Artykuł opracował dr Mateusz Karatysz
Czy pies ma poczucie czasu?
Wygenerowano AI dla zoonews.pl
W artykule przeczytasz
Jak działa pamięć u psa?
Pamięć psa działa głównie poprzez skojarzenia (bodziec–emocja–konsekwencja) oraz utrwalanie powtarzalnych schematów zachowań, ale badania pokazują, że psy potrafią też odtwarzać epizody zdarzeń, czyli pamiętać „co się wydarzyło” i w pewnym stopniu „kiedy” to miało miejsce.
Pies najsilniej zapamiętuje sytuacje powiązane z nagrodą, stresem lub rutyną. Fugazza i in. wykazali, że psy mogą powtórzyć własne spontaniczne działanie na komendę „powtórz” nawet po opóźnieniu do 1 godziny, co wskazuje na mechanizmy pamięci epizodycznej (choć z wyraźnym spadkiem skuteczności w czasie). Z kolei praca Lo opisuje testy typu what–where–when, sugerujące, że psy potrafią kodować nie tylko „co” i „gdzie”, ale też komponent czasowy rozumiany raczej jako „jak dawno temu”.
Biologia czasu: rytm dobowy psa
Pies posiada rytm dobowy (zegar biologiczny), czyli naturalny mechanizm regulujący sen, aktywność i zachowanie w cyklu dnia i nocy. Dzięki temu pies może przewidywać pory spacerów, karmienia i powrotów domowników, ale nie oznacza to, że rozumie czas jak człowiek lub „zna godzinę”.
Rytm dobowy jest zsynchronizowany z bodźcami środowiskowymi, głównie światłem, ale też rutyną życia domowego. Roberts wskazuje, że zwierzęta mogą wykazywać zachowania sugerujące przewidywanie zdarzeń o określonych porach, co może wynikać z działania biologicznego zegara, a nie z abstrakcyjnego pojęcia czasu.
W praktyce pies uczy się sekwencji:
- poranna aktywność domowników → wyjście,
- popołudnie → spacer,
- wieczór → wyciszenie.
Im bardziej stały harmonogram, tym silniejsze przewidywanie.
Węch psa działa jak „kalendarz zapachów”. Zapach człowieka w domu zmienia się z czasem (staje się słabszy), więc pies może orientować się, że minęło „trochę” lub „dużo” czasu od Twojego wyjścia – nawet bez zegarka.
Jak pies postrzega czas?
Pies postrzega czas przede wszystkim jako upływ interwału między zdarzeniami oraz jako przewidywalną sekwencję bodźców dnia codziennego (rutynę). Może rozróżniać, czy coś wydarzyło się „niedawno” czy „dawno”, jednak nie ma dowodów, że rozumie czas w kategoriach zegarowych tak jak człowiek.
Postrzeganie czasu u psów jest ściśle związane z pamięcią. Lo wskazuje, że komponent „kiedy” jest kluczowy i możliwy do uchwycenia eksperymentalnie, choć może oznaczać raczej „świeżość” śladu pamięci niż konkretną porę dnia. Roberts podkreśla, że zdolność do wyczuwania upływu czasu nie jest równoznaczna z ludzkim „mentalnym podróżowaniem w czasie”, które obejmuje świadome odtwarzanie i planowanie zdarzeń. Dlatego „poczucie czasu” psa należy rozumieć jako biologiczne i poznawcze szacowanie zmian, nie jako rozumienie godzin.
Psy prawdopodobnie nie „liczą godzin” jak ludzie, ale świetnie rozpoznają czas po schematach dnia. Jeśli codziennie wracasz o podobnej porze, pies zaczyna przewidywać Twój powrót na podstawie rutyny (światło, dźwięki w klatce, zapachy, aktywność domowników).
Postrzeganie czasu a wiek, rasa i temperament psa
To, jak pies „odczuwa czas”, zależy od jego wieku, cech temperamentu i potrzeb behawioralnych: psy młode, silnie przywiązane, lękowe lub nadaktywne częściej przeżywają samotność intensywnie, przez co czas subiektywnie się wydłuża, podczas gdy psy spokojne łatwiej przesypiają nieobecność opiekuna.
Zdolność regulacji emocji jest tu kluczowa: stres i frustracja wzmacniają pobudzenie i „zajmują” uwagę psa, co zwiększa trudność znoszenia rozłąki. Lo opisuje efekty w zadaniach pamięciowych sugerujące rolę dystansu czasowego (psy lepiej rozróżniają zdarzenia bardziej oddalone w sekwencji). W praktyce szczeniaki szybciej się nakręcają i potrzebują treningu samotności, a u seniorów mogą pojawiać się zmiany poznawcze i większa zależność od rutyny. Rasy pracujące i pasterskie częściej źle znoszą „nicnierobienie”, jeśli nie dostają stymulacji.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy pies wie, ile czasu mnie nie ma?
Pies nie mierzy czasu w minutach, ale potrafi odczuwać jego upływ i rozpoznaje schematy dnia (rutynę), dlatego często przewiduje powrót opiekuna.
Czy pies rozpoznaje pory dnia?
Tak – psy mają rytm dobowy, reagują na światło, dźwięki i aktywność domowników, dzięki czemu „wiedzą”, czy jest ranek, wieczór czy czas spaceru.
Źródła naukowe
C. Fugazza, P. Pongracz, A. Pogany, R. Lenkei, A. Miklosi, Mental representation and episodic-like memory of own actions in dogs, https://real.mtak.hu/113400/1/Fugazzaetal2020%20SciRep.pdf (dostęp: 10.01.2026).
K. Lo, Episodic-like Memory in Dogs: Solving What-Where-When Tasks Episodic-like Memory in Dogs: Solving What-Where-When Tasks, https://uwo.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/ff525839-545e-493a-9784-3b8740b4549c/content (dostęp: 10.01.2026).
W. Roberts, Are Animals Stuck in Time? https://www.prospectivepsych.org/sites/default/files/pictures/Roberts_Animals-stuck-in-time-2002.pdf (dostęp: 10.01.2026).
Notka biograficzna: dr Mateusz Karatysz
W branży zoologicznej pracuję od 2012 roku. Przez 8 lat doradzałem właścicielom specjalistycznych sklepów zoologicznych w doborze produktów premium, które nie były jeszcze dostępne w Polsce.
Od 10 lat opiekuję się przewlekle chorym psem. Każdego dnia pomagam mu w zmaganiach z atopowym zapaleniem skóry, alergią pokarmową, nawracającymi problemami z zapaleniem pęcherza oraz ciężkimi powikłaniami neurologicznymi po dysplazji krążków międzykręgowych.
W 2020 roku założyłem serwis zoonews.pl. Wieloetapowe diagnozy, umawianie równoległych wizyt u kilku specjalistów lekarzy weterynarii, wnikliwe obserwacje objawów występujących u mojego psa i łączenie faktów przed wizytami diagnostycznymi skłoniły mnie do popularyzacji odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi – w oparciu o książki i artykuły naukowe pisane głównie przez lekarzy weterynarii.
Po przeczytaniu moich artykułów zachęcam do zgłębienia interesującego Ciebie tematu na podstawie książek i artykułów, które załączam w bibliografii.
