Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Czy pies może się wstydzić?
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Wstyd u psa – co mówi nauka
Pies nie odczuwa wstydu w takim sensie jak człowiek, ponieważ wstyd jest emocją związaną z samooceną i świadomością norm społecznych.
Jeśli pies robi „zawstydzoną minę”, to nie musi mieć w głowie refleksji: „zrobiłem coś złego i jestem oceniany”. Wstyd u ludzi jest silnie „społeczny” — pojawia się, gdy czujemy, że inni nas oceniają, a my nie spełniliśmy jakiegoś standardu. Oftedal i Harfeld podkreślają, że wstyd wiąże się z relacją, moralnością, a nawet kulturą, czyli obszarami typowo ludzkimi (lub co najmniej bardzo złożonymi poznawczo). To dlatego przypisywanie psom wstydu często jest formą antropomorfizacji (czyli „uczłowieczania” zachowania psa).
Dlaczego pies wygląda na zawstydzonego?
Pies najczęściej wygląda na „zawstydzonego”, bo pokazuje sygnały stresu lub uległości, a nie dlatego, że realnie odczuwa wstyd.
Dla opiekuna taki obraz jest bardzo sugestywny: pies odwraca głowę, przymyka oczy, opuszcza uszy, „robi minę winowajcy”. Człowiek automatycznie odczytuje to jak wstyd albo poczucie winy — bo tak wyglądamy my, gdy jest nam głupio. Jednak w kontekście behawioru psa te same zachowania dużo częściej oznaczają: „nie chcę konfliktu”, „uspokajam sytuację”, „czuję napięcie”.
W podejściu przedstawianym przez Oftedal i Harfeld bardzo mocno wybrzmiewa, że wstyd nie jest tylko emocją „w środku”, ale jest związany z interpretacją i relacją. I to właśnie relacja z człowiekiem jest tu kluczowa: pies reaguje na nasz ton głosu, postawę ciała, energię, a czasami również wcześniejsze doświadczenia (np. karcenie po powrocie do domu).
Najczęstsze zachowania mylone ze wstydem:
- opuszczona głowa i uszy „do tyłu”
- unikanie kontaktu wzrokowego
- kulenie się lub cofanie
- odwracanie pyska / siadanie bokiem
- lizanie pyska / szybkie ziewanie (często jako sygnał stresu)
Guilty look u psa – czy to naprawdę poczucie winy albo wstyd?
„Guilty look” (mina winowajcy) nie jest dowodem na to, że pies czuje winę lub wstyd — to zwykle reakcja na zachowanie opiekuna.
Horowitz w swoim badaniu sprawdzała, czy zachowanie psa „wyglądającego na winnego” zależy od tego, czy pies faktycznie „zawinil” (np. zjadł zakazany smakołyk), czy raczej od tego, jak zachowuje się człowiek (np. czy karci psa). Wynik jest bardzo czytelny: guilty look częściej pojawia się wtedy, gdy opiekun karci psa — nawet wtedy, gdy pies obiektywnie nic nie zrobił.
„Mina winowajcy” u psa nie działa jak przyznanie się do winy — to raczej forma komunikatu: „Widzę, że jesteś zdenerwowany, więc próbuję uspokoić sytuację”. Badania pokazują, że takie zachowanie może pojawić się nawet wtedy, gdy pies wcale nic nie zrobił.
Jak reagować, gdy pies zachowuje się jakby się wstydził?
Gdy pies wygląda na „zawstydzonego”, najlepiej nie karać go, tylko spokojnie przerwać napięcie i skupić się na profilaktyce oraz nauce zachowań alternatywnych.
Z perspektywy wychowania psa to bardzo ważne: jeśli guilty look to sygnał stresu i reakcji na człowieka, to karcenie „za minę” albo „za przewinienie sprzed godziny” często tylko pogarsza sprawę. Horowitz pokazuje mechanizm, w którym pies uczy się nie tyle „nie rób X”, co raczej „człowiek wraca → robi się nerwowo → trzeba się podporządkować”.
Co robić zamiast karania:
- zachować neutralny ton (bez „przesłuchiwania psa”)
- posprzątać / zabezpieczyć sytuację bez komentarzy
- zaplanować profilaktykę (np. ograniczenie dostępu do rzeczy, mata węchowa, gryzaki, trening samotności)
- nagradzać zachowania pożądane w przyszłości (np. spokojne zostawanie samemu, załatwianie potrzeb na zewnątrz)
Jeśli wracasz do domu i widzisz szkody, nie „przesłuchuj” psa i nie pokazuj mu zniszczonej rzeczy. To nie jest dla psa czytelna informacja wychowawcza — częściej buduje stres i lęk. Lepiej następnym razem zadbać o profilaktykę: spacer, zajęcie węchowe, gryzaki i stopniowy trening samotności.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy pies wie, że zrobił coś złego?
Pies może kojarzyć konsekwencje zachowań, ale nie analizuje ich moralnie tak jak człowiek. Jeśli karcisz psa po czasie, pies najczęściej łączy to z Twoją obecnością i napięciem, a nie z czynem sprzed kilkunastu minut.
Dlaczego pies „robi winne oczy”, gdy nic nie zrobił?
Bo guilty look jest zwykle reakcją na zachowanie opiekuna (ton głosu, mina, napięcie), a nie dowodem poczucia winy. Badania pokazały, że psy potrafią „wyglądać winno” nawet wtedy, gdy realnie nie złamały zakazu.
Źródła naukowe
A. Horowitz, Disambiguating the “guilty look”: Salient prompts to a familiar dog behaviour, https://barnard.edu/sites/default/files/inline-files/Disambiguating%20the%20guilty%20look.pdf (dostęp: 14.01.2026).
L. Oftedal, J. Harfeld, The Relevance of Shame in Dog-Human Relationships, https://vbn.aau.dk/ws/portalfiles/portal/311534799/Oftedal_and_Harfeld_The_Relevance_of_Shame_in_Dog_Human_Relationships_.._002_.pdf (dostęp: 14.01.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
