Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Czy psy czują pole magnetyczne Ziemi?
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest magnetorecepcja u zwierząt?
Magnetorecepcja u zwierząt to zdolność wykrywania pola magnetycznego Ziemi i wykorzystywania go do orientacji w przestrzeni lub porządkowania zachowań.
Magnetorecepcja jest zjawiskiem biologicznym potwierdzonym u wielu grup zwierząt – od owadów i ptaków migrujących po ssaki, także te niemigrujące. Pole magnetyczne Ziemi działa dla nich jak dodatkowa „mapa odniesienia”, która może wspierać nawigację, wybór kierunku ruchu, a nawet sposób ustawienia ciała.
Badania pokazują, że część zwierząt spontanicznie ustawia się w osi północ–południe, co określa się mianem wyrównania magnetycznego. Zjawisko to nie polega na świadomym „czuciu magnetyzmu”, lecz na subtelnej reakcji układu nerwowego na układ linii pola geomagnetycznego.
Uważa się, że magnetorecepcja może działać dzięki dwóm mechanizmom: fotochemicznemu (związanemu z kryptochromami i światłem) oraz mechanicznemu (opartemu na cząstkach magnetytu).
Co istotne, u wielu gatunków – w tym ssaków – reakcje na pole magnetyczne są widoczne głównie w określonych warunkach środowiskowych i mogą zanikać, gdy pole geomagnetyczne ulega zaburzeniom.
Efekty „magnetyczne” u zwierząt często widać tylko wtedy, gdy pole geomagnetyczne jest stabilne. To może tłumaczyć, dlaczego część obserwacji z różnych badań bywa trudna do powtórzenia: w dni z większymi wahaniami pola zachowania zwierząt robią się bardziej „rozproszone” i statystycznie wyglądają jak losowe.
Jak działa magnetorecepcja u psa?
U psa magnetorecepcja nie działa jak „wewnętrzny kompas”, lecz najprawdopodobniej przejawia się jako nieświadoma reakcja behawioralna na układ i zmiany pola magnetycznego Ziemi.
Badania terenowe wykazały, że psy w naturalnych warunkach częściej ustawiają ciało w osi północ–południe podczas oddawania moczu lub kału, jednak tylko wtedy, gdy pole magnetyczne jest spokojne i nie ulega gwałtownym zmianom. Kluczowe znaczenie ma tu nie siła pola, lecz zmiany jego kierunku (deklinacji), które – gdy są zbyt dynamiczne – całkowicie znoszą ten efekt.
Uważa się, że u psów magnetorecepcja może być powiązana z mechanizmami znanymi u innych gatunków ssaków, takimi jak reakcje fotochemiczne związane z kryptochromami lub obecność magnetytu, jednak żaden z tych mechanizmów nie został jednoznacznie potwierdzony.
Dlatego dziś magnetorecepcję u psa opisuje się ostrożnie jako zjawisko wspierające orientację i porządkowanie zachowania, a nie jako pełnoprawny „zmysł magnetyczny”.
Ustawianie ciała w osi północ–południe (tzw. wyrównanie magnetyczne) obserwowano nie tylko u psów, ale też u innych ssaków. Co ciekawe, u zwierząt stadnych taki „wspólny kierunek” może ułatwiać synchronizację ruchu grupy i ograniczać chaos, np. podczas nagłej reakcji na zagrożenie.
Jak pies się orientuje w terenie węch vs magnetyzm
Pies orientuje się w terenie przede wszystkim dzięki węchowi, natomiast pole magnetyczne Ziemi może pełnić jedynie pomocniczą, nieuświadomioną rolę orientacyjną.
Węch jest dla psa podstawowym „narzędziem nawigacyjnym” – pozwala rozpoznawać trasy spacerów, zapamiętywać miejsca, identyfikować inne zwierzęta i wracać do znanych punktów nawet po długim czasie. Informacje zapachowe są dla psa znacznie bardziej precyzyjne i użyteczne niż jakiekolwiek sygnały magnetyczne.
Badania nad magnetorecepcją wskazują jednak, że pole geomagnetyczne może stanowić dla psa dodatkowy, bardzo subtelny punkt odniesienia, pomagający porządkować orientację przestrzenną lub kierunek ustawienia ciała, zwłaszcza w warunkach naturalnych i przy stabilnym polu magnetycznym.
Czy magnetyzm wpływa na zachowanie psa?
Tak, magnetyzm może wpływać na zachowanie psa, ale jest to wpływ subtelny, nieświadomy i widoczny głównie w określonych warunkach.
Najlepiej udokumentowanym przykładem jest tendencja psów do ustawiania się w osi północ–południe podczas oddawania moczu lub kału, ale tylko wtedy, gdy pole geomagnetyczne jest stabilne. Gdy pole ulega zaburzeniom (np. zmiany deklinacji), efekt ten zanika, a zachowanie staje się losowe.
Oznacza to, że magnetyzm nie steruje psem ani nie konkuruje z węchem czy wzrokiem, lecz może działać jak ciche „tło orientacyjne”, wpływające na zachowanie w sposób, którego pies nie kontroluje świadomie.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Dlaczego pies kręci się przed załatwieniem potrzeby — czy to pole magnetyczne?
Kręcenie się może wynikać z wielu rzeczy: wygody, wyboru podłoża, wiatru (zapachów), poczucia bezpieczeństwa i nawyku. Magnetyzm bywa przywoływany jako hipoteza, ale nie jest jedynym ani najpewniejszym wyjaśnieniem.
Czy silne magnesy w domu mogą wpływać na psa?
Zwykłe magnesy domowe raczej nie robią psu różnicy. Uważaj jednak na ryzyko połknięcia magnesów (to poważne zagrożenie zdrowia), a nie na „zaburzenie kompasu”.
Źródła naukowe
J. Ada´mkova´ i inni, Turning preference in dogs: North attracts while south repels, https://journals.plos.org/plosone/article/file?id=10.1371/journal.pone.0245940&type=printable (dostęp: 05.01.2026).
V. Hart i inni, Dogs are sensitive to small variations of the Earth’s magnetic field, https://link.springer.com/article/10.1186/1742-9994-10-80 (dostęp: 05.01.2026).
A. Kujałowicz, Magnetorecepcja i wyrównanie magnetyczne u ssaków niemigrujących, https://repozytorium.bg.ug.edu.pl/docstore/download/UOGf90b111f62964045a9b9f24e6143e690/Kujalowicz_Aleksandra_Magnetorecepcja_i_wyrownanie_magnetyczne_2024.pdf?entityId=UOGf295fab509c949e1bda66dd95ab4c0b7&entityType=article (dostęp: 05.01.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
