Dieta wątrobowa dla psa
W artykule o chorej wątrobie u psa opracowałem najważniejsze informacje o przyczynach i objawach chorej wątroby oraz różnych chorobach tego narządu. Z kolei w tym artykule opracowałem informacji jakie podejście dietetyczne jest zalecane u psów z chorą wątrobą.
W artykule przeczytasz
Dlaczego dieta ma kluczowe znaczenie w chorobach wątroby u psa?
Dieta terapeutyczna u psów z chorobami wątroby odgrywa kluczową rolę w wspieraniu funkcji wątroby, spowalnianiu postępu choroby oraz minimalizowaniu powikłań metabolicznych, takich jak encefalopatia wątrobowa.
Wątroba to centralny narząd odpowiedzialny za detoksykację, metabolizm składników odżywczych i produkcję enzymów trawiennych. Gdy jej funkcjonowanie zostaje zaburzone, organizm psa staje się szczególnie wrażliwy na skład diety – zwłaszcza na ilość białka, poziom miedzi, sodu oraz obecność substancji wspomagających regenerację, takich jak cynk, witamina E czy kwasy omega-3.
W badaniach na psach z wrodzonymi lub eksperymentalnie wywołanymi zaburzeniami wrotnymi (PSS, CPSS) wykazano, że odpowiednia modyfikacja diety – w tym ograniczenie białka i miedzi – może znacznie zmniejszyć nasilenie objawów neurologicznych i poprawić długość życia. Zbyt duża ilość białka, szczególnie pochodzenia zwierzęcego, zwiększa produkcję amoniaku, który przy niewydolnej wątrobie przedostaje się do mózgu, powodując objawy encefalopatii.
Choć na choroby wątroby podatne są wszystkie rasy, pewne z nich wykazują zwiększone ryzyko zachorowania. Należą do nich: yorkshire terriery, cairn terriery, szkockie terriery, maltańczyki, golden retrievery, labradory, sznaucery, pudle, dobermany, cocker spaniele i owczarki niemieckie.
- Metabolizm węglowodanów: Wątroba reguluje poziom glukozy we krwi – magazynuje, syntetyzuje i uwalnia glukozę w zależności od potrzeb organizmu.
- Metabolizm białek: Syntezuje białka osocza i neutralizuje amoniak przez przekształcenie go w mocznik. Wydolna wątroba skutecznie usuwa toksyczny amoniak z krwi.
- Metabolizm tłuszczów: Bierze udział w trawieniu tłuszczów, syntezie cholesterolu i produkcji ciał ketonowych. Pomaga w przyswajaniu witamin A, D, E i K.
- Detoksykacja i wydalanie: Neutralizuje szkodliwe produkty przemiany materii oraz toksyny pochodzące z przewodu pokarmowego, w tym niektóre dodatki paszowe.
Jakie są zalecenia dotyczące białka w diecie psa z chorą wątrobą?
U psów z chorobami wątroby zaleca się stosowanie diety z umiarkowanie ograniczoną ilością białka, dostosowaną do stopnia uszkodzenia wątroby i ryzyka wystąpienia encefalopatii wątrobowej.
Białko jest niezbędnym składnikiem diety, ale jego nadmiar – szczególnie u psów z przetoką wrotną lub upośledzoną detoksykacją – może prowadzić do nagromadzenia amoniaku we krwi, co skutkuje zaburzeniami neurologicznymi. W badaniach eksperymentalnych wykazano, że wysokobiałkowe diety zwiększają ryzyko encefalopatii u psów z PSS, natomiast diety z niższą zawartością białka (ok. 6–10 g/MJ energii metabolicznej) pozwalają utrzymać prawidłową masę ciała i ograniczają objawy choroby.
Co istotne: u psów bez objawów encefalopatii, ale z przewlekłym zapaleniem wątroby, całkowite wykluczanie białka nie jest zalecane. W takich przypadkach celem jest dostarczenie wystarczającej ilości wysokiej jakości białka, aby wspierać regenerację komórek wątroby bez nadmiernego obciążania jej funkcji metabolicznych. Zbyt restrykcyjna dieta może prowadzić do utraty masy mięśniowej i niedożywienia.
Czy źródło białka ma znaczenie dla zdrowia wątroby psa?
Źródło białka w diecie psa z chorą wątrobą ma istotne znaczenie, ponieważ różne rodzaje białka mogą wpływać odmiennie na metabolizm i objawy encefalopatii wątrobowej.
Badania wykazały, że psy z przetoką wrotną karmione białkiem pochodzącym z mleka lub ryb miały mniej nasilone objawy neurologiczne i wolniejszą progresję choroby niż psy karmione dietą z mięsem końskim. Jednocześnie porównanie izolatu białka sojowego i mięsa drobiowego wykazało, że soja może skuteczniej obniżać poziom amoniaku we krwi – choć nie zawsze przekłada się to bezpośrednio na poprawę stanu neurologicznego.
Warto wiedzieć: białka roślinne, takie jak soja, są łagodniejsze dla wątroby i mogą być lepszym wyborem w diecie psa z encefalopatią, jednak zawsze należy zadbać o ich pełną wartość odżywczą i odpowiednie zbilansowanie aminokwasów.
Jakie są zalecenia dotyczące tłuszczu w diecie psa z chorą wątrobą?
Tłuszcz to skoncentrowane źródło energii i ważny składnik diety psa z chorą wątrobą, który – w zależności od przypadku – może być zarówno zwiększany, jak i ograniczany. U większości pacjentów nie ma potrzeby jego restrykcji, ponieważ dobrze dobrana ilość tłuszczu ułatwia pokrycie dziennego zapotrzebowania energetycznego i wspiera utrzymanie prawidłowej masy ciała. Wysokotłuszczowa dieta poprawia smakowitość karmy, co ma duże znaczenie u psów z obniżonym apetytem, a dzięki wysokiej gęstości energetycznej pozwala zmniejszyć objętość posiłku, co bywa korzystne u pacjentów osłabionych lub wybrednych.
Tłuszcze dostarczają też niezbędnych kwasów tłuszczowych (EFA) i wykazują efekt oszczędzający białko, co jest szczególnie cenne u psów z nasilonym katabolizmem.
Warto wiedzieć: ograniczenie tłuszczu jest zalecane jedynie u psów z ciężką cholestazą, zaburzeniami trawienia tłuszczów, hiperlipidemią lub historią zapalenia trzustki – w takich przypadkach nadmiar tłuszczu może pogorszyć stan kliniczny.
Dlaczego warto ograniczyć miedź w diecie psa z chorą wątrobą?
Nadmierna podaż miedzi w diecie psa może prowadzić do jej odkładania się w wątrobie, co z czasem powoduje stres oksydacyjny, uszkodzenie komórek wątrobowych i rozwój przewlekłego zapalenia wątroby.
Wątroba pełni rolę magazynu miedzi i reguluje jej usuwanie przez żółć. Gdy ten mechanizm zostaje zaburzony — np. z powodu predyspozycji genetycznych lub przewlekłego stanu zapalnego — dochodzi do niebezpiecznego kumulowania się tego pierwiastka. W badaniach wykazano, że psy karmione dietą z ograniczoną zawartością miedzi (ok. 0,2–0,3 mg/MJ) osiągały nawet 60% redukcję poziomu miedzi w wątrobie, bez potrzeby stosowania dodatkowych leków.
Co istotne: skuteczność diety niskomiedziowej została potwierdzona m.in. u labradorów retrieverów – zarówno z subklinicznymi zmianami, jak i z przewlekłym zapaleniem wątroby. Redukcja podaży miedzi w połączeniu z podażą cynku (który hamuje jej wchłanianie w jelitach) może stanowić kluczowy element w terapii dietetycznej, opóźniający progresję choroby i wspomagający regenerację wątroby.
Rola cynku i witaminy E w regeneracji wątroby psa
Cynk i witamina E odgrywają istotną rolę w ochronie komórek wątroby przed uszkodzeniami oraz wspierają procesy regeneracyjne u psów z chorobami wątroby.
Cynk ogranicza wchłanianie miedzi w jelitach, co pomaga zmniejszyć jej toksyczne odkładanie w wątrobie. Z kolei witamina E działa jako silny przeciwutleniacz, neutralizując wolne rodniki i chroniąc komórki przed stresem oksydacyjnym, który często towarzyszy przewlekłym chorobom wątroby. W badaniach wykazano, że suplementacja cynku u psów z toksycznym przeciążeniem miedzią prowadziła do znacznego obniżenia poziomu miedzi w wątrobie oraz ustąpienia objawów zapalenia w ciągu dwóch lat.
Zwróć uwagę na etykietę karmy: zawartość witaminy E w wielu karmach komercyjnych jest zbyt niska w stosunku do potrzeb psa z chorą wątrobą – dlatego często konieczna jest jej suplementacja w dawkach terapeutycznych.
Ile białka, miedzi i sodu powinno znaleźć się w diecie dla psa z chorą wątrobą?
W diecie psa z chorą wątrobą zaleca się umiarkowane ograniczenie białka, znaczne ograniczenie miedzi oraz kontrolowaną podaż sodu, dostosowaną do obecności wodobrzusza lub nadciśnienia wrotnego.
Zgodnie z normami AAFCO i NRC, zdrowy dorosły pies potrzebuje minimum ok. 4,8–6,0 g białka, 0,36 mg miedzi i 18 mg sodu na 1 MJ energii metabolicznej. W przypadku psów z chorobami wątroby wartości te często są modyfikowane – w dietach terapeutycznych białko zwykle obniża się do 6–10 g/MJ (jeśli występuje ryzyko encefalopatii), miedź ogranicza się do 0,2–0,3 mg/MJ, a sód ustala się w zakresie 50–130 mg/MJ, w zależności od stanu klinicznego.
Ostateczne proporcje powinny być dobierane indywidualnie. U psa bez encefalopatii kluczowe będzie dostarczenie białka dobrej jakości w ilości pozwalającej na regenerację wątroby, natomiast u psa z wodobrzuszem niezbędna może być redukcja sodu. Z kolei ograniczenie miedzi w diecie (poniżej 0,3 mg/MJ) to jedno z najlepiej udokumentowanych zaleceń, zwłaszcza u ras predysponowanych do chorób wątroby związanych z kumulacją tego pierwiastka.
Jak dobrać odpowiednią dietę przy podejrzeniu encefalopatii wątrobowej u psa?
U psów z podejrzeniem encefalopatii wątrobowej (HE) dieta powinna być starannie dobrana tak, aby ograniczyć produkcję amoniaku i zmniejszyć obciążenie wątroby, jednocześnie zapewniając niezbędne składniki do regeneracji organizmu.
HE to zaburzenie neurologiczne wynikające z nagromadzenia toksyn, głównie amoniaku, we krwi. W sytuacji niewydolności wątroby lub obecności przetoki wrotno-obocznej (PSS), detoksykacja amoniaku jest znacznie ograniczona. Dlatego jednym z kluczowych elementów terapii jest dieta z obniżoną zawartością białka (najczęściej 6–10 g/MJ), pochodzącego z łatwostrawnych i wysokowartościowych źródeł – takich jak jaja, mleko lub soja.
Warto wiedzieć: ograniczenie samego białka nie wystarcza – ważne jest również ograniczenie miedzi, suplementacja cynkiem i witaminą E oraz ewentualne zastosowanie laktulozy lub fermentujących węglowodanów (pułapka azotowa), które pomagają w usuwaniu amoniaku przez jelita.
Dobrze dobrana dieta powinna być kompletna, zbilansowana i dopasowana do indywidualnych potrzeb pacjenta – zarówno pod względem energii, jak i tolerancji pokarmowej. U psów z zaawansowaną encefalopatią wątrobową warto unikać karm o wysokiej zawartości mięsa oraz podrobów, które mogą zwiększać poziom toksyn we krwi. W przypadku pacjentów stabilnych, u których HE ma charakter łagodny lub subkliniczny, można stopniowo zwiększać ilość dobrze przyswajalnego białka, kontrolując przy tym objawy i parametry biochemiczne.
Jakie suplementy wspomagają pracę wątroby?
W terapii chorób wątroby u psów i kotów coraz częściej sięga się po nutraceutyki – suplementy o działaniu ochronnym. Mogą być stosowane samodzielnie lub jako wsparcie leczenia weterynaryjnego.
Najczęściej stosowane hepatoprotektory to:
- SAMe (S-adenozylometionina)
- UDCA (kwas ursodeoksycholowy)
- Sylimaryna (ekstrakt z ostropestu plamistego)
- L-karnityna
- N-acetylocysteina (NAC)
Sylimaryna – aktywny ekstrakt z ostropestu plamistego – to naturalny sprzymierzeniec w ochronie wątroby! Jej główny składnik, sylibinina, wykazuje działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i choleretyczne. Dodatkowo pomaga zwiększyć stężenie glutationu (GSH), wspiera regenerację komórek wątroby i neutralizuje toksyny. Choć jej przyswajalność doustna jest niska, można ją zwiększyć, stosując formułę z fosfatydylocholiną.
Laktuloza i laktitol – kiedy i jak je stosować u psa z chorą wątrobą?
Laktuloza i laktitol to osmotyczne środki przeczyszczające o działaniu fermentującym, które stosuje się u psów z chorą wątrobą – szczególnie w terapii encefalopatii wątrobowej (HE) – w celu zmniejszenia wchłaniania amoniaku i odciążenia wątroby.
Oba związki działają poprzez tzw. „pułapkę azotową”: fermentowane przez bakterie w jelicie grubym, pobudzają ich namnażanie, co prowadzi do wiązania amoniaku w postaci białka bakteryjnego, które jest wydalane z kałem. Laktuloza składa się z galaktozy i fruktozy, a laktitol z galaktozy i sorbitolu – oba nie są trawione, ale szybko fermentują i działają również jako łagodne środki przeczyszczające.
Laktulozę podaje się doustnie, indywidualnie dostosowując dawkę, aby uzyskać efekt miękkiego, ale uformowanego stolca (najczęściej 1–3 g/kg/dzień). Nadmiar może powodować biegunkę, dlatego ważne jest stopniowe zwiększanie ilości i regularna obserwacja psa. Choć brak jest szeroko zakrojonych badań kontrolowanych, w praktyce weterynaryjnej laktuloza i laktitol są powszechnie stosowane jako uzupełnienie diety niskobiałkowej u psów z HE. Warto je rozważyć także profilaktycznie u psów z przetoką wrotną lub łagodnym przewlekłym zapaleniem wątroby.
Jak karmić psa chorego na wątrobę: studium przypadku
Indywidualna dieta domowa u psa z podejrzeniem zapalenia wątroby z nadmiarem miedzi
4-letnia wysterylizowana suczka rasy American Bulldog z podwyższonym poziomem ALT (enzymu wątrobowego) została poddana diagnostyce i konsultacji żywieniowej z powodu podejrzenia zapalenia wątroby z gromadzeniem miedzi. Wcześniej żywiona była m.in. surową dietą mięsną oraz komercyjną karmą o zbyt wysokiej zawartości Cu.
Po rozpoznaniu zalecono zmianę żywienia na domową dietę (HMD2) o umiarkowanie niskiej zawartości miedzi oraz wzbogaconą w witaminę E, cynk i kwasy omega-3 (EPA, DHA). Dieta była przygotowana przez dietetyka weterynaryjnego z uwzględnieniem norm AAFCO i NRC.
Już po kilku tygodniach stosowania nowej diety obserwowano normalizację poziomu ALT i stabilne parametry wątrobowe. Mimo braku jednoznacznej diagnozy choroby spichrzeniowej, ograniczenie podaży miedzi przyniosło pozytywny efekt terapeutyczny.
Opisywany przypadek pokazuje, że indywidualnie zaprojektowana dieta domowa może być skutecznym rozwiązaniem u psów z lekkimi zmianami wątrobowymi, szczególnie gdy komercyjne karmy zawierają zbyt dużo miedzi.
Źródła
B. Reddy, S. Namdeo, V. Shreeya, T. Das, M. Kumar, D. Katam, Nutritional management of liver diseases in dogs and cat, „The Pharma Innovation Journal”, 2023/12, s. 1352-1359, https://www.researchgate.net/publication/367238769_Nutritional_management_of_liver_diseases_in_dogs_and_cats (dostęp: 25.07.2025).
F. Silva, C. Grant, E. Ribeiro, A. Verbrugghe, Nutritional management of a dog with hepatic enzymopathy suspected to be secondary to copper-associated hepatitis: a case report, https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2023.1215447/full (dostęp: 25.07.2025).
dr Mateusz Karatysz
Opiekun buldożki Daisy, borykającej się od wielu lat z problemami zdrowotnymi. Dziennikarz, popularyzator świadomych adopcji zwierząt oraz produktów, które pomagają opiekunom w samodzielnym rozwiązywaniu problemów pojawiających się, podczas opieki nad zwierzętami. Twórca serwisu www.zoonews.pl
