Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
ADHD u psa
Zdjęcie wypromptowano dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Czym jest hiperkinezja u psa?
Hiperkinezja u psa to rzadkie, kliniczne zaburzenie charakteryzujące się skrajnie nasilonym pobudzeniem, impulsywnością i trudnością w wyciszeniu, które utrzymują się mimo odpowiedniej ilości ruchu i treningu.
Hiperkinezja bywa traktowana jako odpowiednik ciężkich zachowań typu ADHD-like u psów. Badania pokazują, że u takich zwierząt częściej obserwuje się zaburzenia uwagi, nadruchliwość i impulsywność, którym towarzyszą realne problemy funkcjonalne w codziennym życiu. Opisywane są także powiązania z układem neuroprzekaźników, zwłaszcza dopaminy i serotoniny, co tłumaczy, dlaczego sama „większa dawka ruchu” zwykle nie rozwiązuje problemu.
W badaniach na tysiącach psów da się „wyłapać” dwa wymiary zachowań podobnych do ADHD u ludzi: nieuwagę oraz hiperaktywność/impulsywność. To nie jest etykietka „znikąd” – te cechy da się mierzyć ankietowo i porównywać między psami.
Typowe objawy ADHD u psa
ADHD u psa opisuje się jako zespół trwałych zachowań typu ADHD-like, obejmujących nieuwagę, nadruchliwość i impulsywność, które wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie.
W szerszym kontekście badania pokazują, że psy z objawami ADHD-like częściej mają trudność z koncentracją, regulacją emocji i hamowaniem reakcji. Zachowania te często współwystępują z nadwrażliwością na bodźce, zaburzeniami snu, kompulsywnością, lękiem lub agresją. Opisywane są także biologiczne korelaty tych objawów, m.in. niższe stężenia serotoniny i dopaminy, co zbliża ADHD u psów do modelu neurobehawioralnego znanego u ludzi.
Najczęściej opisywane objawy ADHD u psa w literaturze to:
- trudność z koncentracją i szybka utrata zainteresowania;
- stały ruch, wiercenie się, pacing, brak umiejętności odpoczynku;
- impulsywne reakcje, brak hamowania, działanie „zanim pomyśli”;
- nadmierne pobudzenie po bodźcach lub zabawie;
- problemy z nauką i wykonywaniem znanych poleceń;
- nadwrażliwość na dźwięki, ruch i dotyk;
- skrócony sen i częste wybudzanie się.
Jakie mogą być przyczyny nadpobudliwości u psa?
Nadpobudliwość u psa może mieć różne podłoże – od środowiskowego po biologiczne. Oprócz wieku i temperamentu znaczenie mają warunki środowiskowe (przebodźcowanie, długie godziny samotności), problemy emocjonalne (lęk, frustracja), ale też mechanizmy neurobiologiczne. U psów z objawami ADHD-like opisywano m.in. niższe stężenia serotoniny i dopaminy, co wpływa na regulację emocji, impulsywność i zdolność hamowania reakcji.
Najczęściej opisywane przyczyny nadpobudliwości u psa to:
- młody wiek i niedojrzałość układu nerwowego;
- temperament i predyspozycje genetyczne;
- brak umiejętności odpoczynku i przewlekłe przebodźcowanie;
- długie okresy samotności i niestabilna rutyna dnia;
- frustracja i niewystarczająca regulacja emocji;
- lęk, nadwrażliwość sensoryczna, stres przewlekły;
- zaburzenia neurobiologiczne (dopamina, serotonina);
- rzadko: hiperkinezja o podłożu fizjologicznym wymagająca diagnostyki weterynaryjnej.
Które rasy psów są najbardziej nadpobudliwe?
Badania nad zachowaniami typu ADHD-like pokazują jednak, że wyższy poziom impulsywności i nadruchliwości częściej występuje u ras pierwotnie hodowanych do intensywnej pracy – pasterskiej, myśliwskiej lub sportowej.
Rasy, u których częściej obserwuje się nadpobudliwość:
- Jack Russell Terrier, Parson Russell Terrier
- Border collie, owczarek australijski, kelpie
- Owczarek niemiecki, owczarek belgijski (malinois)
- Cairn terrier, staffordshire bull terrier
- Wyżeł niemiecki, wyżeł węgierski, pointer
- Spaniele pracujące (np. cocker working)
- Husky syberyjski (wysoka reaktywność, frustracja przy braku pracy)
Jeśli próbujesz „zmęczyć” nadpobudliwego psa coraz mocniejszą aktywnością, możesz niechcący zrobić z niego sportowca z turbo-kondycją. Lepiej buduj umiejętność hamowania: krótkie zadania, przerwy na oddech, spokojne nagrody i naukę odpoczynku.
Co robić?
Jeśli pies ma trudność z wyciszeniem, jest impulsywny, nie potrafi odpoczywać i objawy utrzymują się mimo ruchu, snu i treningu, nie warto liczyć, że „samo przejdzie”. Najpierw umów wizytę u lekarza weterynarii, a równolegle rozważ konsultację z behawiorystą.
- Lekarz wykluczy przyczyny somatyczne, które mogą nasilać pobudzenie (ból, problemy hormonalne, neurologiczne, zaburzenia snu). Jeśli zachowanie jest skrajne i stałe, weterynarz oceni, czy nie mamy do czynienia z jednostką kliniczną (np. hiperkinezją) i czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub wsparcie farmakologiczne.
- Behawiorysta pomoże odróżnić nadpobudliwość od stresu, lęku czy frustracji i ułoży plan pracy: naukę odpoczynku, kontrolę bodźców, ćwiczenia samokontroli oraz bezpieczne formy aktywności (często mniej biegania, więcej węszenia i wyciszania).
Jak rozpoznać ADHD u psa
ADHD u psa rozpoznaje się na podstawie utrwalonego wzorca nieuwagi, nadpobudliwości i impulsywności, który wyraźnie utrudnia codzienne funkcjonowanie. Kluczowe jest to, że objawy utrzymują się mimo odpowiedniej ilości ruchu, snu i treningu.
W badaniach wykorzystuje się standaryzowane kwestionariusze oceniające uwagę, aktywność i impulsywność oraz ich wpływ na jakość życia psa. Ostateczna ocena wymaga analizy zachowania w różnych sytuacjach i konsultacji ze specjalistą.
Różnicowanie z innymi chorobami
Różnicowanie ADHD u psa polega przede wszystkim na wykluczeniu innych przyczyn nadpobudliwości, które mogą dawać podobne objawy. Lekarz weterynarii sprawdzi, czy zachowanie nie wynika z bólu, chorób hormonalnych, neurologicznych lub zaburzeń metabolicznych. Następnie analizuje się tło emocjonalne – lęk, stres przewlekły, nadwrażliwość sensoryczną czy frustrację często powodują pobudzenie.
W przypadku ADHD-like objawy są stałe, obecne w różnych kontekstach i słabo podatne na klasyczny trening. W literaturze opisano także biologiczne różnice, m.in. zaburzenia układu dopaminergicznego i serotoninergicznego, które nie występują przy „zwykłym” stresie czy braku wychowania.
Jak wyciszyć psa treningiem? (HowTo)
-
Jeśli pies jest nakręcony, zacznij od minimum bodźców: ciszej w domu, zasłoń okno, odłóż intensywną zabawę. Daj psu 2–3 minuty „nicnierobienia”.
-
Złap momenty: odwrócenie głowy, mrugnięcie, rozluźnienie ciała, położenie się. Kliknij/słowo „tak” i podaj smaczek nisko przy ziemi. Powtórz 10–15 razy.
-
Połóż matę. Nagradzaj za wejście i zostanie na macie (nawet 1–2 sekundy). Stopniowo wydłużaj czas. Cel: pies wybiera matę, gdy ma odpocząć.
-
Pokaż smaczek w dłoni. Jeśli pies się rzuca – zamknij dłoń. Gdy odpuści choć na sekundę – otwórz i nagródź. To uczy hamowania impulsów.
-
Jeśli po zabawie pies jest bardziej pobudzony, zrób 5 minut węszenia: rozsyp smaczki w trawie/domu albo użyj maty węchowej. Węszenie obniża napięcie.
-
Na koniec: woda, mata i 2–3 minuty ciszy. Nagródź za leżenie. Lepiej 2 krótkie sesje dziennie niż jedna długa.
Leki na nadpobudliwość u psa
Farmakoterapia u psów z ADHD-like nie jest pierwszym wyborem i nigdy nie zastępuje pracy behawioralnej. Stosuje się ją wtedy, gdy objawy są stałe, nasilone i realnie obniżają dobrostan psa, a trening, zmiany środowiskowe i rutyna nie przynoszą efektów.
W klasycznych opisach klinicznych hiperkinezji u psa reakcja uspokajająca po lekach stymulujących OUN była traktowana jako element potwierdzający rozpoznanie. Brak poprawy sugeruje inne tło problemu (np. lęk).
Najczęściej opisywane grupy leków to:
- stymulanty OUN (np. metylfenidat) – rzadko, głównie diagnostycznie i w ściśle kontrolowanych przypadkach;
- leki wpływające na serotoninę (np. fluoksetyna) – gdy ADHD-like współwystępuje z lękiem, nadreaktywnością i zaburzeniami samoregulacji;
- dobór leku zależy od profilu objawów, a nie od samej etykiety „ADHD”.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy pies naprawdę może mieć ADHD?
W nauce częściej mówi się o „ADHD-like” zachowaniach (nieuwaga, hiperaktywność/impulsywność) i o zaburzeniach typu hyperkinesis. To nie jest prosta kalką z człowieka, ale da się te cechy opisywać i mierzyć.
Jak odróżnić „ADHD u psa” od zwykłej energii młodego psa?
Jeśli pies nie umie się wyciszyć nawet po sensownej dawce snu, węszenia i rutyny, łatwo się frustruje, wybucha impulsywnie i ma problem z koncentracją w prostych sytuacjach – to warto zrobić diagnostykę behawioralną i wykluczyć ból/stres.
Literatura naukowa
Animal behawior case of the month, https://avmajournals.avma.org/view/journals/javma/239/10/javma.239.10.1300.pdf (dostęp: 24.02.2026).
B. Csibra, N. Bunford, M. Gacsi, Development of a human analogue ADHD diagnostic system for family dogs, https://www.nature.com/articles/s41598-025-09988-8.pdf (dostęp: 24.02.2026).
A. Gonzalez-Martinez i inni, Serotonin and Dopamine Blood Levels in ADHD-Like Dogs, https://minerva.usc.gal/rest/api/core/bitstreams/4682b17a-7e12-489d-8cf8-d97e63e9de5f/content (dostęp: 24.02.2026).
S. Sulkama i inni, Canine hyperactivity, impulsivity, and inattention share similar demographic risk factors and behavioural comorbidities with human ADHD, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8486809/pdf/41398_2021_Article_1626.pdf (dostęp: 24.02.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
