w środkach transportu lub punktach zbiorczych często wymagane jest zabezpieczenie pyska. Najlepszym rozwiązaniem jest kaganiec fizjologiczny, który pozwala psu ziajać i pić wodę.
Co zrobić, gdy trzeba ewakuować się z kotem w nocy?
Najważniejsze jest utrzymanie rutyny działania: złapać kota bez gonitwy, zabezpieczyć w transporterze i zabrać przygotowany zestaw awaryjny. Warto mieć latarkę, smycz lub szelki dla kota oraz woreczek z karmą i wodą. Dzięki temu nie tracisz czasu na improwizację.
Jak przygotować domowe zwierzę na blackout (brak prądu)?
Zapas wody, jedzenia i leków to podstawa, ale ważne są też elementy praktyczne: latarka, baterie, powerbank, a dla zwierząt termiczne zabezpieczenie w chłodne dni. Trzeba też brać pod uwagę, że brak prądu oznacza często brak ogrzewania i problemy z komunikacją, więc komfort zwierzęcia wymaga wcześniejszego planu.
Źródło
Poradnik bezpieczeństwa, https://www.gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa/zadbaj-o-zwierzeta (dostęp: 20.01.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
